I SA/Lu 650/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Fita po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2013 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych. Ze złożonego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz nadesłanych oświadczeń wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkując w domu jednorodzinnym o pow. 140 m2. Środki na utrzymanie skarżący czerpie z uprawy gospodarstwa rolnego o pow. 6,20 ha, które określił na kwotę [...]zł rocznie oraz dopłat do produkcji rolnej w wysokości [...] zł rocznie. Majątek jego składa się z podstawowych maszyn i narzędzi rolniczych. Jednocześnie odmówił przedłożenia: wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz innych dokumentów źródłowych i oświadczeń wskazanych w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 26 października 2015 r., powołując się na ustawę o ochronie danych osobowych. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, wskazując na posiadane przez niego źródła dochodu oraz wartość zgromadzonego majątku. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, podważając zasadność wydanego rozstrzygnięcia. Następnie wezwany do złożenia dodatkowych informacji podał, że aktualnie uprawia grunty o powierzchni 8,06 ha, obsiewając je głównie pszenicą ozimą. Posiada dwa ciągniki rolnicze oraz niezbędne do uprawy roli narzędzia. Z tytułu uprawy gruntów otrzymuje płatności obszarowe w kwocie [...]zł oraz uzyskuje dochód z tytułu sprzedaży zboża w kwocie około [...] zł. Sam w całości ponosi koszty utrzymania takie jak gaz i energia elektryczna. Pozostałe koszty to żywność (200 zł), lekarstwa (300 zł) i składki KRUS (1600 zł rocznie). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skuteczne wniesienie sprzeciwu przez stronę skarżącą powoduje zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., iż zaskarżone postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Innymi słowy sąd nie ocenia zasadności sprzeciwu i zgodności z prawem postanowienia referendarza sądowego, lecz samodzielnie rozstrzyga o wniosku strony na podstawie oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, które były przedstawione we wniosku i wynikały z dokumentów i oświadczeń przedłożonych przez wnioskodawcę. Te natomiast w ocenie Sądu nie uzasadniają uwzględnienia żądania strony w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania. Jak to już stronie wyjaśniono, przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, tj. takim jakiego przyznania domaga się skarżący – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się zasadność zastosowania omawianej instytucji w przypadkach osób pozostających w wyjątkowo trudnym położeniu materialnym np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, zaś pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 717/11, LEX nr 1103043), osób bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i majątku (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11, LEX nr 1104128). Zarazem podkreśla się, że w pierwszej kolejności wnioskodawca powinien jednakże sam podjąć próbę zgromadzenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 826/11, LEX nr 1104143). Analiza stanu faktycznego przedstawionego w niniejszej sprawie nie pozwala na uznanie, by skarżący spełniał przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, a decydujące znaczenie dla tej kwalifikacji ma ocena jego zdolności płatniczej z uwzględnieniem z jednej strony wielkości kosztów sądowych (te szczegółowo wymienia referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu), a z drugiej osiąganych dochodów i posiadanego majątku. W uznaniu Sądu, bezspornym jest, że skarżący posiada stałe źródło dochodów, którym jest uprawa gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,06 ha (patrz oświadczenie strony zawarte w piśmie z dnia 27 grudnia 2015 r.) Skarżący jest również właścicielem działek leśnych oraz łąk (patrz akta sprawy I SA/Lu 589/13). Posiada przy tym cały niezbędny do prowadzenia gospodarstwa rolnego sprzęt oraz zabudowania. Otrzymuje również dopłaty obszarowe w kwocie [...]zł. To wszystko nie pozwala zaś uznać skarżącego za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Ponadto zgodnie ze stanowiskiem wielokrotnie wyrażanym zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie, które Sąd rozpoznający niniejszy wniosek w pełni podziela, posiadanie nieruchomości (w tym gospodarstwa rolnego o powierzchni zbliżonej do średnią powierzchnię gospodarstwa rolnego w województwie lubelskim), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Konkludując, zdaniem Sądu skarżący posiada bądź mógł zabezpieczyć odpowiednie środki pieniężne na uiszczenie należnych kosztów sądowych, których wysokość zarówno obecnie jak i w przyszłości nie przekroczy jednorazowo kwoty [...]zł. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.