I SA/Lu 497/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 listopada 2023 r. sprawy ze skargi P. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 czerwca 2023 r. znak SKO.41/6091/P/2022 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z 12 czerwca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (Kolegium), po zapoznaniu się z odwołaniem P. P. (podatnik, strona, skarżący) od decyzji Prezydenta Miasta Lublin z 25 stycznia 2019 r. ustalającej stronie wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości za 2019 r. w kwocie 22.179,00 zł, stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wskazaną decyzją z 25 stycznia 2019 r., Prezydent Miasta Lublin ustalił stronie wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2019 rok na kwotę 22.179,00 zł. Decyzję tą doręczono podatnikowi w trybie art. 150 O.p. w dniu 18 lutego 2019 r. W dniu 23 listopada 2022 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło odwołanie podatnika, które organ pierwszej instancji wraz z aktami sprawy przekazał do Kolegium wnosząc o stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Przywoływanym na wstępie postanowieniem Kolegium stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Kolegium uznało, że nie ma racji podatnik podnosząc, że decyzja nie została mu skutecznie doręczona, co oznaczałoby, że termin do wniesienia odwołania nie rozpoczął biegu. Sytuacja ta wskazywałaby na okoliczności uzasadniające stwierdzenie niedopuszczalności odwołania, gdyż decyzja nie weszła do obrotu prawnego z powodu braku skutecznego doręczenia stronie. Jednakże, w ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Doręczenie decyzji wbrew twierdzeniom podatnika jest skuteczne zgodnie z art. 150 O.p. z dniem 18 lutego 2019 r. Jest tak z uwagi na fakt, że pierwsza próba doręczenia stronie decyzji miała miejsce 4 lutego 2019 r. Dalej Kolegium wskazało, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte na podstawie art. 165 § 5 O.p. W takiej sytuacji nie wszczyna się postępowania podatkowego w formie postanowienia, niemniej jednak takie postępowanie toczy się w trybie uproszczonym. W przypadku zobowiązań podatkowych ustalanych corocznie w trakcie takiego postępowania organ podatkowy przed wydaniem decyzji weryfikuje czy w stosunku do danego przedmiotu opodatkowania jak i samego podatnika nie pojawiły się nowe okoliczności, które w istotny sposób wpływałyby na ustalenie zobowiązania podatkowego. W przypadku wystąpienia powyżej wskazanych okoliczności organ podatkowy odstępuje od prowadzenia postępowania w trybie uproszczonym na rzecz trybu zwykłego i zgodnie z art. 165 § 2 O.p. wydaje postanowienie o wszczęciu postępowania podatkowego. Organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie wobec braku okoliczności uzasadniających odstąpienie od trybu uproszczonego, organ pierwszej instancji wydał decyzję, którą doręczył podatnikowi na wskazany przez niego adres t.j. ul. [...], [...]. Powyższy adres jako adres do korespondencji został wskazany przez podatnika w piśmie z 31 grudnia 2012 r., piśmie z 29 stycznia 2013 r. oraz w złożonej w dniu 21 kwietnia 2015 r. informacji w sprawie podatku od nieruchomości. Skoro zatem podatnik nie informował organów o zmianie adresu do korespondencji to organ pierwszej instancji wysłał decyzję ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2019 na wskazany przez niego adres widniejący w aktach sprawy. Organy podatkowe nie maja obowiązku prowadzić czynności w celu ustalenia adresu strony, jeśli dysponują takim adresem. Takie poszukiwania mogłyby być prowadzone, jeśli z ustaleń wynikałoby, że ustalony adres jest nieprawidłowy lub budzi wątpliwości. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że zwrot pisma do organu pierwszej instancji nastąpił w związku z niepodjęciem przez adresata awizowanej przesyłki. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru brak było adnotacji, że podatnik pod wskazanym adresem jest nieznany lub wyprowadził się. Stąd też organ pierwszej instancji nie powziął wątpliwości co do wadliwości adresu strony. W ocenie Kolegium okoliczności przymusowego przebywania podatnika przez kilka lat na terytorium C. , nie mają znaczenia w przedmiotowej sprawie. Z załączonych przez podatnika dokumentów wynika, że podatnik od czerwca 2017 r. do grudnia 2021 r. przebywał z uwagi na toczące się postępowanie karne na terytorium C.. Z postanowienia Sądu Okręgowego w Z. z 8 czerwca 2017 r. wynika, że wobec podatnika został zastosowany areszt śledczy do dnia 24 sierpnia 2017 r. Przez pozostały okres przymusowego przebywania na terenie C. podatnik miał jedynie obowiązek regularnego zgłaszania się do Wojewódzkiej Komendy Policji z Z. raz w tygodniu, w każdy poniedziałek. W zaistniałej sytuacji - zdaniem Kolegium - skarżący chcąc wykazać się należytą starannością powinien powiadomić organ podatkowy o zmianie adresu. Dalej Kolegium stwierdziło, że wbrew temu co twierdzi strona, stosownie do art. 68 § 1 O.p. w związku z art. 21 § 1 pkt 2 O.p. w przedmiotowej sprawie obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości za rok 2019 przekształcił się w zobowiązanie podatkowe z dniem doręczenia podatnikowi zaskarżonej decyzji w trybie art. 150 O.p., a więc w dniu 18 lutego 2019 r. W konsekwencji dla strony od dnia 18 luty 2019 r. rozpoczął bieg 14 dniowy termin do wniesienia odwołania, który upłynął 4 marca 2019 r. Na powyższe postanowienie podatnik złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 146 § 1 O.p. w zw. z art. 228 § 1 O.p., poprzez ich zastosowanie, a w konsekwencji błędne uznanie, że nie dokonał skutecznie zawiadomienia organu podatkowego o zmianie adresu, pod którym dokonuje się doręczeń, co skutkowało wydaniem zaskarżonego postanowienia; 2. art. 138 § 1 O.p. poprzez jego pominięcie i niezastosowanie w sytuacji, gdy z okoliczności sprawy wynikało, że strona jest nieobecna i nie odbiera korespondencji do niej kierowanej; 3. art. 154a § 1 O.p. poprzez jego niezastosowanie i niewystąpienie do władz państwa członkowskiego Unii Europejskiej (C. ) z wnioskiem o dokonanie doręczenia decyzji podatkowej skarżącemu, co w konsekwencji doprowadziło do wydania skarżonego postanowienia. Z tych względów wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, uchylenie decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Jego zdaniem organ pierwszej instancji błędnie zastosował art. 146 § 1 O.p. w zw. z art. 228 § 1 O.p. do opisanego stanu faktycznego oraz nienależycie uznał, że skarżący nie dokonał skutecznego zawiadomienie organu podatkowego o zmianie adresu do doręczeń, gdyż ww. decyzja podatkowa w swej części obejmowała podatek od gruntów związanych z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej, a więc organ pierwszej instancji miał wiedzę na temat tego, że skarżący prowadził działalność gospodarczą. Bezspornym i oczywistym dla organu pierwszej instancji powinien pozostawać fakt, że informacje dotyczące przedsiębiorców, w tym adresy do doręczeń znajdują się w dwóch rejestrach, a mianowicie Krajowym Rejestrze Sądowym (spółki prawa handlowego, stowarzyszenia, fundacje) oraz w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą). W przypadku skarżącego, dane dotyczące prowadzonej przez niego działalności gospodarczej znajdują się w CEiDG . Rejestr ten jest ogólnie dostępny, a informacje w nim zawarte są bezpłatne i dostępne dla każdego, w tym także dla organu wydającego decyzję określającą zobowiązanie podatkowe. Sprawdzenie adresu do doręczeń w CEiDG w sytuacji niepewności związanej z niepodjęciem korespondencji przez skarżącego nie powinno zatem nastręczać problemów organowi podatkowemu. Skarżący dokonał odpowiedniej zmiany adresu w CEiDG w dniu 5 listopada 2021 r. razem z adnotacją, że zmiana obowiązuje od 5 listopada 2017 r. Następnie stwierdził, iż ważnym wydaje się być fakt, że w okresie od czerwca 2017 r. do grudnia 2021 r. przebywał w związku z toczącym się przeciwko niemu postępowaniem karnym na terenie C. . Od 8 czerwca 2017 r. do 24 sierpnia 2017 r. przebywał na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w Z. w areszcie śledczym. Następnie od 25 sierpnia 2017 r. do grudnia 2021 r. wobec skarżącego zastosowany został środek zapobiegawczy polegający na zakazie opuszczania C. i obowiązku regularnego kontaktowania się z najbliższą jednostką policji. Fakt ten jest o tyle istotny, że będąc najpierw pozbawiony wolności (pobyt w areszcie śledczym w C., a następnie poddany środkom zapobiegawczym nie miał możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, jak również nie przebywając w Polsce nie mógł odbierać kierowanej do niego korespondencji, w tym decyzji administracyjnych. Zastosowanie w tej sytuacji doręczenia na adres wskazany uprzednio przez skarżącego, w sytuacji gdy nie miał możliwości swobodnego poruszania się i komunikowania pozbawiły go możliwości odwołania się od decyzji podatkowej w terminie określonym w Ordynacji podatkowej. Przyjęcie zatem fikcji doręczenia nie powinny zostać zastosowane w sprawie. Brak adnotacji na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, że adresat wyprowadził się lub jest nieznany nie może być wytłumaczeniem bezczynności organu podatkowego. Skarżący nadto podkreślił, iż organ podatkowy, tak jak każdy inny organ administracji państwowej i samorządowej wyposażony został w szereg narzędzi umożliwiających skuteczne wykonywanie powierzonych na mocy ustawy zadań. W szczególności uprawniony jest do wystąpienia do sądu z wnioskiem o wyznaczenie kuratora dla osoby niezdolnej do czynności prawnych lub osoby nieobecnej. Po wyznaczeniu kuratora przez sąd, organ miałby możliwość uzyskania informacji na temat miejsca pobytu skarżącego, co z kolei pozwalałoby na zastosowanie regulacji określonej w art. 154a § 1 O.p. i wystąpienie do władzy państwa członkowskiego Unii Europejskiej (C. ) z wnioskiem o dokonanie doręczenia decyzji podatkowej skarżącemu na adres w C. . W przedmiotowej sprawie organ podatkowy wykazał się całkowitą biernością nie podejmując żadnych czynności pozwalających na ustalenie adresu do doręczeń. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Na wstępie podnieść należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Oznacza to, że badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Kierując się powyższymi regułami, sąd uznał, że skarga podlegała oddaleniu, gdyż zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Kolegium w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu podatkowego pierwszej instancji z 25 stycznia 2019 r. określającej skarżącemu zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za rok 2019. Kwestią zatem, która podlegała ocenie było zastosowanie przepisów dotyczących uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Podstawę do wydania zaskarżonego postanowienia stanowił art. 228 § 1 pkt 2 O.p. Zgodnie z jego treścią organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Przepis ten odnosi się do wstępnego stadium postępowania odwoławczego, które toczy się już przed organem odwoławczym, po przekazaniu mu odwołania wraz z aktami sprawy przez organ pierwszej instancji. W stadium wstępnym organ odwoławczy podejmuje czynności mające na celu ustalenie, czy złożone przez stronę odwołanie jest dopuszczalne, czy zostało wniesione w terminie oraz czy spełnia wymagania określone w art. 222 O.p. Termin do wniesienia odwołania wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie (art. 223 § 2 pkt 1 O.p.). Jeżeli w trakcie badania wstępnego organ odwoławczy stwierdzi, że odwołanie zostało wniesione po upływie terminu do jego złożenia, wówczas na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p. wydaje postanowienie stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Podejmując rozstrzygnięcie w oparciu o ten przepis organ odwoławczy ogranicza się wyłącznie do badania, czy odwołanie zostało wniesione w terminie. Uchybienie terminowi do wniesienia odwołania jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie może przystąpić do merytorycznego rozpatrzenia odwołania, lecz ma obowiązek wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi. Nie jest to zależne od uznania organu odwoławczego, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej. Ustawodawca nie przewidział odstępstwa od tej reguły. W rezultacie każde, nawet nieznaczne przekroczenie terminu stanowi samoistną podstawę do wydania postanowienia stwierdzającego jego uchybienie. Sednem sprawy, w której organ odwoławczy stwierdza uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, jest więc ustalenie, w jakim dniu miało miejsce doręczenie decyzji oraz kiedy zostało wniesione odwołanie od tej decyzji. W przedmiotowej sprawie trafnie uznało Kolegium, że termin do wniesienia odwołania upłynął skarżącemu bezskutecznie z dniem 4 marca 2019 r. jest tak dlatego, że decyzja została doręczona stronie w sposób zastępczy (w drodze fikcji doręczenia) w dniu 18 luty 2019 r. zgodnie z art. 150 O.p. Wskazać należy, że przepis ten ustanawia zastępczy sposób doręczania pism w postępowaniu podatkowym, przyjmując fikcję prawną, że pismo, którego adresat nie odebrał (w sprawie z placówki pocztowej) w określonym ustawą terminie, zostało doręczone z upływem ostatniego dnia tego terminu. Wprowadzona przez ustawodawcę fikcja doręczenia jest w tej sytuacji prawnie skuteczna, to znaczy pociągająca za sobą wszelkie skutki doręczenia, w tym także skutek w postaci rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia odwołania. Nie można bowiem przyjąć, że doręczenie nie nastąpiło, jeśli skarżący nie zgłosi się po odbiór przesyłki w wymaganym przepisami terminie. Przyjęcie odmiennego poglądu mijałoby się z celem przepisów o doręczeniach pism w postępowaniu podatkowym (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 32/16, wyrok NSA z 28 listopada 2017 r., sygn. akt II FSK 2988/15). W tym stanie rzeczy sąd podziela ustalenia organu, że doszło do skutecznego, zgodnego z regulacjami Ordynacji podatkowej doręczenia decyzji skarżącemu w dniu 18 luty 2019 r., wobec której złożył spóźnione odwołanie. Powyższe uznanie znajdują oparcie w treści art. 146 O.p. Stanowi on, że w toku postępowania strona oraz jej przedstawiciel lub pełnomocnik mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy o zmianie adresu, pod którym dokonuje się doręczeń. W razie niedopełnienia obowiązku przewidzianego w § 1, w przypadku doręczania pisma za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, pismo uważa się za doręczone pod dotychczasowym adresem z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w art. 150 § 1 pkt 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Wymaga podkreślenia, że doręczenie na wskazany adres tj. ul. [...], [...] było wówczas prawidłowe, zgodne ze wskazaniem adresu zamieszkania podanym przez skarżącego w informacji w sprawie podatku od nieruchomości. Z akt sprawy nie wynika, żeby skarżący powiadomił organ o zmianie adresu. A organy podatkowe jak wskazał NSA w wyroku z 16 lutego 2023 r., sygn. akt II FSK 1710/20 nie maja obowiązku prowadzić czynności w celu ustalenia adresu strony, jeśli takimi danymi dysponują. Takie poszukiwania mogłyby być prowadzone, jeśli z ustaleń wynikałoby, że ustalony adres strony jest nieprawidłowy lub budzi wątpliwości. W ocenie sądu, argumentacja skarżącego jest zatem niezasadna. Przebywanie w areszcie śledczym od 8 czerwca 2017 r. do 24 sierpnia 2017 r. czy zakaz opuszczania terytorium C. do grudnia 2021 r. nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie, gdyż nie stanowiło to utrudnienia dla skarżącego w komunikacji oraz nieusuwalnej bariery w prowadzeniu swoich spraw. W analizowanym przypadku, zgodnie z art. 146 O.p. fakt, że podatnik zamieszkuje w czasie doręczenia w innym miejscu niż wskazany w informacji podatkowej nie ma znaczenia. Z art. 146 O.p. jasno wynika obowiązek podatnika powiadomienia organu podatkowego o zmianie adresu, pod który należy dokonywać doręczeń. Zmiana adresu do korespondencji w CEiDG przez skarżącego 5 listopada 2021 r. z datą wsteczną od 5 listopada 2017 r. pozostaje bez wpływu na niniejsza sprawę. Zbędne było więc dopuszczenie dowodu z wydruku informacji z CEIDG na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Zauważyć należy, że nie jest też zasadny zarzut skarżącego, że organ miał obowiązek ustanowienia w sprawie kuratora dla osoby nieobecnej. Art. 138 § 1 O.p. przewiduje co prawda taką możliwość, jednak przyjmuje się, że osobą nieobecną w świetle tego przepisu będzie osoba niemająca miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. lub której miejsce pobytu nie jest znane. Z ustalonego jednak stanu faktycznego wynikało, że organowi podatkowemu znany był adres zamieszkania podatnika. Korespondencja kierowana na wskazany adres była awizowana, niepodejmowana przez adresata i zwracana organowi bez jakiejkolwiek adnotacji o zmianie miejsca pobytu adresata. Skarżący nie dokonał stosownych aktualizacji w zakresie adresu mimo, że czasowo nie przebywał w kraju, a będąc podatnikiem powinien założyć, że organ podatkowy będzie chciał się z nim skontaktować. W dalszym ciągu buł bowiem podatnikiem podatku od nieruchomości. Organ odwoławczy nie był zatem zobligowany do wystąpienia do sądu z wnioskiem o ustanowienie kuratora. Nie było więc uzasadnienia do zastosowania art. 138, a tym bardziej art. 154a § 1 O.p. Wobec powyższych okoliczności skargę należało oddalić jako niezasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.