I SA/Lu 637/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Kwiatek po rozpoznaniu w dniu 3 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za grudzień 2011 r. postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na decyzję Dyrektora Izby Celnej w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za grudzień 2011r. skarżąca zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wypełniając formularz PPPr skarżąca podała, że prowadzi działalność gospodarczą związaną z grami losowymi i zakładami wzajemnymi. W chwili obecnej nie posiada żadnych środków finansowych, które pozwoliłyby na pokrycie kosztów opłaty od skargi i innych kosztów sądowych, gdyż decyzjami administracyjnymi została pozbawiona całego swojego majątku. Wyjaśniła, że salony gier należące do spółki zostały zamknięte a znajdujące się w nich automaty wraz z gotówką zostały zabezpieczone. Spółka podała, że jej kapitał zakładowy wynosi 4.000.000 zł, zaś wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok szacowana jest na kwotę 5.841.741,70 zł. Podała, że ostatni rok obrotowy zakończyła stratą – 4.341.561,56 zł oraz, że posiada dwa rachunki bankowe ze stanem środków 102,13 zł i 65 zł. Dodała, że posiada nieruchomość o podanym numerze księgi wieczystej, która obciążona jest hipoteką na kwotę 1.200.000 zł. Skarżąca przedłożyła również sprawozdanie finansowe za 2012 r., wyciąg z jednego rachunku bankowego za okres od 18.04.2013 r. do 30.06. 2013 r., kserokopię deklaracji podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 rok wraz z korektą, bilans, zestawienie sald i obrotów za 2012 r., wykaz automatów zajętych przez Urząd Celny, wykaz środków trwałych znajdujących się na magazynie oraz będących w użyciu, a także wykaz niezapłaconych zobowiązań oraz dokumenty (tytuły wykonawcze i zawiadomienia o zajęciu praw majątkowych) dotyczące prowadzonych przeciwko niej postępowań egzekucyjnych oraz oświadczenie, że umowa Spółki przewiduje obowiązek czynienia dopłat przez wspólników, jednakże w ciągu ostatnich 12 miesięcy takie dopłaty nie miały miejsca. Postanowieniem z dnia 4.09.2013 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Lublinie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie pełnomocnik skarżącej Spółki nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza, że brak przedstawienia wyciągu z jednego z rachunków bankowych uniemożliwia dokonania analizy bezpośredniej kondycji finansowej Spółki oraz jej możliwości płatniczych w oparciu o przedstawione dokumenty. Przedłożył wyciąg z brakującego rachunku za czerwiec – sierpień 2013 r. z saldem 65 zł, a także kserokopie deklaracji dla podatku VAT za maj i czerwiec 2013 r. uzasadniając, że obecnie przychody ze sprzedaży usług są "prawie równe zeru", gdyż w maju wyniosły 65.094 zł, a w czerwcu 10.770 zł. W ocenie skarżącej, nie bez znaczenia dla rozpatrzenia niniejszej sprawy jest fakt, że skarżąca znalazła się w tak "dramatycznej" sytuacji finansowej bez swojej winy, na skutek decyzji organów państwowych. Skarżąca przedłożyła również postanowienie SR z dnia 11.06.2013 r. uwzględniające zażalenie Spółki na postanowienie Prokuratora Rejonowego w przedmiocie wydania rzeczy i przeszukania firmy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Na wstępie przypomnieć należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "ppsa"). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie skarżąca Spółka zawnioskowała o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oceniając wniosek skarżącej Spółki z punktu widzenia powyższej przesłanki Sąd doszedł do wniosku, że nie zasługuje on na uwzględnienie, mając przy tym na względzie, co ustalono z urzędu, że Spółka zobligowana jest do uiszczenia wpisów od skarg jeszcze w 31 sprawach. Podkreślić przede wszystkim należy, że przez pojęcie "środki" należy rozumieć zarówno środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, wartość środków trwałych, a także wysokość kapitału zakładowego, a ocena sytuacji materialnej strony postępowania musi uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie, ale też czy ma realną możliwość ich zdobycia i czy dokładając należytej staranności podjęła wszelkie działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Ponadto wskazać należy, że od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się uwzględnienia w procedurze planowania wydatków potrzeby gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczenia się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel, gdyż ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Przenosząc powyższe uwagi na grunt sprawy niniejszej wskazać należy, że z nadesłanych dokumentów jasno wynika, że skarżąca jeszcze do końca 2012 r. prowadziła działalność gospodarczą o dużych rozmiarach. Jej przychody netto ze sprzedaży wyniosły za 2012 r. 209.445.238,25 zł, a środki pieniężne w kasie i na rachunkach wynosiły 2.312.592,45 zł. Już te okoliczności wskazują, że brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przerzucania kosztów postępowania (zarówno w tej jak i w pozostałych sprawach) na podatników, poprzez ich pokrycie ze środków publicznych, gdyż na dzień złożenia wniosku o stwierdzenie i zwrot nadpłaty (w niniejszej sprawie październik 2012 r.) skarżąca dysponowała czynnymi środkami finansowymi mogącymi stanowić chociażby źródło oszczędności na poczet przyszłych kosztów sądowych. Na ocenę sytuacji majątkowej skarżącej nie ma na natomiast wpływu końcowy wynik finansowy, który zamknął rok 2012 stratą na poziomie ponad 4 mln zł. W przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych podmiotu nie jest bowiem kategoria "dochodu", lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe, a strata jak już podkreślał NSA (por. np. postanowienia w sprawach II OZ 707/13, I GZ 228/12 – cbois.nsa.gov.pl) jest wyłącznie wynikiem bilansowym i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza więc jeszcze utraty płynności finansowej. Ponadto zwrócić uwagę należy, że część wykazanych kosztów uzyskania przychodów (amortyzacji – 3.149. 321,53 zł) miała charakter niepieniężny i nie rodziła obowiązku poniesienia wydatków w danym okresie. Istotnym również jest, że Spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie 4.000.000 zł, aktywa trwałe o wartości 4.675 559,51 zł (na koniec czerwca br), w tym budynki i lokale (824.749,64 zł) oraz środki trwałe w budowie (268.742,96 zł), a dodatkowo, na koniec tego okresu posiadała aktywa obrotowe w wysokości 332.693,37 zł (na koniec 2012 r. wynosiły one 2.608.180,22 zł), w tym należności krótkoterminowe na dzień 30.06.2013 r. na kwotę 268.608,47 zł, co uzasadnia stanowisko, że Spółka powinna posiadać środki na uiszczenie kosztów sądowych. Nie bez znaczenia jest również fakt, że Spółka, mimo trudnej sytuacji finansowej, na którą się powołuje, w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Nie jest to już wprawdzie działalność o tak znacznych rozmiarach, jak wynika z przedłożonych deklaracji VAT za maj i czerwiec 2013 r., niemniej jednak okoliczności te nie skłoniły Spółki od zakończenia działalności. Nawet jednak gdyby zaistniała sytuacja zagrożenia istnienia Spółki, z czym - jak wykazano nie mamy do czynienie w niniejszej sprawie - to od zarządu należałoby oczekiwać podjęcia stosownych kroków celem poprawy jej kondycji finansowej np. decyzji o dopłatach, a więc wyczerpania wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków. Nie można natomiast w takich sytuacjach pozostawać bezczynnym i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Konkludując, w ocenie Sądu, skarżąca miała i ma możliwości uzyskania środków celem pokrycia kosztów związanych z udziałem w sprawie. Wobec powyższego odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie pozbawi skarżącej konstytucyjnego prawa do sądu. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 ppsa orzeczono jak na wstępie.