I SA/Lu 557/12

I SA/Lu 557/12 POSTANOWIENIE Dnia 30 listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za styczeń do września 2006 r. w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. I SA/Lu 557/12 UZASADNIENIE 1. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wniosła o imienne wyznaczenie radcy prawnego, który reprezentował skarżącą w postępowaniu podatkowym. W uzasadnieniu wniosku podała, że z mężem mieszka w mieszkaniu córki w W. Jedyny dochód skarżącej i jej męża to świadczenia emerytalne w kwocie razem 3.541,92 zł brutto miesięcznie, do których została skierowana egzekucja należności, wynikających z zaskarżonej decyzji. Nie mają z mężem żadnego majątku, oszczędności. Nie mają nikogo na utrzymaniu. Razem z mężem prowadzą gospodarstwo domowe. Pomagają im dzieci. Koszty utrzymania gospodarstwa domowego, opieki medycznej, lekarstw, wyżywienia, higieny to kwota około 1000 zł miesięcznie. Mieszkanie w Ł. darowała z mężem synowi w 2008 r. Nie prowadzi działalności gospodarczej od października 2008 r. Na dzień zakończenia działalności gospodarczej nie miała żadnego majątku związanego z tą działalnością. 2. Wartość przedmiotu sporu to kwota rzędu 1.300.000 zł. Na obecnym etapie postępowania sądowego koszty sądowe obejmują wpis od skargi w kwocie 12.922 zł. 3. Referendarz sądowy postanowieniem z 30 października 2012 r. zwolnił skarżącą od każdej opłaty sądowej ponad kwotę 1.200 zł. Odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. 4. Skarżąca wniosła sprzeciw. Podała, że oczywiście koszt utrzymania gospodarstwa domowego w kwocie około 1000 zł miesięcznie, to wyłącznie koszt utrzymania jej samej, bez męża. Oczywistym jest, że kwota 1000 zł miesięcznie nie pozwala obojgu małżonkom na utrzymanie w W. Oboje z mężem są osobami schorowanymi i nie mogą pozwolić sobie na najtańsze produkty żywnościowe, zawierające duże ilości środków chemicznych. Korzysta z prywatnej opieki medycznej, gdyż dłuższe oczekiwanie na wizytę u specjalistów mogłoby skończyć się tragicznie. Pewne kwoty przeznacza także na zakup ubrań, które zdarza jej się uszkodzić. Korzystała z pomocy prawnej w postępowaniu podatkowym, którą opłacały dzieci. Darując mieszkanie synowi, nie miała z mężem zamiaru wyzbywania się majątku. 5. W rezultacie sprzeciwu, postanowienie z 30 października 2012 r. utraciło moc. Wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd. Stanowi o tym art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U.12.270 – p.p.s.a. /. W przypadku rozpatrywania przez sąd wniosku o przyznanie prawa pomocy, w rezultacie sprzeciwu, sąd nie jest ograniczony zakazem orzekania na niekorzyść wnioskodawcy. 6. Wniosek skarżącej zawiera żądanie osoby fizycznej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w rozumieniu art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym, całkowitym zakresie skarżąca powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. 7. Należy wskazać i podzielić stanowisko prawne, zgodnie z którym ciężar dowodu zaistnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w powołanych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy / II FZ 236/08 /. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a. należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa / II FZ 101/09 /. Skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu / GZ 146/04 /. Prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu / art. 45 Konstytucji RP /, ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej stronom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek z art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a. sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą / FZ 178/08 /. Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia / FZ 478/04 /. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe / FZ 160/08 /. Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi / II FZ 80/09 /. 8. W okolicznościach rozpatrywanego wniosku, w świetle przedstawionych twierdzeń, skarżąca nie wykazała ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym, całkowitym zakresie. Sąd, rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie podziela przekonania skarżącej o wiarygodnym wykazaniu rzeczywistego braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Skala prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie sprzedaży paliw w 2006 r., w 2007 r., następnie nieodpłatne zbycie mieszkania o powierzchni rzędu 71 m² w 2008 r., razem, w całokształcie wskazują na sytuację materialną skarżącej w tych latach kalendarzowych znacząco ponad przeciętną. Z aktu notarialnego darowizny mieszkania wynika, że na rzecz S. R. i jej męża została ustanowiona służebność mieszkania. Późniejsze zbycie mieszkania przez syna oznacza dobrowolną zgodę skarżącej z mężem na wyzbycie się samodzielnego, własnego miejsca zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych małżonków. Skarżąca, wnioskując o prawo pomocy w zakresie całkowitym, nie wyjaśnia w żaden sposób przeznaczenia środków pozyskanych z działalności gospodarczej w zakresie sprzedaży paliw / 2006 r. sprzedaż rzędu 957.000 l oleju napędowego, 2007 r. sprzedaż rzędu 1.564.000 l oleju napędowego /. Nie wyjaśnia powodów, dla których aktualnie nie ma z mężem żadnego majątku, żadnych oszczędności. Skarżąca podaje, że stan zdrowia zmusza ją do korzystania z prywatnej opieki medycznej, do zakupu leków, do ponoszenia wyższych od przeciętnych wydatków na żywność. Nie wykazuje w żaden sposób stanu zdrowia, schorzeń, okoliczności prywatnego leczenia. Nie konkretyzuje jakie leki, w związku z jakimi schorzeniami i za jakie kwoty nabywa. Skarżąca podaje o partycypowaniu w kosztach utrzymania mieszkania, w opłatach eksploatacyjnych w związku z zamieszkiwaniem u córki. Te twierdzenia w żaden sposób nie zostały uprawdopodobnione. Skarżąca podaje o pomocy materialnej ze strony dzieci. Finansowa pomoc ze strony dzieci nie została wykazana ani stwierdzonym obowiązkiem alimentacyjnym, ani umowami darowizny, pożyczki czy innymi o świadczenia pieniężne ze strony dzieci na rzecz któregokolwiek z rodziców i to w warunkach niedostatku, trudnej sytuacji rodziców. 9. W tych okolicznościach rozpatrywanego wniosku o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała w sposób wiarygodny rzeczywistej sytuacji życiowej, materialnej, w całokształcie. W toku kolejnych etapów rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy zmieniała opis tej sytuacji, wykazując w sprzeciwie wyższe koszty bieżącego miesięcznego utrzymania, odrębnie dla niej samej, odrębnie dla męża. Na kolejne wezwania do uzupełnienia danych o jej sytuacji życiowej, materialnej skarżąca nie odpowiadała w sposób wyczerpujący, zupełny. W tych okolicznościach samo twierdzenie skarżącej, że z mężem miesięcznie ponosi koszty utrzymania na poziomie razem rzędu 2000 zł, a wobec prowadzenia egzekucji należności, wynikających z zaskarżonej decyzji, otrzymuje z mężem kwoty emerytury 957 zł ona, 1.306 zł jej mąż, nie pozwala jeszcze przyjąć istnienia przesłanki przyznania wnioskowanego prawa pomocy w warunkach legalności. Poziom uzyskiwanych świadczeń emerytalnych, obciążeń związanych z prowadzoną egzekucją, powinien zostać odniesiony do sytuacji życiowej i materialnej skarżącej z mężem, wykazanej w sposób zupełny i wiarygodny. Dopiero wówczas ocena tak wykazanej sytuacji życiowej i materialnej może doprowadzić do stwierdzenia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w sposób odpowiadający prawu. Na tym etapie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy twierdzenia skarżącej oraz przedstawione dokumenty nie pozwalają w sposób wiarygodny odtworzyć w całokształcie rzeczywistej sytuacji życiowej, materialnej skarżącej. Natomiast analiza twierdzeń skarżącej, przedstawionych przez nią dokumentów, skali prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie sprzedaży paliw, na gruncie zasad logiki i doświadczenia życiowego prowadzi do konkluzji, że skarżąca nie przedstawiła swojej sytuacji życiowej, materialnej w sposób wyczerpujący, odpowiadający rzeczywistości. Przedstawiła swoją sytuację życiową, materialną wybiórczo, fragmentarycznie, którą skoncentrowała na braku mieszkania, na poziomie świadczeń emerytalnych, na prowadzonej egzekucji oraz na wysokich kosztach utrzymania w W. W tym miejscu należy wyraźnie podkreślić, że prawidłowa, zgodna z prawem ocena sytuacji życiowej, materialnej skarżącej nie może zostać ograniczona do twierdzenia o aktualnym braku środków. Wymaga analizy także stanu majątkowego, środków finansowych, uzyskanych wcześniej przez ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, gdy na fakt pozyskiwania takich środków wskazuje prowadzenie przez kilka lat działalności gospodarczej w zakresie sprzedaży paliw, skala tej działalności. Taka ocena następnie wymaga analizy okoliczności w jakich doszło do utraty czy wyzbycia się tych środków, mienia. Przyznanie prawa pomocy jest wykluczone w sytuacji, w której wyzbywanie się majątku, środków finansowych należy wiarygodnie wiązać z zamiarem uwolnienia się od obowiązku ponoszenia danin publicznych, w tym kosztów sądowych, z zamiarem przerzucenia ciężaru ponoszenia kosztów postępowania sądowego na współobywateli. Rzeczą strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wiarygodne wykazanie rzeczywistej i zupełnej sytuacji życiowej, materialnej, która zrealizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Wiarygodne i zupełne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga co do zasady, obok wiarygodnego wykazania wydatków, także wiarygodnego wykazania rzeczywiście uzyskiwanych środków finansowych, środków finansowych zgromadzonych oraz sposobu dysponowania tymi środkami. Dopiero wówczas istnieją podstawy do prawidłowej, zasadnej oceny czy w takiej, wiarygodnie i wyczerpująco przedstawionej sytuacji materialnej, zostały spełnione przesłanki wnioskowanego prawa pomocy. Po pierwsze, czy mamy do czynienia z brakiem środków. Po drugie, jakie są powody takiego stanu rzeczy. Natomiast samo twierdzenie o braku środków finansowych i braku rachunków bankowych nie jest równoznaczne z rzeczywistym brakiem środków, na których zgromadzenie wskazują lata wcześniejsze i które nie muszą być gromadzone w ramach systemu bankowego. Wiarygodność twierdzenia o braku środków finansowych powinna zostać wykazana przez skarżącą na gruncie całokształtu jej sytuacji życiowej, przyjętego sposobu postępowania. Na obecnym etapie wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżąca nie wykazała w sposób wiarygodny swojej rzeczywistej sytuacji życiowej, materialnej ani okoliczności w jakich ta sytuacja się kształtowała, lecz przedstawiła ją tylko w wybranych fragmentach, co do zasady wyklucza prawidłowe, zasadne stwierdzenie istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy i w konsekwencji wyklucza zasadne przyznanie tego prawa. Zastosowanie tej wyjątkowej instytucji jest dopuszczalne tylko w odniesieniu do wiarygodnie przedstawionej zupełnej sytuacji życiowej, materialnej osoby wnioskującej o zastosowanie tego odstępstwa od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Sąd rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zdania, że w tych okolicznościach uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez wiarygodnie przedstawionej zupełnej sytuacji życiowej, materialnej osoby wnioskującej byłoby dowolnym, pozbawionym ustawowych przesłanek przerzuceniem ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na współobywateli. 10. Z tych względów należało orzec jak na wstępie wobec stwierdzenia, że skarżąca w rzeczywistości nie wykazała przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.