I SA/Lu 59/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka (sprawozdawca), Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer,, WSA Małgorzata Fita, Protokolant Sekretarz sądowy Kamil Rutkowski, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 listopada 2014 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych I. oddala skargę; II. przyznaje na rzecz adwokata M. C. kwotę [...], w tym należny podatek VAT, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A.W. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w wysokości 29zł w podatku od nieruchomości za 2012r. – utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, który uznał, że w świetle przepisu art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej nie zaistniała przesłanka ważnego interesu podatnika, ani przesłanka o charakterze interesu publicznego.  W odwołaniu, skarżąca nie zgadzając się z takim stanowiskiem, ponownie domagała się umorzenia zaległości, przedstawiając obszernie swoją sytuację życiową i materialną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w jego rozpoznaniu podało, że wnioskiem z dnia 30 stycznia 2013r. A. W. zwróciła się do organu podatkowego I instancji o umorzenie zaległości podatkowej wraz z odsetkami i kosztami upomnienia. W zakresie umorzenia kosztów upomnienia, wniosek został rozstrzygnięty decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] o uchyleniu decyzji Prezydenta Miasta i umorzeniu w całości kosztów upomnienia w wysokości 8,80 zł (znak [...]), natomiast zaskarżona decyzja o odmowie umorzenia zaległości podatkowej wydana została po ponownym rozpoznaniu sprawy przez organ I instancji w związku z uprzednio wydaną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak [...] Organ II instancji wyjaśnił, że A.W. ma 56 lat, nie jest obecnie zatrudniona, jest właścicielką lokalu mieszkalnego o pow. 55 m2 położonego w L. ul. [...] oraz działki rolnej położonej w N.o pow. 0,9 ha. Leczy się z powodu: nadciśnienia tętniczego od 2001r., arytmii od 2008r. oraz cukrzycy typu 2 od 2010r. (zaświadczenie lekarskie k. 51 akt sprawy). W czerwcu 2013r. została jej przyznana pomoc społeczna w postaci zasiłku okresowego na okres od 1 kwietnia do 31 lipca 2013r. oraz zasiłki celowe na zakup żywności i leków oraz pokrycie kosztów leczenia w łącznej kwocie 200 zł (k. 46-49 akt sprawy). W dniu 8 lipca 2013r. uzyskała dochód w postaci dywidendy w kwocie 8.155 zł netto oraz z tego samego tytułu kwotę 95,46 zł netto (k. 50 akt sprawy), zaś w dniu 11 lipca 2013r. otrzymała kolejną dywidendę w kwocie 126 zł. Łączny dochód netto z tytułu dywidendy uzyskany w miesiącu lipcu 2013 r. wyniósł 8.376,46 zł. Na dzień 23 lipca 2013r. posiadała zaległość podatkową z tytułu III i IV raty podatku od nieruchomości za 2012r., zaległość z tytułu odsetek nie została wykazana na dzień 23 lipca 2013r. (k.45 akt sprawy). A.W. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ponosi miesięczne opłaty na bieżące utrzymanie w kwocie ok. 481 zł (k.54) oraz wydatki na leki w kwocie ok. 40 zł. Jak twierdziła, posiada listę przyszłych wydatków koniecznych do poniesienia, np. koszt wymiany okien, zakup kuchenki gazowej, zakup muszli klozetowej, opłata za studia. Wskazała, że nadto, że cukrzyca typu II powoduje konieczność ponoszenia wydatków na drogą dietę związaną z koniecznością utrzymywania prawidłowego poziomu cukru. Podniosła, że jakkolwiek posiada działkę rolną, to nie ma odpowiednich kwalifikacji do uprawiania ziemi i ma wobec niej inne plany. Dodała, że czuje się pokrzywdzona zarówno w postępowaniu podatkowym, jak i w związku z pozbawieniem jej miejsca pracy przez pracodawcę pomimo posiadanych przez nią kompetencji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołując się na utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych podało rozumienie przesłanki ważnego interesu podatnika, podkreślając, że będzie to wyjątkowa sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych (utrata możliwości zarobkowania, utrata losowa majątku, np. pożar, powódź, czy znaczące pogorszenie stanu zdrowia). Odnosząc to do rozpatrywanego przypadku stwierdziło, że jakkolwiek A. W. pozostaje bez pracy, to jednak posiada wysokie kwalifikacje i doświadczenie zawodowe, co sprawia, że nie można uznać, iż jest ona pozbawiona możliwości zarobkowania w sposób stały. Jest nadto właścicielką działki rolnej o pow. 1,2 ha przeliczeniowych (0,9 ha fizycznych - oświadczenie majątkowe k. 55 verte akt sprawy), która to nieruchomość ma charakter aktywa majątkowego potencjalnie stanowiącego źródło dochodu. Okoliczność, że ma w stosunku do tej nieruchomości "inne plany" nie zmienia faktu, że może nią rozporządzać (np. ją wydzierżawić). W ocenie organu II instancji, ustalony stan faktyczny nie wskazuje, aby doszło do znaczącego pogorszenia stanu zdrowia skarżącej. Nie negując jej trudnej sytuacji życiowej i finansowej, za prawidłowe uznano stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie zaistniała przesłanka ważnego interesu podatnika uzasadniająca udzielenie ulgi, w sytuacji, gdy otrzymywany jednorazowo roczny dochód z tytułu dywidendy w ww. wysokości pozwalał na uiszczenie kwoty zaległości podatkowej 29 zł bez znacznego uszczerbku dla utrzymania skarżącej. Także posiadana nieruchomość rolna stanowi potencjalne źródło jej dochodu. Odnosząc się do przesłanki interesu publicznego, rozumianej jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podało, że udzielenie A.W. świadczeń z pomocy społecznej (decyzje k. 46 - 49 akt sprawy) nastąpiło przed uzyskaniem przez nią rocznego dochodu z tytułu dywidendy w lipcu 2013r. W jego ocenie, uiszczenie zaległości było w pełni możliwe bez żadnego uszczerbku, co uzasadnia, że w sprawie nie zaistniała przesłanka interesu publicznego pozwalająca na udzielenie ulgi. Od tej decyzji, A.W. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W jej uzasadnieniu wywodziła jak w odwołaniu, dodając, że "nieprawidłowa strategia związana z zarządzaniem zasobami ludzkimi w Państwie prowadzi do deficytu budżetów i braku zabezpieczenia finansowego dla wykreowanego rozmiaru osób pozostających bez pracy na skutek realizacji nieprawidłowej strategii gospodarczej, rozwiniętej na szeroką skalę różnego rodzaju spekulacji oraz w konsekwencji do wymuszania opłat podatkowych od osób nie posiadających minimum socjalnego z udzielanych groszowych zapomóg". W jej ocenie "nadzwyczajnymi okolicznościami jest uniemożliwienie jej wykonywania pracy w firmie, której jest współwłaścicielem, a która to praca jest chroniona prawem i do wykonywania której posiada wysokie kwalifikacje i doświadczenie zawodowe, nadzwyczajną okolicznością jest pogorszenie stanu zdrowia w tym ostatnio znaczne i uniemożliwienie wcześniej prowadzenia odpowiedniej terapii na skutek wykreowania jej sytuacji w nieprawidłowym trybie z naruszeniem prawa do ochrony zdrowia w tym z powodów finansowych". Wskazywanie na ewentualne dochody z dzierżawy działki nie jest – jej zdaniem – racjonalnym rozwiązaniem, gdyż mogą one być wręcz groszowe". Skarżąca stwierdziła również, że decyzja narusza wartości wspólne, takie jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo oraz zaufanie do organów władzy. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wnosząc o jej oddalenie, odwołało się do dotychczasowej argumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza, niezależnie od subiektywnego odmiennego przekonania skarżącej. Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia umorzenia zaległości podatkowych w wysokości 29zł w podatku od nieruchomości za 2012r., za nieruchomość położoną w L. przy ul. [...]. Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Istota sporu sprowadza się do oceny, czy w toku rozpoznawania wniosku strony o udzielenie ulgi podatkowej w trybie art. 67a Ordynacji podatkowej, organy podatkowe zachowały wszystkie reguły postępowania podatkowego oraz, czy poprawnie ustaliły stan faktyczny sprawy, stosując prawidłowo zinterpretowany przepis prawa, w szczególności zaś, czy dokonały prawidłowej wykładni użytych w ww. przepisie zwrotów: "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego". Lektura zaskarżonej decyzji, orzeczenia organu I instancji oraz akt sprawy wskazuje, że organy podatkowe ustaliły istotne dla sprawy fakty, w zakresie wynikającym z istoty prowadzonego postępowania, dokonały jego prawidłowej oceny w świetle poprawnie wyłożonej treści zastosowanego w sprawie przepisu. Nie doszło również do naruszenia reguł postępowania podatkowego, w tym czynnego udziału w nim strony. Na wstępie wskazać trzeba, że przyznanie ulgi w zapłacie podatku stanowi odstępstwo od zasady powszechności opodatkowania i płacenia podatków. Zasada ta stanowi konstytucyjny obowiązek każdego obywatela. Przepis art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej stanowi bowiem, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Relacja przepisu art. 67a Ordynacji podatkowej do konstytucyjnej zasady powszechności opodatkowania wyrażonej w przytoczonym art. 84 Konstytucji wskazuje, że ma on charakter wyjątku od zasady, co oznacza konieczność jego ścisłej wykładni i stosowania jako normy o charakterze szczególnym, w sytuacjach naznaczonych taką właśnie cechą. W szczególności nie można czynić z niego podstawy do zwolnienia od opodatkowania bez istnienia istotnych, szczególnych wypadków i w sposób permanentny. Teza ta znajduje potwierdzenie w licznych orzeczniach sądów administracyjnych. Konsekwencją wyjątkowego charakteru instytucji umorzenia jest ograniczenie jej stosowania do sytuacji niezależnych od sposobu postępowania podatnika, bądź spowodowanych działaniem czynników, na które podatnik wpływu mieć nie może. Nie można z instytucji umorzenia zaległości podatkowej czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu podatkowego. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2001 r. sygn. akt SA/Sz 884/00; LEX nr 53990). Zaznaczyć również należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd - tut. Sąd go podziela - zgodnie z którym, z brzmienia art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej wynika, że w zależności od wyników oceny, organ może, lecz nie musi, nawet jeśli zaistnieje sytuacja wskazująca na ważny interes podatnika lub interes publiczny, skorzystać z przyznanego mu uprawnienia do umorzenia należności podatkowych. Ulga przewidziana w analizowanym przepisie jest bowiem ulgą o charakterze indywidualnym i uznaniowym. Z tego względu, że ma ona charakter nadzwyczajny, nie zależy więc od subiektywnego odczucia podatnika, lecz od uznania organu podatkowego, że po stronie podatnika wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, uzasadniające zastosowanie tak ostatecznego rozwiązania, jakim jest umorzenie. Instytucja umorzenia jest swoistą ulgą stanowiącą odstępstwo od równości i powszechności opodatkowania, nie może więc stanowić środka prowadzącego generalnie do zwolnienia z zapłaty ciążącego na podatniku zobowiązania podatkowego. Oczywiste jest, że w przypadku każdego podatnika ubiegającego się o ulgę występuje jego ważny indywidualny interes, przejawiający się w dążeniu do wyzbycia się długów podatkowych. Zatem interes podatnika w rozumieniu art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, powinien być ważny w sensie obiektywnym. Nie może być wyprowadzony z przekonania podatnika, że sytuacja, w jakiej się znalazł w związku z obowiązkiem zapłaty zobowiązania podatkowego, tj. brak w danym momencie środków finansowych na zapłatę zobowiązania, ma charakter nadzwyczajny i jest okolicznością wyczerpującą przesłankę z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Okoliczności te, choć w rozumieniu danego podatnika stanowią jego ważny interes i mają według niego charakter nadzwyczajny, nie mogą stanowić wystarczającej przesłanki do udzielenia ulgi, której efektem jest rezygnacja budżetu państwa z przysługujących mu wpływów. Przeciwna interpretacja ww. przepisu wręcz wymuszałaby na organie podatkowym umarzanie należności budżetowych w sytuacji wykazania przez podatnika braku aktualnie wystarczających środków na ich zapłatę, co byłoby sprzeczne z jego uznaniowym charakterem. (por: wyrok WSA w Opolu z dnia 3 lutego 2010r., sygn. akt I SA/Op 503/09; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 13 marca 2012r., sygn. akt I SA/Bd 968/11, CBOSA). Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy podać, że organy podatkowe zasadnie uznały, że jakkolwiek sytuacja skarżącej jest trudna, to jednak nie oznacza to, że w sprawie mamy do czynienia z ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym w wyżej przytoczonym rozumieniu. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że A. W. ma 56 lat, nie jest obecnie zatrudniona, jest właścicielką lokalu mieszkalnego o pow. 55 m2 położonego w L. ul. [...] oraz działki rolnej położonej w N. o pow. 0,9 ha. Leczy się z powodu: nadciśnienia tętniczego od 2001r., arytmii od 2008r. oraz cukrzycy typu 2 od 2010r. (zaświadczenie lekarskie k. 51 akt sprawy). W czerwcu 2013r. została jej przyznana pomoc społeczna w postaci zasiłku okresowego na okres od 1 kwietnia do 31 lipca 2013r. oraz zasiłki celowe na zakup żywności i leków oraz pokrycie kosztów leczenia w łącznej kwocie 200 zł (k. 46-49 akt sprawy). A.W. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ponosi miesięczne opłaty na bieżące utrzymanie w kwocie ok. 481 zł (k.54) oraz wydatki na leki w kwocie ok. 40 zł. W lipcu 2013r. uzyskała dochód w postaci dywidendy w łącznej kwocie 8.376,46 zł. Spór dotyczy odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości, w wysokości 29,00 zł. W wyroku z dnia 26 lipca 2011 r., sygn. akt II FSK 426/10 (CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że chybiona jest argumentacja skargi kasacyjnej, iż trudna sytuacja finansowa podatnika skutkować powinna umorzeniem zaległości podatkowej (...). Trudna sytuacja materialna podatnika nie przesądza automatycznie o konieczności przyznania ulgi w postaci umorzenia zaległości. Przeciwny pogląd prowadziłby do niedopuszczalnego wniosku, że każdy podatnik znajdujący się w trudnej sytuacji majątkowej spełnia przesłanki do uzyskania tej ulgi. W istocie całkowita rezygnacja z podatku, jest odstępstwem od konstytucyjnej zasady powszechności i równości opodatkowania. Skoro zasadą jest, aby zobowiązanie podatkowe zostało zrealizowane, to w rezultacie podatnik nie może być z niego pochopnie zwalniany. Mając na uwadze okoliczności przywołane w decyzjach organów podatkowych należy stwierdzić, że odmowa umorzenia zaległości podatkowej - w ramach uznania administracyjnego - nie ma charakteru dowolnego i mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów. Odmawiając umorzenia zaległości, organy nie naruszyły granic orzekania we wskazanym trybie. Zdaniem Sądu, trudna sytuacja skarżącej związana z jej dolegliwościami zdrowotnymi oraz pozostawaniem bez pracy nie stanowią same w sobie wystarczającej podstawy umorzenia zaległości podatkowej. Organy zasadnie wskazały, że nie wystąpiły żadne nadzwyczajne wydarzenia, które miały wpływ na sytuację majątkową, czy też osobistą skarżącej, jak też nie wystąpiły żadne okoliczności, które byłyby od niej niezależne i spowodowały powstanie zaległości podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości, który ma charakter majątkowy. Skarżąca otrzymując w lipcu 2013r. dywidendę w łącznej kwocie 8.376,46 zł bez żadnego uszczerbku dla własnego utrzymania mogła uregulować zaległość w kwocie 29,00 zł. Mogła też poczynić jakiekolwiek próby co do osiągania dochodów z będącej jej własnością działki rolnej położonej w N. o pow. 0,9 ha, chociażby poprzez jej wydzierżawienie. Twierdzenie, że byłoby "to nieracjonalne" oraz, że dochody mogłyby być z tego tytułu "wręcz groszowe" należy ocenić w kategorii jej subiektywnych przekonań. W kontekście kwoty 8.376,46 zł uzyskanej w lipcu 2013r. z tytułu dywidendy w zestawieniu z kwotą zaległości w wysokości 29,00 zł, zarzuty skargi nie mogły zostać uznane za uzasadnione. Przy rozstrzyganiu sprawy, organy odniosły się do sytuacji skarżącej i dokonały oceny, czy istnieje przesłanka ważnego interesu podatnika, jak również rozważyły ją z punktu widzenia interesu publicznego. Jasno i przekonująco uzasadniły odmowę umorzenia zaległości. Nie budzi wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały ocenione i rozważone, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Organ odwoławczy wskazał przesłanki, którymi kierował się wydając zaskarżoną decyzję. W sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie i dokonał prawidłowej analizy materiału dowodowego. Rozpatrzył podnoszone przez skarżącą argumenty, zaś okoliczność, iż nie przychylił się do jej żądania nie przesądza o uchybieniach. Zasadnie uznano, mając na uwadze wyjątkowy i uznaniowy charakter instytucji umorzenia, że wskazana przez stronę okoliczność trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej nie są wystarczające dla umorzenia zaległości. W ocenie Sądu, tym samym nie został naruszony art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Z powyższych względów uznać należało, że zaskarżona decyzja nie uchybia prawu i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) skargę oddalić. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku zgodnie z art. 250 powyższej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 461).