I SA/Lu 547/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Kwiatek (spr.), Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz,, NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Protokolant Asystent sędziego Anna Strzelec, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 marca 2007 r. sprawy ze skargi [...] SA na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych - oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2006 r. Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 144 kpa i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 z późn. zm.), po rozpatrzeniu zażalenia [...] S.A. na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2006 r. w sprawie kosztów egzekucyjnych w wysokości 1.816,90 zł – utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, iż Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego, jako organ egzekucyjny otrzymał do egzekucyjnej realizacji tytuł wykonawczy nr [...] (zmieniony na [...]) wystawiony na [...] S.A. Centrala - Zakład Gospodarowania Nieruchomościami przez Burmistrza Gminy W. Tytułem tym objęty był zaległy podatek od nieruchomości za okres od stycznia do marca 2004 r. w kwocie 27.677,70 zł oraz odsetki za zwłokę. W celu realizacji tego tytułu zawiadomieniem z dnia 12 października 2004 r. dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w [...] S.A. Oddział w L. W dniach 3, 9, i 12 stycznia 2006 r. wyegzekwowano kwotę 1.816,91 zł, z której zaspokojono koszty egzekucyjne w całości. W dniu 23 stycznia 2006 r. zobowiązany wystąpił do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Dnia 13 lutego 2006 r. Spółka uregulowała zaległości w podatku od nieruchomości. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2006 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego określił wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego z tytułu realizacji ww. tytułu wykonawczego [...] w kwocie 1.816,90 zł. W zażaleniu na to postanowienie zobowiązany zarzucił naruszenie art. 64c § 1 i 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji powoływanej dalej jako "ustawa egzekucyjna") poprzez bezpodstawne naliczenie i pobranie od [...] S.A. kosztów postępowania egzekucyjnego, pomimo że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, z uwagi na naruszenie art. 19, art. 22 § 2 i 3, art. 27 § 1 pkt 5 i 7 oraz art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej. Wskazano, że organ egzekucyjny nie był właściwy do prowadzenia egzekucji, bowiem [...] S.A. spełnia kryteria uznania jej za duży podmiot (art. 5 ust. 9 b ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych), stąd od 1 stycznia 2004 r. właściwym do prowadzenia egzekucji był inny organ. Ponadto tytuł egzekucyjny zawierał wady formalne skutkujące naruszeniem art. 27 § 1 pkt 5 i 7 - a w konsekwencji naruszony został art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej. Wierzyciel powinien wskazać podstawę pierwszeństwa zaspokojenia należności pieniężnej (art. 115 § 1 pkt 4 tej ustawy), tytuł wykonawczy nie zawiera też pieczęci wierzyciela. Pobrane od [...] S.A. koszty egzekucyjne powinny zostać zwrócone wraz z odsetkami. Dyrektor Izby Skarbowej rozpatrując zażalenie wskazał, iż zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego zostało doręczone Spółce Akcyjnej [...] w dniu 18 października 2004 r. Odbiór odpisu tytułu wykonawczego wraz z odpisem zawiadomień o zajęciu rachunków potwierdził sekretariat [...] S.A. Zakład Gospodarowania Nieruchomościami– w dniu 25 października 2004 r. Doręczony odpis tytułu wykonawczego w części G. zawierał pouczenie o przysługującym zobowiązanemu prawie wniesienia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w terminie 7 dni. Wskazywane przez zobowiązanego okoliczności stanowią podstawę zarzutów wymienioną w art. 33 pkt 9 i 10 ustawy egzekucyjnej. Termin do wniesienia zarzutów upłynął jednak z dniem 2 listopada 2004 r. Zarzuty zgłoszone w zażaleniu w sprawie kosztów egzekucyjnych nie mogą wywołać zamierzonego skutku, nie mogą być rozpoznane. W celu wyegzekwowania należności organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne przewidziane w art. 1a pkt 12 ustawy egzekucyjnej – egzekucję z rachunków bankowych. Na koszty egzekucyjne w sprawie składa się opłata manipulacyjna w kwocie 302,82 zł oraz opłata za zajęcie wierzytelności pieniężnych i innych praw majątkowych – 1.514,10 zł. Opłatę manipulacyjną (1%) i opłatę za zajęcie innych wierzytelności pieniężnych (5%) organ egzekucyjny naliczył i pobrał od kwoty należności głównej (27.677,70zł) wraz z odsetkami za zwłokę, które na dzień sporządzenia zawiadomienia o zajęciu wynosiły 2.604,35 zł. Wysokość opłat naliczona została w oparciu o treść art. 64 § 7 ustawy egzekucyjnej. Zgodnie z art. 64 § 9 pkt 2 i § 10 ustawy egzekucyjnej obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, zaś uiszczenia opłaty manipulacyjnej z chwilą doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Zgodnie z art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej, koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, wobec czego – w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej - obciążenie Spółki tymi kosztami było uzasadnione. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych Dyrektor Izby Skarbowej orzekł jak w postanowieniu. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosły [...] S.A.. Żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji strona skarżąca zarzucała wydanie ich z naruszeniem: I. 1) art. 64c § 1 i 3 ustawy egzekucyjnej przez przyjęcie, iż naruszenie art. 22 § 2 i 3, art. 29 § 2 w zw. z art. 27 § 1 pkt 3, 5 i 7 tej ustawy może być tylko podstawą zarzutu z art. 33, zaś nie świadczy o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu egzekucji, czyli nie stanowi przesłanki, o której mowa w art. 64c § 3; 2) naruszeniem art. 124 § 2 w zw. z art. 107 § 1 i 3 kpa, poprzez nie ustosunkowanie się do zarzutu naruszenia art. 29 § 2 w zw. z art. 27 § 1 pkt 5 i 7 ustawy egzekucyjnej; 3) naruszeniem art. 7 kpa, poprzez nie wyjaśnienie dokładnie stanu faktycznego, a w szczególności nie ustosunkowanie się do podnoszonego przez Spółkę zarzutu wszczęcia egzekucji z naruszeniem prawa; 4) naruszeniem art. 7 i 8 kpa, poprzez uznanie za dopuszczalne czerpanie przez organ egzekucyjny – kosztem majątku zobowiązanego – zysków z postępowania egzekucyjnego wszczętego i prowadzonego z naruszeniem prawa, podczas gdy ustawa w art. 64c § 3 wyraźnie stwierdza, że koszty te, jako że postępowanie prowadzone było niezgodnie z prawem, nie mogą obciążać zobowiązanego. II. Żądała nadto orzeczenia, że [...]S.A. należy się zwrot kwot wraz z naliczonymi odsetkami od dnia ich pobrania, pobranych z tytułu kosztów egzekucyjnych. Na potwierdzenie argumentacji zawartej w skardze w zakresie wad w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, skutkujących naruszeniem art. 27 ustawy egzekucyjnej, skarżąca powołała wyroki: I SA/Wr 71/96, I SA/Wr 716/97, I SA/Sz 400/05 i I SA/Sz 401/05. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wnosił o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. W dniu 15 grudnia 2006 r. wpłynęło pismo procesowe [...]S.A., z dnia 12 grudnia 2006 r., stanowiące odniesienie się do argumentacji Dyrektora Izby Skarbowej, zawartej w odpowiedzi na skargę i podtrzymujące twierdzenia strony zawarte w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Przede wszystkim wskazać należy, iż sąd administracyjny, stosownie do swojej kognicji dokonuje kontroli zaskarżonych doń aktów pod względem ich zgodności z prawem – art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 . – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – dalej: "ppsa"), nie jest zaś trzecią instancją w postępowaniu administracyjnym i nie orzeka merytorycznie w sprawie rozpatrzonej przez organ administracji. Stąd żądanie sformułowane w pkt. II nie mogło być, nawet w razie stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie niezgodne jest z prawem, uwzględnione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Dokonując zaś kontroli zaskarżonego postanowienia w oparciu o powołane wyżej przepisy prawa Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. Stosownie do art. 134 § 1 ppsa, sądowa kontrola legalności zaskarżonych aktów dokonywana jest w granicach sprawy administracyjnej rozstrzygniętej danym aktem. Dla określenia granic sądowej kontroli niezbędne jest więc oznaczenie podmiotowych i przedmiotowych elementów wyznaczających sprawę administracyjną rozstrzygniętą zaskarżonym aktem. W sytuacji, gdy postępowanie wszczęte zostało na wniosek uprawnionego do jego wniesienia podmiotu, treść wniosku przesądza o przedmiotowym zakresie sprawy podlegającej rozstrzygnięciu przez organ administracyjny. W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości, że wobec skarżącej Spółki toczyło się postępowanie egzekucyjne, a po jego zakończeniu wskutek wyegzekwowania dochodzonej należności, złożony został przez nią wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych mający oparcie w art. 64c § 7 ustawy egzekucyjnej. Bezsporne jest przy tym, że powstałe w egzekucji koszty egzekucyjne pobrane zostały na podstawie wystawionego przez wierzyciela tytułu wykonawczego, a więc stosownie do art. 64c § 6 ustawy egzekucyjnej. W odpowiedzi na wniosek skarżącej, organ egzekucyjny wydał postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych określając ich wysokość, wskazując podstawę ich obliczenia z wymienieniem tytułu pobrania i przytoczeniem odpowiednich przepisów ustawy egzekucyjnej (art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 5 i art. 64 § 6). Postanowienie to wyczerpywało więc zakres złożonego przez Spółkę żądania i w pełni go rozstrzygało. Zawartego w tym postanowieniu rozstrzygnięcia Spółka nie kwestionowała ani w zażaleniu, ani też w skardze. W postępowaniu odwoławczym domagała się natomiast wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji oraz zwrotu pobranych kosztów egzekucyjnych, wskazując na niewłaściwość organu, który przeprowadzał egzekucję oraz wadliwość tytułu wykonawczego. W zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy prawidłowo podniósł, że sformułowane w zażaleniu zarzuty faktycznie zmierzały do zmiany przedmiotowej tożsamości sprawy rozstrzygniętej postanowieniem organu egzekucyjnego. Postanowienie organu egzekucyjnego nie obejmowało (bo w związku z wnioskiem Spółki z dnia 23 stycznia 2006 r. nie mogło obejmować) rozstrzygnięcia w sprawie rozpoznania zarzutów mających podstawę w art. 33 pkt 9 i 10 ustawy egzekucyjnej, bowiem Spółka w sprawie prowadzenia egzekucji nie zgłaszała zarzutów do organu egzekucyjnego, pomimo pouczenia o przysługującym jej uprawnieniu. Zakres rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy wyznaczony był zakresem rozstrzygnięcia organu I instancji – organu egzekucyjnego. Organ odwoławczy nie mógł zmienić rodzaju sprawy, bowiem w postępowaniu odwoławczym mogła być rozpoznana i rozstrzygnięta wyłącznie tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawa. Oczywistym jest, że zmiana podstawy materialnoprawnej rozstrzyganej sprawy (z art. 64 na art. 33 ustawy egzekucyjnej – jak żądała w zażaleniu skarżąca) prowadzi do zmiany przedmiotowej tożsamości sprawy. Z tego względu w sprawie zakończonej przez organ egzekucyjny postanowieniem w sprawie kosztów egzekucyjnych, wydanym na żądanie zobowiązanego, organ odwoławczy nie był uprawniony do badania okoliczności mających, zdaniem skarżącej, wskazywać na niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji. Okoliczności te i ich ocena prawna mogły być bowiem rozpoznawane wyłącznie na podstawie wniesionych przez zobowiązanego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Wbrew zarzutom skargi, art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej nie stanowi podstawy prawnej do rozstrzygnięcia o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu postępowania egzekucyjnego, lecz stanowi podstawę prawną do zwrotu kosztów egzekucyjnych zobowiązanemu i ewentualnego obciążenia nimi wierzyciela w sytuacji, gdy po pobraniu tych należności (zgodnie z zasadą określoną w art. 64c § 1 zd. 2 ustawy) "okaże się", że egzekucja prowadzona była niezgodnie z prawem. Fakt ten może okazać się, zostać stwierdzony, jedynie w postępowaniu mogącym fakt ten ustalić, a powyższy przepis gwarantuje zobowiązanemu zwrot pobranych kosztów, także wówczas, gdy postępowanie w tym przedmiocie zakończy się po wyegzekwowaniu tych należności. Jedynym postępowaniem, w którym powyższy fakt organ egzekucyjny może stwierdzić, jest postępowanie w sprawie zgłoszonych, na podstawie art. 33 ustawy, zarzutów egzekucyjnych, bowiem pobranie kosztów egzekucyjnych wskazuje, że organ ten uznał dopuszczalność egzekucji administracyjnej i przystąpił do egzekucji. Przepis art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej wyraźnie stwierdza, że zobowiązanemu zwraca się koszty egzekucyjne, gdy okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, a więc zakłada, że zwrot tych kosztów następuje po wcześniejszym stwierdzeniu tego faktu, co również przesądza, że przepis ten nie może stanowić podstawy do czynienia co do tego faktu ustaleń. Ustalenia co do tego faktu mogły być więc czynione w sprawie wszczętej zarzutami egzekucyjnymi prowadzonej w trybie art. 34 ustawy egzekucyjnej, który gwarantuje ochronę prawną zarówno zobowiązanemu, jak i wierzycielowi. Skoro skarżąca nie zgłosiła do organu egzekucyjnego zarzutu w sprawie prowadzonej egzekucji, to nie mogła skutecznie wskazywać na naruszenie przez ten organ przepisów prawa powołanych w skardze (art. 27 § 1 pkt 5 i 7 i art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej). Przepisy tej ustawy, podobnie jak wszystkie powszechnie obowiązujące przepisy prawa, zawierają domniemanie, iż organy administracji publicznej działają na podstawie prawa, a dla obalenia tego domniemania przewidują określone tryby postępowania, które uruchomić mogą uczestnicy postępowania. W sprawie bezspornym jest, że wyegzekwowany obowiązek był od skarżącej wymagalny oraz, że jak stwierdziła, nie złożyła ona zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego. Jak wyżej wskazano, brak wniosku zawierającego zarzuty egzekucyjne wykluczał możliwość czynienia tych zarzutów w toku odrębnego postępowania – w sprawie kosztów postępowania. Postępowanie to toczy się zawsze z udziałem jednego z uczestników postępowania egzekucyjnego, co również uniemożliwia podnoszenie w jego ramach zarzutów, co do których musi mieć możliwość wypowiedzenia się każdy z uczestników postępowania egzekucyjnego. Nie ma wątpliwości, że wniosek skarżącej złożony został w sprawie kosztów egzekucyjnych, a tym samym zakreślał ramy wszczętego postępowania w obu instancjach administracyjnych oraz granice sprawy, w ramach której sąd administracyjny mógł badać legalność podjętych przez te organy rozstrzygnięć. Treść tych rozstrzygnięć odpowiadała wyczerpująco wskazanej w nich podstawie prawnej i została uzasadniona, stąd bezpodstawnym był zarzut skargi o naruszeniu zaskarżonymi postanowieniami art. 7, art. 8 i art. 124 § 2 w związku z art. 107 § 1 i § 3 kpa w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej. Równocześnie zauważyć należało, że powołane w skardze rozstrzygnięcia NSA oraz wojewódzkich sądów administracyjnych, wydawane były w zakresie innych postępowań niż objęte skargą w sprawie niniejszej. Również powołany przez Spółkę wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1998 r., III RN 27/98 wydany został w sprawie o odmiennym stanie faktycznym (brak wymagalności dochodzonego egzekucyjnie obowiązku) oraz w odmiennym stanie prawnym (obowiązującym przed dniem 30 listopada 2001 r.), stąd jego tezy nie mogły mieć przełożenia w rozpoznawanej sprawie. Wskazać też należy, że Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej podziela pogląd wyrażony w wyroku z dnia 24 sierpnia 2006 r. o sygn. akt. III SA/Wa 1750/06, iż w obecnym postępowaniu podnoszenie powyższych zastrzeżeń może mieć jedynie charakter polemiczny, nie wpływający na byt zakończonego już postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Sądu, każde działanie lub zaniechanie działania przez podmioty prawne (w postępowaniu egzekucyjnym zarówno przez wierzyciela, zobowiązanego, jak i organ egzekucyjny) wiąże się z ryzykiem obalenia domniemania zgodności z prawem ich zachowań, jednakże podmioty te muszą (i mają) procesową gwarancję dla obalania tego domniemania. Pozaprocesowe obalenie tego domniemania, poza ramami instytucji służących jego podważeniu, jest w ocenie Sądu niedopuszczalne. Badanie zarzutów skarżącej, zgłoszonych w postępowaniu odwoławczym w sprawie kosztów egzekucyjnych, powodowałoby rażące naruszenie art. 138 kpa przez organ odwoławczy, a badanie ich przez Sąd naruszałoby art. 134 § 1 ppsa. Z tych względów Sąd uznał, że brak jest podstaw do kwestionowania legalności zaskarżonego postanowienia i na podstawie art. 151 ppsa skargę oddalił.