I SA/Lu 362/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "A" z siedzibą w M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "A" z siedzibą w M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [....] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu otrzymanej dotacji p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie "A" wnioskiem wywiedzionym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wniesionej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie zwrotu otrzymanej dotacji zwróciło się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W treści wniosku złożonego na urzędowym formularzu Stowarzyszenie podniosło, że nie posiada majątku trwałego, własnych dochodów ani nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Stowarzyszenie prowadzi szkołę podstawowa wraz z oddziałem przedszkolnym i wyłącznymi środkami finansowymi stanowiącymi źródła ich utrzymania i całego Stowarzyszenia są subwencje oświatowe, które mogą być wydatkowane wyłącznie na realizację celów edukacyjnych oraz składki członkowskie, których wysokość za 2014 r. wyniosła 380 zł i została w całości wykorzystana na cele statutowe Stowarzyszenia. Tym samym Stowarzyszenie nie ma środków na opłacenie skargi i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Ponadto dodało, że stan konta na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi 23.347,62 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów Stowarzyszenie wskazało, że liczy 43 członków, wysokość składki jest natomiast niezmienna od momentu powołania Stowarzyszenia i wynosi 20 zł rocznie. W okresie ostatnich 12 miesięcy nie otrzymało żadnych środków w drodze spadków bądź darowizn i nie posiada żadnego majątku (nieodpłatnie użytkuje budynek wraz z wyposażeniem po zlikwidowanej Szkole Podstawowej w M.). Ponadto podało wysokość dotacji w poszczególnych miesiącach 2014 r., dołączyło rachunek zysków i strat oraz bilans za 2014 r., a także wyciągi z posiadanych rachunków bankowych oraz rozliczenie otrzymanych w 2014 r. dotacji. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W myśl zaś art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie całkowitym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić jednak należy, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest bowiem formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony w sprawie może zatem nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. W kontekście powyższych reguł uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy bowiem podkreślić, że sam fakt działania wnioskującego Stowarzyszenia w głównej mierze w interesie społecznym (v. odpis z KRS, dział 3, rubryka 3 - cel działania organizacji), jak również to, iż jest ono organizacją nie prowadząca na chwilę obecną żadnej działalności gospodarczej (v. uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy) nie może stanowić przesłanki przyznania mu prawa pomocy albowiem ww. ustawa nie przewiduje takiego kryterium. O przyznaniu prawa pomocy nie może także przesądzać okoliczność, iż nie pozyskuje ono środków umożliwiających sfinansowanie kosztów niniejszego postępowania sądowego. Trzeba zaakcentować, że w art. 33-35 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.) określono szeroki zakres źródeł, z których tego rodzaju podmiot może czerpać dochody i nie budzi wątpliwości, że jego członkowie powinni zadbać o wykorzystanie tych możliwości. Regulacje te znalazły również odzwierciedlenie w zapisach statutu zobowiązujących swoich członków do opłacania składki członkowskiej w określonej wysokości. Ustalenie natomiast jej wysokości w kwocie nie zapewniającej stowarzyszeniu normalnego funkcjonowania w obrocie prawnym i nie czuwanie nad obowiązkiem jej opłacenie (co ma miejsce w niniejszej sprawie) w żaden sposób nie może uzasadniać żądania przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II OZ 801/09 (publ.: LEX nr 629040), wprowadzenie przez członków stowarzyszenia takich reguł finansowania działalności, które nie zapewniają dostatecznych środków na ten cel powodując w konsekwencji, że staje się ono współfinansowane za pomocą środków publicznych (a zwolnienie od kosztów sądowych jest przecież formą takiego współfinansowania) stanowi zaprzeczenie zasady, w myśl której stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Warto również zwrócić uwagę, że - jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 1 grudnia 2009 r. (sygn. II OZ 1056/09, publ.: LEX nr 582885) - jeżeli założyciele stowarzyszenia, przyjmując cele swojej działalności są świadomi, że nie posiadają ani też nie będą w stanie zdobyć środków na jej prowadzenie, to powstaje pytanie o cel działania takiej organizacji. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza bowiem przerzucenie kosztów jego działalności na Skarb Państwa. Dlatego też skarżące Stowarzyszenie, w ramach normalnego funkcjonowania, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność zdobycia i posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych, do czego jak już wskazano posiada odpowiednie instrumenty prawne. Okoliczność, że Stowarzyszenie nie podejmuje takich działań, dotyczących w istocie prowadzenia działalności regulaminowej, nie uzasadnia udzielenia jej przedmiotowego zwolnienia. Działanie takie oznaczałoby bowiem przerzucenie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na państwo, a tym samym stanowiło zaprzeczenie zasady działania stowarzyszeń na bazie własnego majątku, a nie majątku publicznego. Stowarzyszenie powinno zatem podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na ten cel np. poprzez ustalenie składek w wysokości gwarantującej sfinansowanie podejmowanych działań, czy też poprzez przyjęcie w poczet swoich członków odpowiedniej liczby osób, które takie składki będą uiszczać. Nie podjęcie zaś takich działań w istocie uniemożliwiających mu funkcjonowanie i realizowanie celów, dla których zostało powołane, oznacz, że samo pozbawiło się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Prawo pomocy może być przyznane natomiast tylko wówczas, gdy wnioskodawca – z przyczyn od siebie niezależnych - nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Mając powyższe względy na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.