I SA/Lu 44/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2013 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem dołączonym do skargi na opisaną w sentencji decyzję, skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych z uwagi na złą sytuację finansową. Ze złożonego formularza wniosku oraz nadesłanych do sprawy sygn. akt I SA/Lu 168/16 dokumentów i oświadczeń wynika, że pozostaje w związku małżeńskim i posiada czwórkę dzieci. Dochody jakie osiąga wnioskodawca to wynagrodzenie za prace w [...] sp. z o.o. w W. (prezesem zarządu spółki jest małżonka skarżącego) w kwocie [...]zł brutto ([...] zł netto) oraz dochód z prowadzonej osobiście działalności gospodarczej w wysokości [...] zł netto. Wnioskodawca podniósł, że jego majątek stanowi jedynie działka o wartości [...] zł. Miesięczne zobowiązania jakie natomiast posiada to: alimenty – [...] zł, raty kredytów – [...] zł, zobowiązane wynikające z ugody sądowej – [...] zł i zobowiązania wobec kontrahentów - [...] zł. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że referendarz sądowy mając na uwadze ekonomikę procesowa oraz fakt złożenia przez skarżącego niezbędnych do rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumentów i oświadczeń do sprawy sygn. akt I SA/Lu 168/16, za zbędne uznał wzywanie skarżącego do złożenia takich samych dokumentów źródłowych i oświadczeń obrazujących sytuację finansową i majątkową skarżącego, opierając się w tym zakresie na dokumentach złożonych już do tej sprawy. Przechodząc do istoty sprawy rozpocząć należy od wskazania, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych (w całości lub w części), o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). W ocenie referendarza sądowego sytuacja finansowa strony nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci żądanego zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wskazano na wstępie skarżący oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, złożył wniosek o prawo pomocy jeszcze w drugiej zawisłej z jego skargi sprawie (I SA/Lu 168/16). Dokonując zatem oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania, wzięto pod uwagę wysokość kosztów w obydwu tych sprawach. Wysokość wpisu w niniejszej sprawie - obliczona na podstawie wskazanej przez pełnomocnika strony wartości przedmiotu zaskarżenia - wynosi [...] zł. Natomiast w drugiej sprawie wartość ta wynosi [...] zł. Tym samym łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach wynosi [...] zł. Wymagane na obecnym etapie postępowania koszty wpisów od skarg w stosunku do ilości zainicjowanych spraw nie są zatem niskie. Mając jednak na względzie z jednej strony wielkość niezbędnych na obecnym etapie postępowania kosztów we wszystkich zawisłych przed Sądem sprawach, z drugiej zaś strony sytuację finansową strony skarżącej stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Konkluzja taka nasuwa się w wyniku analizy dokumentacji przedstawionej przez skarżącego, a w szczególności wyciągów z rachunków bankowych, deklaracji podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2014-2014, deklaracji podatku VAT oraz posiadanego majątku które stanową wystarczający i zarazem przesądzający argument nie pozwalający przyznać stronie prawa pomocy zarówno w tym jak i w drugim toczącym się równolegle postępowaniu (wszystkie dokumenty w sprawie I SA/Lu 168/16). Mianowicie ze złożonych deklaracji podatkowych wynika, że skarżący w 2014 r. osiągnął przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (usługi stolarki budowlanej) w kwocie [...]zł. Natomiast w roku 2015 przychód ten wyniósł [...] zł. Powyższe jednoznacznie wskazuje, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza jest znacznych rozmiarów i przynosi wymierne korzyści, co samo w sobie nie pozwala uznać skarżącego za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". O prowadzeniu stałej działalności gospodarczej świadczą również złożone deklaracje podatku od towarów i usług. Bez znaczenia przy tym jest, iż bilans roczny za wskazane lata działalności strony wykazuje stratę. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi działalność gospodarczą, miarodajną nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Jak się przyjmuje w orzecznictwie dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Innymi słowy strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania - brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, nie stanowi natomiast automatycznie o braku środków finansowych. Na jakikolwiek brak podstaw do przyznania stronie wnioskowanego zwolnienia wskazuje również analiza nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych skarżącego. Z dokumentów tych wynika, że skarżący stale dysponuje środkami pieniężnymi z których może pokryć wymagalne obecnie koszty sądowe nie tylko w niniejszej, lecz we wszystkich zawisłych sprawach. Tytułem przykładu można wskazać, że w dniu 26 stycznia 2016 r., tj. dzień przed złożeniem skargi, suma środków tylko na jednym rachunku (Bank [...]) wynosiła [...] zł. Natomiast na drugim rachunku prowadzonym przez ten sam bank suma środków w dniu 18 stycznia 2016 r. wynosiła [...] zł. Podobnie w dniu 16 lutego 2016 r., gdzie wówczas suma dostępnych środków wynosiła [...] zł. Powyższe przykłady całkowicie podważają twierdzenia strony o braku środków na poniesienie kosztów wpisów od wniesionych skarg, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści rozpatrywanych dokumentów. Nie może mieć przy tym znaczenia, że saldo posiadanych środków po dokonaniu licznych operacji uległo w lutym i marcu 2016 r. zdecydowanemu zmniejszeniu. Wskazane środki w zestawieniu ze stałymi niezbędnymi kosztami prowadzenia gospodarstwa domowego pozwoliły bowiem na poczynienie oszczędności na pokrycie kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Należy bowiem podkreślić, że wszczynając spór przed sądem, skarżący powinien mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Winien on zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia tych kosztów. Skarżący natomiast mimo tego obowiązku nie uiścił wymaganych wpisów ani nie poczynił stosownych oszczędności, preferując różne zobowiązania prywatnoprawne, często nawet wyższe niż suma wpisów we wszystkich sprawach (patrz wysokość rat kredytów). W tym kontekście wskazania wymaga, iż żądania zwolnienia z kosztów sądowych nie uzasadnia w żaden sposób posiadanie do spłaty licznych kredytów i pożyczek. W orzecznictwie sądów administracyjnych funkcjonuje ugruntowany pogląd, że zobowiązania prywatnoprawne nie mogą być traktowane w sposób uprzywilejowany względem należności publicznych, do których niewątpliwie zaliczają się koszty sądowe (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt I FZ 89/13, z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt I FZ 578/12, niepubl.). W istocie uwzględnienie analizowanego wniosku oznaczałoby nierówne traktowanie skarżących, sprowadzające się do preferencji dla tych z nich, którzy zaspokajając własne potrzeby znaczącą część swoich dochodów przeznaczają na spłatę zaciągniętych zobowiązań i z tego tytułu oczekują wsparcia Państwa. Ponadto, już sam fakt udzielania skarżącemu kredytów bankowych świadczy o tym, że posiada on zweryfikowaną przez profesjonalne instytucje finansowe, zdolność kredytową, a więc po uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania jest w stanie zaoszczędzić część dochodu z przeznaczeniem na inne cele. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań skarżącego zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy osiągane przez niego dochody i posiadany majątek są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Z tych względów orzeczono jak w postanowieniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.