I SA/Lu 428/14

I SA/Lu 428/14 POSTANOWIENIE Dnia 25 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 25 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania podatkowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy i zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić J. A. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie kosztów sądowych. I SA/Lu 428/14 Uzasadnienie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych z uzasadnieniem, że kwota [...] zł brutto miesięcznie to jedyny dochód jego i jego żony, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie mają nikogo na utrzymaniu. Nie mają żadnego majątku. Mieszkają w jednym domu z córką, z którą jednak nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący ponosi opłaty eksploatacyjne na poziomie [...]zł oraz koszt lekarstw rzędu [...] zł. Argumentował, że w tych okolicznościach pozostaje na utrzymanie kwota [...] zł w skali miesiąca. Pomimo żądania, skarżący nie przedstawił dokumentów na okoliczność opisywanych wydatków, dotyczących stanu majątkowego (rachunków bankowych, zarejestrowanych pojazdów) oraz warunków mieszkaniowych. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy postanowieniem z dnia [...] r. Skarżący wniósł sprzeciw. W sprzeciwie ponowił okoliczności dotyczące sytuacji życiowej, materialnej. Podkreślił, że nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych. Akcentował swoje przekonanie, że w opisywanej trudnej sytuacji materialnej zostały spełnione przesłanki przyznania wnioskowanego prawa pomocy. W rezultacie sprzeciwu, postanowienie z dnia [...] utraciło moc. Wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd. Stanowi o tym art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.12.270 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.). Wniosek skarżącego zawiera żądanie osoby fizycznej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym, częściowym zakresie skarżący powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przytoczyć i w pełni podzielić stanowisko prawne, zgodnie z którym ciężar dowodu zaistnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w powołanych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (II FZ 236/08). Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a. należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (II FZ 101/09). Skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu (GZ 146/04). Prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej stronom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek z art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a. sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą (FZ 178/08). Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (FZ 478/04). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (FZ 160/08). Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi (II FZ 80/09). Powołane orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl i w Systemie informacji prawnej LEX. W okolicznościach rozpatrywanego wniosku, w świetle dotychczasowych twierdzeń skarżącego i jedynie wybiórczo przedstawionych dokumentów, należy stwierdzić, że nie wykazał on ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie kosztów sądowych, na tym etapie w zakresie wpisu od skargi. Sąd rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zdania, że skarżący nie wykazał wiarygodnie swojej rzeczywistej sytuacji materialnej. Przede wszystkim nie jest wiarygodne jego twierdzenie o poziomie środków finansowych jakimi rzeczywiście dysponuje. Z zestawienia opisywanych kwot uzyskiwanych i wydatkowanych w skali miesiąca wynika, że skarżącemu z żoną pozostaje na żywność, środki czystości i ubrania, a więc podstawowe potrzeby, kwota rzędu 250 zł miesięcznie i jednocześnie nie korzystają z pomocy społecznej. Trzeba też podkreślić, że skarżący nie udokumentował, pomimo stosownego wezwania, że rzeczywiście ponosi opisywane wydatki i że nie ma żadnego majątku, żadnych zasobów finansowych. Wobec powyższego, na tym etapie należy wnosić, że skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny swojej rzeczywistej sytuacji życiowej, majątkowej. Analizując twierdzenia skarżącego na gruncie zasad logiki i doświadczenia życiowego należy wyprowadzić wniosek, że nie przedstawił swojej sytuacji materialnej, poziomu uzyskiwanych środków finansowych i ponoszonych wydatków, w sposób wyczerpujący, odpowiadający rzeczywistości, ale przedstawił swoją sytuację materialną wybiórczo, fragmentarycznie, której obraz ograniczył do twierdzenia o niskich dochodach i wysokich wydatkach. Podkreślić trzeba, że rzeczą strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji życiowej, materialnej, która zrealizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga, co do zasady, obok wiarygodnego wykazania wydatków, także wiarygodnego wykazania rzeczywiście uzyskiwanych środków finansowych, środków finansowych zgromadzonych oraz sposobu dysponowania tymi środkami. Dopiero wówczas istnieją podstawy do prawidłowej, zasadnej oceny czy w takiej, wiarygodnie przedstawionej sytuacji materialnej, zostały spełnione przesłanki wnioskowanego prawa pomocy. Po pierwsze, czy mamy do czynienia z brakiem środków. Po drugie, jakie są powody takiego stanu rzeczy. Na obecnym etapie postępowania sądowego wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym strona skarżąca nie wykazała w sposób wiarygodny swojej rzeczywistej sytuacji materialnej w zakresie uzyskiwanych czy posiadanych środków, ale przedstawiła ją tylko w wybranych fragmentach, co do zasady, wyklucza prawidłowe przyjęcie, że zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy i w konsekwencji wyklucza przyznanie tego prawa. Zastosowanie tej wyjątkowej instytucji oznacza uprzywilejowanie strony skarżącej, zaś przyznanie tego przywileju jest dopuszczalne tylko w odniesieniu do wiarygodnie przedstawionej sytuacji materialnej osoby wnioskującej. Sąd rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zdania, że uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez wiarygodnie przedstawionej sytuacji materialnej osoby wnioskującej byłoby dowolnym, pozbawionym ustawowych przesłanek przerzuceniem ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na współobywateli. Z tych względów należało orzec jak na wstępie wobec stwierdzenia, że skarżący w rzeczywistości nie wykazał przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.