I SA/Lu 545/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 1 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.500 zł, skarżący zastępowany przez zawodowego pełnomocnika zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Argumentując to żądanie podniósł, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z bezrobotną małżonką. Majątek jaki posiada to nieruchomość rolna o pow. 3,00 ha fiz. (2,36 ha przelicz.), 170 udziałów w firmie transportowej oraz samochód ciężarowy o wartości 12.000 zł. Dom w którym mieszka razem z małżonką należy natomiast do córki, która ponosi koszty jego otrzymania. Skarżący z uwagi na odejścia pracowników (kierowców) zawiesił z końcem 2017 r. prowadzoną działalność gospodarczą. Dodał, że wszystkie oszczędności jakie posiadał oraz majątek zastały zajęte w toku prowadzonej egzekucji. Aktualnie utrzymuje się z wynagrodzenia (nie wskazał z jakiego tytułu) oraz dopłat obszarowych w łącznej kwocie 400 zł miesięcznie. Na wezwanie referendarza sądowego skarżący przedłożył m.in. deklaracje podatkowe podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2017, wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, zaświadczenie o zawieszeniu działalności gospodarczej, zawiadomienia o zajęciu nieruchomości i wierzytelności z rachunku bankowego oraz faktury za: energię elektryczną, odbiór odpadów komunalnych oraz wodę i ścieki. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - zwanej dalej p.p.s.a.), zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w takim zakresie następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Należy przy tym mieć na względzie, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, które występując na drogę postępowania sądowego powinny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i - w miarę możliwości - zgromadzić, zabezpieczyć środki niezbędne na jego prowadzenie. Oceniając z tej perspektywy wniosek strony skarżącej, uwzględniwszy jednocześnie powyższe uwagi teoretyczne, referendarz sądowy nie znalazł podstaw do uznania go za zasadny. Mianowicie, w jego ocenie, stan sprawy nie pozwala na przyjęcie, iż zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie. Konkluzja taka nasuwa się w wyniku analizy dokumentacji przedłożonej przez stronę, a w szczególności deklaracji podatku dochodowego od osób fizycznych i wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, które stanowią wystarczający i zarazem przesądzający o treści rozstrzygnięcia argument. Mianowicie ze złożonych deklaracji podatkowych wynika, że skarżący w 2017 r. osiągnął przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (transport drogowy towarów) w kwocie 470.696,89 zł. To zaś nie pozwala uznać skarżącego za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Prowadzona bowiem przez skarżącego aktywność zawodowa do niedawna przynosi bowiem wymierne korzyści, pozwalające na poczynienie stosownych oszczędności. Jednocześnie wskazać należy, że dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, a osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważyć bowiem trzeba, że dochód jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Potwierdza to ukształtowana w tym zakresie linia orzecznicza (w szczególności w zakresie straty), według której strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Również ze złożonych wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego małżonki jednoznacznie wynika, że skarżący był w stanie wygospodarować kwoty celem opłacenie wymaganych obecnie kosztów postępowania, które wynoszą 1.500 zł. Dysponował bowiem środkami pieniężnymi, które wielokrotnie, przewyższały wymagany wpis sądowy. Tytułem przykładu można wskazać, że w dniu 2 maja 2018 r., na rachunek bankowy skarżącego wpłynęła kwota 20.000 zł. Natomiast w dniu 1 czerwca 2018 r. suma środków na rachunku bankowym małżonki skarżącego wynosiła 6.088,07 zł. Na zakończenie należy również dodać, że żądania przyznania wnioskowanego prawa pomocy nie uzasadnia w żaden sposób posiadanie do spłaty kredytów oraz zaległości podatkowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych funkcjonuje ugruntowany bowiem pogląd, że zobowiązania prywatnoprawne nie mogą być traktowane w sposób uprzywilejowany względem należności publicznych, do których niewątpliwie zaliczają się koszty sądowe (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt I FZ 89/13, z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt I FZ 578/12, niepubl.). W istocie uwzględnienie analizowanego wniosku oznaczałoby nierówne traktowanie skarżących, sprowadzające się do preferencji dla tych z nich, którzy zaspokajając własne potrzeby znaczącą część swoich dochodów przeznaczają na spłatę zaciągniętych zobowiązań i z tego tytułu oczekują wsparcia Państwa. Ponadto, już sam fakt udzielania stronie kredytów bankowych świadczy o tym, że posiada ona zweryfikowaną przez profesjonalne instytucje finansowe, zdolność kredytową, a więc po uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania jest w stanie zaoszczędzić część dochodu z przeznaczeniem na inne cele. Powyższe fakty całkowicie podważają twierdzenia strony o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści rozpatrywanych dokumentów. Co więcej wszczynając spór przed sądem, skarżący powinien mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów, co z pewnością wiedział będąc w toku całego postępowania podatkowego reprezentowanym przez zawodowego pełnomocnika. Winien on zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia tych kosztów. Mając na uwadze wszystkie podniesione powyżej okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.