I SA/Lu 504/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) WSA Krystyna Czajecka-Szpringer Protokolant asystent sędziego Katarzyna Jacyniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2021 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odmówił R. P. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (składki) za okres od marca do maja 2020 r. ZUS w pierwszej kolejności wyjaśnił, że stosownie do art. 59 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.735 ze zm. - K.p.a.) o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia. Następnie ZUS motywował, że [...] grudnia 2020 r. R. P. wystąpiła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Zdaniem ZUS, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy nie zaistniały przesłanki przywrócenia terminu, o których stanowi art. 58 § 1, § 2 K.p.a. Dodatkowo ZUS zaznaczył, że w zasobach archiwum zakładowego nie stwierdzono, aby R. P. złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r., do którego nawiązuje w kolejnych pismach składanych do ZUS, poczynając od [...] października 2020 r. R. P. (Skarżąca) wystąpiła ze skargą na powyższą decyzję ZUS. Zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, niewyjaśnienie istotnych okoliczności, w następstwie nierozpatrzenie jej wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Skarżąca tłumaczyła, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. złożyła w ustawowym terminie do pudełka w korytarzu Inspektoratu ZUS w T. . ZUS wówczas nie wydawał jakiegokolwiek potwierdzenia złożenia takiego wniosku. W tych okolicznościach, zdaniem Skarżącej, aktualnie nie może ona ponosić odpowiedzialności za chaos panujący w ZUS. ZUS, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. Konsekwentnie podkreślił, że nie odnaleziono wniosku Skarżącej, który miał być złożony do pudełka w Inspektoracie ZUS w T. . Skarżąca dowiedziała się o uchybieniu terminowi najpóźniej z upomnień z [...] września 2020 r., o czym świadczy jej pismo z [...] października 2020 r. Dlatego, zdaniem ZUS, wniosek Skarżącej o przywrócenie terminu jest spóźniony. Ponadto ZUS zauważył, że omawiany środek pomocowy obowiązuje wyłącznie do końca grudnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja ZUS jest niezgodna z prawem. Po pierwsze - mocą kontrolowanej decyzji ZUS odmówił Skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. W związku z tym błędnie ZUS nawiązał do art. 59 § 2 K.p.a. Wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek - co do zasady - nie jest środkiem zaskarżenia. Po drugie zaś i najistotniejsze z punktu widzenia interesu prawnego Skarżącej - ZUS nieadekwatnie do stanu sprawy rozważał przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Zaniechał bowiem rzetelnego, wnikliwego i przede wszystkim bezstronnego wyjaśnienia, w jakich okolicznościach przyjmował korespondencję przy wykorzystaniu pudełka, a więc bez kontaktu pracownika ZUS z wnioskodawcą. Istotne jest wykazanie w szczególności: - kto nadzorował przyjmowanie wniosków do pudełka; - w jaki sposób pudełko było zabezpieczone; - kto był odpowiedzialny za wyjmowanie korespondencji z pudełka; - kiedy i w jaki sposób ewidencjonowano jej wpływ i dalszy bieg. Samo twierdzenie ZUS, że w zasobach archiwalnych nie odnaleziono wniosku opisywanego przez Skarżącą, nie jest wystarczające. Tylko na tej podstawie nie można bowiem wykluczyć, że za brak wniosku w zasobach archiwalnych odpowiedzialność ponosi nie Skarżąca, ale ZUS. Sąd podziela pogląd przyjęty w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym zasady przewidziane w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego w art. 7 (prawdy obiektywnej), art. 8 § 1 (budowania zaufania do władzy publicznej), art. 9 (informowania stron o istotnych okolicznościach faktycznych i prawnych, ochrony interesów strony) wymagają od ZUS konkretnego wyjaśnienia okoliczności obrazujących procedurę przyjmowania wniosków do pudełka, wyjmowania z pudełka, ewidencjonowania i nadawania dalszego biegu (por. sprawy sygn.: I GSK 967/21, I GSK 1031/21 - strona internetowa orzeczenia.nsa.gov.pl). Te kluczowe kwestie ZUS dotychczas przemilczał. Z punktu widzenia standardów konstytucyjnych, w szczególności art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483), zgodnie z którymi w demokratycznym państwie prawnym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, przyjmowanie korespondencji przez ZUS w sposób całkowicie odformalizowany nie może obciążać Skarżącej negatywnymi konsekwencjami. Rzeczą ZUS było zorganizowanie przyjmowania korespondencji adekwatnie z jednej strony do sytuacji spowodowanej przez COVID-19, z drugiej zaś do podstawowych standardów funkcjonowania organu władzy publicznej. Te ostatnie nie pozwalają ZUS na przyjmowanie korespondencji w sposób pozbawiony jakiegokolwiek udokumentowania, tym bardziej na powoływanie się w takiej sytuacji na brak złożenia wniosku. W następstwie otwarta pozostaje kwestia czy i w jakiej dacie Skarżąca złożyła do ZUS (do pudełka) wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Bez wyjaśnienia tej podstawowej okoliczności co najmniej przedwczesne jest analizowanie przywrócenia terminu do wystąpienia z takim wnioskiem. Ponadto trzeba zauważyć, że w kolejnych pismach z [...], [...] października, [...] listopada, [...] grudnia 2020 r. Skarżąca konsekwentnie domagała się od ZUS odnalezienia jej wniosku złożonego do pudełka. Oznacza to, że ZUS miał obowiązek rzetelnie, wnikliwie i bezstronnie wykazać, w jaki sposób dokumentował wpływ korespondencji składanej do pudełka oraz jej dalszy bieg. Tymczasem ZUS uchylił się od tego obowiązku, nieadekwatnie kierując inicjatywę Skarżącej na przywrócenie terminu. Skarżąca przecież twierdziła, że złożyła omawiany wniosek w terminie do pudełka, a tego twierdzenia ZUS nie zweryfikował w zgodzie z prawdą obiektywną. Umorzenie postępowania sądowego w sprawie sygn. III SA/Lu 239/21 postanowieniem z 2 czerwca 2021 r. nie ma wpływu na wynik niniejszej sprawy. Umorzenie postępowania sądowego było bowiem konsekwencją uchylenia decyzji odmawiających Skarżącej zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. mocą decyzji ZUS z [...] kwietnia 2021 r. z tym uzasadnieniem, że pismo Skarżącej z [...] grudnia 2020 r. nie zawierało wniosku, który został rozpatrzony. Wobec tego w sprawie sygn. III SA/Lu 239/21 nie została rozstrzygnięta kwestia - kluczowa z perspektywy przedmiotu kontrolowanej decyzji - czy Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. do pudełka w ustawowym terminie, czy też nie. W dalszym postępowaniu organ uwzględni stanowisko prawne sądu. Odnosząc się do argumentu ZUS, w którym nawiązał do czasu obowiązywania spornej pomocy, należy wyjaśnić, że - co do zasady - sąd kontroluje zaskarżone rozstrzygnięcie według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w czasie jego wydania. W tym przypadku był to [...] września 2021 r. Z powodów omówionych wyżej zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 ze zm.).