I SA/Lu 375/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] 2008 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. postanawia: odmówić M.P. przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 17 grudnia 2008 r. oddalił skargę M.P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej. W zakreślonym terminie pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o doręczenia odpisu wyroku z uzasadnieniem. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnika do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy domagając się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Złożony wniosek skarżący uzasadnia brakiem środków na pokrycie kosztów sądowych wynikający z braku dochodów wynikający m.in. z tego, iż jest on studentem. Odnosząc się do swojego stanu rodzinnego i majątkowego wnioskodawca oświadczył, iż nie prowadzi własnego gospodarstwa domowego i nie posiada żadnego majątku. W myśl art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 (wniosek o przyznanie prawa pomocy - przypis własny), okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z tym, że złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie, w ocenie referendarza sądowego okazało się niewystarczające, co do prawidłowej oceny sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy stwierdzono, że zachodzi konieczność doprecyzowania jego sytuacji materialnej poprzez złożenie szeregu dodatkowych oświadczeń bądź wyjaśnień. Dlatego też, wezwano wnioskodawcę do nadesłania: oświadczenia nt. tytułu prawnego zajmowanego mieszkania, wyjaśnienia, biorąc pod uwagę oświadczenie złożone w rubryce nr 10 urzędowego formularza nie wykazujące żądnych dochodów z czego w takiej sytuacji skarżący utrzymuje się i zaspokaja podstawowe potrzeby życiowe, oświadczenia wykazujące jakie i w jakiej wysokości są stałe konieczne wydatki miesięczne związane z utrzymaniem wnioskodawcy jak i zajmowanego mieszkania (np. czynsz, energia elektryczna, gaz, woda, ścieki, ogrzewanie, telefon, wydatki na żywność, leki itp.) i kto je wydatki ponosi oraz do oświadczenia wskazującego jakie są jeszcze osoby poza wnioskodawcą, które pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym i jaka jest wysokość i źródło ich dochodów. Z nadesłanej odpowiedzi wynika, iż wnioskodawca nie posiada tytułu prawnego do zajmowanego mieszkania. Skarżący nie prowadzi gospodarstwa domowego i pozostaje na utrzymaniu swojej matki, która ponosi ww. wydatki. Ponadto, wnioskodawca załączył oświadczenie swojej matki, z którego wynika, iż pozostaje on na jej wyłączonym utrzymaniu i mieszka w stanowiącym jej własność mieszkaniu. Wobec powyższego matka wnioskodawcy uznaje za zbędne wykazanie wysokości wydatków miesięcznych związanych z utrzymaniem jak również wysokości i źródła jej dochodów. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie stwierdził, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ppsa, stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Strona domagając się zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt. 1). Natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt. 2). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym wyżej mowa, należy rozumieć jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Wykładnia art. 246 ( 1 ppsa prowadzi do wniosku, iż zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, wobec tego należy przyjąć, że jeżeli po zaspokojeniu najbardziej elementarnych potrzeb strony skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie, pozostają jakiekolwiek środki finansowe, to strona zobowiązana jest – na miarę swoich możliwości - w tych kosztach uczestniczyć. Kierując sprawę na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, powinna liczyć się ona z mogącymi powstać kosztami i poczynić na ten cel stosowne oszczędności, nawet kosztem bieżących lecz niekoniecznych wydatków. Orzecznictwo sądowe prezentuje ugruntowany pogląd, iż nie ma uzasadnionych przesłanek co do tego, aby Skarb Państwa pokrywał pełne koszty prowadzenia sprawy za stronę, która przy dołożeniu należytej staranności i poczynieniu możliwych oszczędności, mogła zgromadzić środki finansowe dla dochodzenia swych praw. Wskazać należy, iż wynikającą z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w szczególności jej art. 199, 214 i 237 zasadą jest, że każdy uczestnik postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej ponosi koszty tego postępowania związane z jego udziałem, w tym opłaty sądowe należne od niego zgodnie z przepisami tej ustawy. Z uwagi na obecny etap postępowania sądowoadministracyjnego (tj. po oddaleniu skargi) koszty sądowe, które skarżący mógłby ponieść sprowadzają się do opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym na skutek zgłoszonego żądania (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz.U. Nr 221, poz. 2192) oraz do wpisu sądowego w wysokości 100 zł od potencjalnej skargi kasacyjnej od ww. wyroku WSA z dnia 17 grudnia 2008 r. (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Są to jedyne koszty sądowe do poniesienia przez stronę w tym postępowaniu. Na koszty tego postępowania składać się może również koszt ustanowienia adwokata (nie są to koszty sądowe - przypis własny), którego stawka minimalna w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej (istnieje przymus adwokacki lub radcowski - przypis własny) oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, w tym wypadku wynosi co najmniej 135 zł netto (§ 18 ust. 1 pkt. 1 lit. a/ i pkt. 2 lit. a/ w związku z § 6 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). W ocenie referendarza sądowego wynikające z urzędowego formularza jak i z nadesłanych żądanych dodatkowych oświadczeń (wskazujących na sytuację finansową wnioskodawcy) dane nie dają podstaw do pełnej i prawidłowej oceny braku możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów postępowania w tej sprawie. Składane przez stronę skarżącą oświadczenie stanowi środek dowodowy, za pomocą którego strona wykazuje zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, dlatego powinno ono zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz o stanie rodzinnym. W rozpoznawanej sprawie ten warunek nie został spełniony. Złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie odpowiadał obowiązkom wynikającym z treści zacytowanych wyżej przepisów i nie pozwalał na stwierdzenie, iż strona skarżąca wykazała, że nie może ponieść kosztów toczącego się postępowania. Stąd konieczne było wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych. Z będących w posiadaniu referendarza sądowego oświadczeń wynika jedynie, iż wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją matką, która uzyskuje bliżej nie określone dochody. Co więcej, podanie wysokości swoich dochodów uznaje za zbędne. Tym czasem, jeśli osoba starająca się o przyznanie prawa pomocy nie osiąga własnych dochodów, ponieważ uczy się i pozostaje na utrzymaniu rodziców (czyli tak jak wynika z treści złożonych oświadczeń wnioskodawcy) o przyznaniu prawa pomocy decydują możliwości zarobkowe osób zobowiązanych do alimentacji (por. postanowienie SN z 15 maja 1989 r. II CZ 80/89, Lex 8963 ), w tym przypadku decydują możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców. Obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych członkach rodziny. Obowiązek ten wynika również z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, gdzie rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ). Dlatego też, wnioskodawca nie wykonując wezwania do nadesłania dodatkowych oświadczeń odnoszących się m.in. do wszystkich kosztów utrzymania jak wysokości dochodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym nie wykazał by zachodziły przyczyny uzasadniające przyznanie jemu prawa pomocy uniemożliwiając przez to referendarzowi sądowemu pełną i rzetelną analizę możliwości braku poniesienia przez siebie kosztów postępowania w tej sprawie. Konsekwencją tego jest brak wykazania przez wnioskodawcę przesłanek do przyznania prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym jak i zakresie częściowym odnoszącym się odrębnie do kosztów sądowych jak i kosztów ustanowienia adwokata. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.