I SA/Lu 541/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w dniu 14 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości w 2012 r. w zakresie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 sierpnia 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi. W ocenie referendarza sądowego niewyjaśnione przez skarżącego wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej i dochodowej jego i jego rodziny nie pozwoliły na pozytywne rozpatrzenie wniosku. Referendarz uzasadniał, że skarżący na urzędowym formularzu "PPF" podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, oraz że w skład ich majątku wchodzi dom o pow. 150 m2 i działka rolna o pow. 28 arów. Oświadczył, że na łączny dochód rodziny w wysokości [...] zł netto miesięcznie składa się pobierana przez niego renta - [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę żony - [...] zł. Tymczasem jak ustalił referendarz, w oparciu o nadesłaną umowę kredytową, (skarżący z tego tytułu spłaca kredyt w wysokości [...] zł miesięcznie) zaciągnięty kredyt hipoteczny został przeznaczony na sfinansowanie zakupu nieruchomości o pow. 0,1407 ha zabudowanej budynkiem mieszkalno-usługowym o pow. 367,80 m2 oraz nieruchomości o pow. 0,4005 ha. Skarżący w urzędowym formularzu "PPF" nie wykazał tych nieruchomości jako składników swojego majątku. W świetle nadesłanych zeznań podatkowych [...] za lata 2015-2016 wątpliwości, w ocenie referendarza sądowego, budzi także, podana przez skarżącego wysokość dochodów jego i żony. Z zeznań tych wynika bowiem, że skarżący uzyskuje przychody z tytułu najmu lub dzierżawy, czego nie wykazał w urzędowym formularzu. Skarżący pomimo wezwania referendarza, nie przedłożył zaświadczenia o aktualnej wysokości wynagrodzenia (renty) zarówno swojego jak i małżonki, a z zeznania podatkowego za 2016 r. wynika, że małżonka skarżącego osiągnęła dochód ze stosunku pracy w kwocie [...]zł (miesięcznie [...] zł brutto), co po odliczeniu wszelkich obowiązkowych potrąceń daje, w ocenie referendarza, dochód miesięczny netto w kwocie wyższej niż podana przez skarżącego w urzędowym formularzu (2.500 zł). Zdaniem referendarza nie można również pomijać, że skarżący wezwany do nadesłania wyciągu z posiadanych prze siebie i małżonkę rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy nadesłał dokument, który ujawnia jedynie posiadanie trzech kont na 31 lipca 2017 r. (w PLN, USD i EUR), jednakże nie wynika z niego do kogo należą wymienione konta, ani jaki był przepływ środków finansowych w okresie ostatnich miesięcy. W tych okolicznościach referendarz sądowy uznał, że skarżący wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, nie wykazał swojej sytuacji majątkowej i dochodowej w sposób rzetelny i wyczerpujący. Tym samym nie wykazał przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) - dalej "P.p.s.a." W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący przede wszystkim zarzucił, że jeżeli istniały jakikolwiek wątpliwości co do przedstawionych dokumentów i oświadczeń, to powinien on zostać o tym poinformowany aby mógł te wątpliwości rozwiązać. Ponadto skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza o konieczności wykazania dochodów i kont bankowych swojej małżonki, skoro to on jest stroną postępowania i w jego ocenie małżonka nie powinna w kosztach tych partycypować. Nie zgodził się również z zarzutem, że nie wykonał obowiązku co do przedłożenia informacji o posiadanych rachunkach bankowych oraz z postawioną przez referendarza tezą, że spłata kredytu nie może być argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa zatem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, co wynika z wykładni ustawowego określenia "gdy wykaże". To wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić przez złożenie stosownych wyjaśnień i dokumentów. Przy czym pamiętać również należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania majątku podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego powinny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i – w miarę możliwości - zgromadzić i zabezpieczyć środki na jego prowadzenie. W ocenie Sądu, zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego, że skarżący nie przedstawił w sposób pełny sytuacji finansowej i majątkowej swojej i małżonki. Nie uczynił również tego na etapie sprzeciwu. Jak wynika ze stanu faktycznego przedstawionego powyżej referendarz krok po kroku wskazał na rozbieżności i nieścisłości w oświadczeniach skarżącego bazując na dostępnym (dostarczonym przez stronę na wezwanie) materiale dowodowym. W tym miejscu wyjaśnić skarżącemu należy, że właśnie z tego powodu, iż oświadczenie strony zawarte we wniosku, okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, referendarz skorzystał z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. i wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni odpowiednich dokumentów i złożenia uzupełniających wyjaśnień. Zgodnie z tym, co zostało wyżej powiedziane to wnioskodawca powinien uczynić zadość wezwaniu tak, aby umożliwić sądowi pełną ocenę jego sytuacji materialnej pod kątem zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. To wnioskodawca w odpowiedzi na wezwanie obowiązany jest złożyć, w zakreślonym terminie żądane oświadczenia i dokumenty. W okolicznościach analizowanej sprawy tak się jednak nie stało. Zgodnie natomiast z utrwalonym orzecznictwem sądowym, uchylenie się strony od obowiązku rzetelnego i pełnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej uznać należy za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Brak zaspokojenia żądania w przedmiocie przedłożenia dowodów uznanych przez sąd za niezbędne do rozpatrzenia wniosku w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. orzeczenia w sprawach sygn. akt: II OZ 1112/06, SIP LEX nr 289019, FZ 388/14, SIP LEX nr 1528774, I GZ518/14, SIP LEX nr 1546014). W ocenie Sądu, nie sposób zgodzić się z zarzutami sprzeciwu, że skarżący wykonał obowiązek przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Jak słusznie wywodził referendarz z przedłożonego dokumentu (lista rachunków) wynika jedynie, że na dzień 31 lipca 2017 r. skarżący (najprawdopodobniej, bo z dokumentu nie wynika do kogo te rachunki należą) posiada trzy konta (w PLN, USD i EUR) z saldem [...] zł. Trudno więc uznać, że ten dokument czyni zadość wezwaniu do przedłożenia "wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków z ostatnich trzech miesięcy". Odnośnie zaś wykazania sytuacji majątkowej małżonki, to również nie można podzielić stanowiska skarżącego, że skoro to on jest stroną postępowania, to żona w kosztach partycypować nie powinna. Dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego istotne znaczenie ma jej stan majątkowy i dochody oraz sytuacja rodzinna. Oznacza to, że w przypadku, gdy skarżący wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego, ale należy uwzględnić również sytuację majątkową i dochody wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów sądowych jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (por. postanowienie w sprawie I SA/Kr 411/14, SIP LEX nr 1786968). Jeszcze raz przypomnieć należy, że przyznanie prawa pomocy to instytucja o charakterze wyjątkowym. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednak konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście (obiektywnie patrząc) środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (zob. także postanowienia w sprawach sygn. akt: I FZ 186/14, SIP LEX nr 1528739, I OZ 21/15, SIP LEX nr 1640412, II GZ 935/14, SIP LEX nr 1628836). Zgodzić się również należy z oceną referendarza sądowego, że spłata kredytu bankowego zaciągniętego, nie na zabezpieczenie podstawowych potrzeb mieszkaniowych, ale na zakup dodatkowej nieruchomości, nie może być argumentem przemawiającym za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy, natomiast okoliczność, że skarżący spłaca kredyt od 2005 r. nie ma żadnego znaczenia. Konkludując Sąd stoi na stanowisku, że przyznanie prawa pomocy, w sytuacji kiedy skarżący wyczerpująco nie opisuje swojego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, może doprowadzić do nieuzasadnionego pokrycia ze środków publicznych kosztów postępowania, które powinna ponosić strona. W tym stanie faktycznym i prawnym słusznie jest zatem stanowisko referendarza sądowego, że skarżący na prawo pomocy nie zasługuje. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1- § 3 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.