I SA/Lu 465/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie Sędzia WSA Marcin Małek (sprawozdawca) Asesor sądowy Jakub Polanowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M. W. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 maja 2024 r., znak: 200000.71.2024.RED.463.ZZ.PRS w przedmiocie oddalenia sprzeciwu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z 20 maja 2024 roku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) w zw. z art. 17 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: u.p.e.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.) - po rozpatrzeniu zażalenia M. W. (dalej: "zobowiązana" lub "skarżąca") na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie z 17 kwietnia 2024 r. (dalej: "organ egzekucyjny") w sprawie sprzeciwu na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia nieruchomości – utrzymał zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji w mocy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie działając jako wierzyciel na podstawie art. 26ca § 1 u.p.e.a. przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego we Włodawie dalsze tytuły wykonawcze o numerach wskazanych w postanowieniu i wystawione na rzecz M. W. oraz M. W. celem przeprowadzenia egzekucji z majątku wspólnego, tj. nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] Wierzyciel nie uwzględnił sprzeciwu M. W., wobec czego zobowiązana złożyła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ odwoławczy jednak podtrzymał postanowienie organu pierwszej instancji uznając sprzeciw zobowiązanej za bezzasadny. Jak wskazał, M. W. i M. W. są właścicielami nieruchomości gruntowej (działka [...]) objętej księgą wieczystą nr [...] na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej i każdy z małżonków posiada w prawie własności udział 1/1. Nieruchomość została nabyta w trakcie trwania wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej na mocy umowy sprzedaży zawartej w dniu 13 lutego 2004 roku. Następnie, M. W. i M. W. z dniem 14 grudnia 2010 roku zawarli umowę o wyłączenie wspólności ustawowej (akt notarialny Rep. A nr [...]). Co istotne, wyżej wymienieni nie dokonali podziału powyższej nieruchomości nabytej w trakcie trwania wspólności ustawowej majątkowej, co oznaczało, że w dalszym ciągu wchodziła ona w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. Brak zamieszczenia w tej umowie oświadczenia notariusza, w którym wskazałby chęć stron do dokonania zmiany w przedmiocie własności nieruchomości (wysokości udziałów) potwierdza, że zamiarem stron nie było dokonanie takiej czynności. W przeciwnym razie, notariusz, który sporządził wskazany akt notarialny miałby obowiązek takie oświadczenie zawrzeć w umowie w oparciu o art. 92 § 4 ustawy Prawo o notariacie (dalej: u.p.n.) . Organ odwoławczy wskazał, że do dnia wydania niniejszego postanowienia udziały M. W. i M. W. w księdze wieczystej w prawie własności przedmiotowej nieruchomości wynoszą 1/1, tak więc w wyniku zawarcia umowy majątkowej z 14 grudnia 2010 roku w dalszym ciągu są oni współwłaścicielami nieruchomości w ramach wspólności ustawowej małżeńskiej. W oparciu art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej (dalej: O.p.), organ egzekucyjny mógł prowadzić egzekucję z majątku wspólnego małżonków, a więc również z prawa własności nieruchomości przysługującego niepodzielnie M. W. i M. W. w ramach wspólności ustawowej małżeńskiej. Zdaniem organu, postępowanie dowodowe przeprowadzone w sprawie zobowiązanej uwzględniające przedłożoną przez nią umowę o rozdzielności majątkowej nie pozostawia wątpliwości, iż w wyniku tej umowy nie doszło do podziału nieruchomości i zniesienia współwłasności majątku wspólnego. Tym samym nie zaistniała którakolwiek z enumeratywnie wymienionych w art. 27f § 1 u.p.e.a. podstaw sprzeciwu. Dalej podniósł, że zgromadzony materiał dowodowy pozwolił na wnikliwe odniesienie się do argumentów podniesionych w złożonym sprzeciwie. W związku z tym nie zachodziła konieczność przesłuchania zobowiązanej i uzyskanie od niej dodatkowych wyjaśnień, ponieważ nie przyczyniłoby się to do przyspieszenia postępowania bądź wydania innego rozstrzygnięcia. Organ pierwszej instancji rozpatrując sprzeciw na czynność egzekucyjną obejmującą zajęcie nieruchomości przeprowadził prawidłowe postępowanie dowodowe, dokonał właściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i odniósł się do wszystkich uwag zobowiązanej. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone przez zobowiązana, która wniosła o jego uchylenie i wyłączenie spod egzekucji przedmiotowej nieruchomości w nim wskazanej, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy organowi odwoławczego do ponownego rozpatrzenia. Rozstrzygnięciu temu zarzuciła: 1. błąd w ustaleniach przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia niezgodnie z zebranym w sprawie materiałem dowodowym; 2. brak obiektywizmu przy ocenie okoliczności faktyczno - podmiotowych i przedmiotowych leżących po stronie skarżącej; 3. brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że podtrzymuje argumentację faktyczną i prawną zawartą w sprzeciwie i zażaleniu. W dalszym ciągu kwestionuje rzetelność postępowania dowodowego oraz brak jej przesłuchania. W jej ocenie, organ wydał decyzję jedynie w oparciu o złożone do akt dokumenty błędnie przyjmując, że zamierzała pozbawić wierzyciela możliwości wyegzekwowania należności wobec jej męża. Podniosła, że większość środków na zakup przedmiotowej nieruchomości pochodziło z jej oszczędności, a zakup tej nieruchomości był wyłącznie jej inicjatywą. Wskazała, że doszło do rażącego naruszenia jej praw, a w szczególności prawa do swobodnego dysponowania przedmiotową nieruchomością. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, wskazując przy tym na prawidłowość wydanego postanowienia pod kątem faktycznym i prawnym. Organ odwoławczy wskazał, że w postępowaniu nie doszło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej, czy obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Podkreślił, że katalog podstaw sprzeciwu wykazanych w art. 27f §1 u.p.e.a. ma charakter zamknięty, co ogranicza zakres przesłanek do jego wniesienia. Jego zdaniem, M. W. i M. W. dokonali rozdzielności majątkowej na przyszłość, bez skonkretyzowanego podziału, które z przedmiotów majątkowych wejdą w wyniku umowy majątkowej do majątku wspólnego lub osobistego. Podtrzymał stanowisko, że umowa majątkowa między M. W. i M. W. nie spowodowała podziału nieruchomości objętej księga wieczystą nr [...] i zwolnienia tym samym skarżącej z odpowiedzialności za dług męża. W przypadku braku podziału majątku, małżonek po wystawieniu na niego tytułu wykonawczego odpowiada z mocy prawa jedynie wspólnym, a więc i w części swoim majątkiem bez ograniczeń kwotowych i wyłączania określonych składników. Organ egzekucyjny w oparciu o art. 29 § 1 O.p. był zatem uprawniony do przeprowadzenia egzekucji z majątku wspólnego małżonków. Zajęcie ww. nieruchomości stanowi prawidłowo dokonaną czynność egzekucyjną z majątku wspólnego należącego do obydwojga małżonków. Ponadto, okoliczność, że podejmowane przed zajęciem nieruchomości próby egzekwowania obowiązku z majątku odrębnego zobowiązanego okazały się nieskuteczne nie oznacza, że organ egzekucyjny nieprawidłowo dochodził należności bezpośrednio od zobowiązanego. Skoro czynności te okazały się nieefektywne, obowiązkiem wierzyciela było podjęcie działań w kierunku zaspokojenia roszczeń z jedynego dostępnego składnika majątkowego, należącego do obojga małżonków. Okoliczność podniesiona przez skarżącą, że większość środków na zakup nieruchomości stanowiło jej oszczędności, a zakup był jej inicjatywą, również nie stanowi podstaw do uchylenia jej odpowiedzialności. Nadto organ odwoławczy wskazał, że zbędnym było wzywanie skarżącej do udziału w czynnościach dotyczących zgłoszonego sprzeciwu i przesłuchanie jej, gdyż okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia zostały już ustalone w wystarczający sposób. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej właściwości sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, w tym także te niepodniesione w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 27f § 1 u.p.e.a. w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym małżonkowi zobowiązanego przysługuje prawo sprzeciwu. Podstawą sprzeciwu jest ograniczenie, zniesienie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego. W sprzeciwie określa się istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. Przedmiotem oceny jest okoliczność, że M. W. (mąż zobowiązanej) jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu niezapłaconych składek. W związku z bezskutecznością egzekucji z majątku osobistego M. W., organ egzekucyjny zgodnie z prawem podjął działania mające na celu pozyskanie należności z majątku wspólnego M. W. i jego małżonki (skarżącej). Przedmiotem majątkowym, z którego organ chciał przeprowadzić egzekucję jest nieruchomość oznaczona księgą wieczystą nr [...] W związku z tym, skarżącej przysługiwało prawo wniesienia sprzeciwu od tej czynności w rozumieniu art. 27f § 1 u.p.e.a, jednak trafnie uznały rozstrzygające w sprawie organy, że brak było podstaw do jego uwzględnienia. Za dług podatkowy zgodnie z art. 26 O.p. podatnik odpowiada całym swoim majątkiem, także majątkiem wspólnym, którym zgodnie z art. 29 § 1 O.p., jest majątek objęty wspólnością majątkową w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 października 2019 r., sygn. akt II FSK 3114/17). Jak stanowi art. 29 § 1 o.p., w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Tym samym, odpowiedzialność małżonka powstaje z mocy prawa, bez konieczności wydawania jakiejkolwiek skierowanej do niego decyzji. Odpowiedzialność małżonka płatnika ma charakter odpowiedzialności in solidum. Organ rentowy ma względem obydwu małżonków jedną wierzytelność, lecz wynikającą z dwóch różnych tytułów prawnych, tj. świadczenia płatnika (art. 26 O.p.) oraz świadczenia małżonka (art. 29 O.p.) (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 2 sierpnia 2018 r., sygn. III AUa 1334/17). Na tej podstawie przedmiotową nieruchomość wchodzącą w skład majątku wspólnego M. W. i M. W. należy uznać za podlegającą egzekucji. Kluczowym dowodem w sprawie jest akt notarialny (Rep. A nr [...]) z 14 grudnia 2010 roku, który zawiera umowę o wyłączenie wspólności ustawowej. Skarżąca próbowała wykazać, że poprzez zawarcie niniejszej umowy została wyłączona odpowiedzialność egzekucyjna z majątku wspólnego, co zdaniem Sądu nie znajduje odzwierciedlenia w stanie prawnym. Skarżąca i jej małżonek ustanowili rozdzielność majątkową małżeńską, stosownie do art. 47 k.r.o. (§ 2 umowy). Celem takiej umowy jest ustanowienie ustroju majątkowego kształtującego stosunki majątkowe między małżonkami w sposób odmienny od przewidzianego w przepisach o wspólności ustawowej. Skutkuje ona wyłączeniem wspólności ustawowej i zastąpienia jej ustrojem rozdzielności majątkowej, bądź też do określenia zasad przynależności poszczególnych rodzajów praw majątkowych do majątku wspólnego i majątków osobistych małżonków (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 30 marca 2016 r., sygn. akt I ACa 1436/15). Przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zapewniają alternatywne sposoby uregulowania kwestii majątkowych między małżonkami właśnie poprzez instytucję umowy majątkowej. W przypadku braku jej zawarcia z wyszczególnionym podziałem posiadanego mienia, jeden z małżonków naraża się na poniesienie odpowiedzialności za zobowiązania drugiego. Jak stanowi art. 43 § 1 k.r.o., oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Przez "majątek wspólny" należy rozumieć przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (art. 31 k.r.o.). Jak ustaliły organy, a czemu skarżąca nie zaprzeczyła, umowa sprzedaży nieruchomości została zawarta w dniu 13 lutego 2004 roku w czasie trwania wspólności ustawowej, więc wchodzi w skład majątku wspólnego skarżącej i jej małżonka. Dla Sądu, podobnie jak dla organu egzekucyjnego naturalną konsekwencją braku skuteczności egzekucji z majątku osobistego dłużnika następnym logicznym posunięciem jest próba wyegzekwowania należności z majątku wspólnego małżonków. Mając na względzie skuteczność umowy majątkowej względem odpowiedzialności skarżącej za należności małżonka należy wskazać, że strony umowy z 14 grudnia 2010 roku nie dokonały podziału nieruchomości objętej księgą wieczystą o nr [...] nabytej w trakcie trwania wspólności ustawowej majątkowej, co oznaczało, że w dalszym ciągu wchodzi ona w skład majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka. Sąd podziela zdanie organu odwoławczego, który domniemuje brak woli podziału nieruchomości przez skarżącą i jej małżonka poprzez to, że w przypadku istnienia tej woli notariusz zgodnie z art. 92 § 4 u.p.n. byłby zobowiązany do zawarcia stosownego oświadczenia w akcie notarialnym. Nie bez znaczenia jest, że umowa została zawarta w 2010 roku, a wniosek Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o prowadzenie egzekucji z nieruchomości nosi datę 7 grudnia 2023 roku. Przez cały ten czas małżonkowie nie podejmowali żadnych czynności celem przeprowadzenia ewentualnego podziału nieruchomości, gdyż jak tłumaczyła skarżąca i tak nie uchroniłoby jej to od odpowiedzialności w związku z ewentualnym złożeniem skargi pauliańskiej przez organ egzekucyjny. Ubocznie należy wskazać, że w rozumieniu art. 527 k.c. skarga pauliańska dotyczy czynności dłużnika skutkujących pokrzywdzeniem wierzycieli w chwili gdy wierzytelność już istnieje. Nie obejmuje ona sytuacji przeszłych zanim doszło do powstania wierzytelności. Zobowiązana wraz z małżonkiem nabyli nieruchomość w 2004 roku, przy czym zobowiązania jej małżonka powstały w późniejszym okresie. Skoro małżonkowie nie podjęli działań w kierunku podziału nieruchomości, to trafnie przyjęto, że względem spornej nieruchomości obowiązuje ich wspólność ustawowa. Postanowienia umowy z 14 grudnia 2010 roku są ogólne i nie mogą obejmować majątku wspólnego i osobistego małżonków w sytuacji jaka ma miejsce w niniejszej sprawie. Ponadto, okoliczność trwania w dalszym ciągu związku małżeńskiego wskazuje, że skarżąca miała świadomość co do działalności jej małżonka i obciążających go zobowiązań składkowych. Jej skarga ogranicza się w głównej mierze do aspektu naruszenia jej praw własności za zobowiązania, których osobiście nie zaciągnęła. Sąd nie podziela w tym względzie stanowiska skarżącej, ponieważ miała ona możliwość zabezpieczenia swoich praw poprzez dokonanie odpowiednich zapisów w umowie z 14 grudnia 2010 roku. Nie czyniąc tego naraziła się z własnej winy na poniesienie odpowiedzialności, co z jednej strony może wydawać się niesłuszne, jednak należy mieć również na względzie interes wierzyciela, który nie może być interesem tzw. drugiej kategorii. Skarżąca miała narzędzia do podjęcia działań zapobiegawczych, z kolei których wierzyciel nie miał. Bez znaczenia jest suma wkładu pieniężnego w nieruchomość i kwestia inicjatywy jej nabycia, bowiem kluczowym w niniejszej sprawie jest status prawny nieruchomości. Również zarzuty dotyczące naruszenia art. 2 w zw. z art. 64 Konstytucji RP należało uznać za bezzasadne. Okoliczności powstania wspólności ustawowej między małżonkami, jej wyłączenia oraz odpowiedzialność majątkowa wynikająca z takiego stosunku zostały wyczerpująco uzasadnione przez organy. W ocenie Sądu nie zostało naruszone prawo własności skarżącej, gdyż nie posiada ona wyłącznego prawa własności co do nieruchomości podlegającej egzekucji. Skarżąca podniosła brak przesłuchania jej przez organ prowadzący postępowanie, co można by poczytać za rzekome naruszenie art. 86 k.p.a. Należy mieć jednak na względzie, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozostawiał niewyjaśnionych lub budzących wątpliwości okoliczności, wobec czego odstąpienie od przesłuchania zobowiązanej w charakterze strony było w pełni zasadne. Zobowiązana powiela w skardze zarzuty dotyczące rzetelności przeprowadzonego postępowania dowodowego, które były już przez nią podnoszone. Sąd w pełni podziela tym samym stanowisko organu odwoławczego i przyjmuje jego argumentację w tym przedmiocie za własną. Rozstrzygnięcie organu odwoławczego Sąd uznaje za zgodne z prawem. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na co pozwalał przepis art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ww. ustawy. Zgodnie z jego treścią, sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.