I SA/Lu 681/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranej dotacji - w zakresie prawa pomocy postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 30 stycznia 2017 r. Skarżąca spółka w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od złożonej skargi w kwocie [...]zł wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że pozostaje w trudnej sytuacji finansowej, co obrazują liczne posiadane przez nią zaległości wobec organów administracji publicznej oraz podmiotów prywatnych. Ponadto z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie [...]zł, natomiast wartość środków trwałych strony wynosi [...] zł. W ostatnim roku obrotowym działalność spółki przyniosła stratę w wysokości [...] zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu wynika również, że spółka na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku nie posiadała na rachunku bankowym żadnych środków pieniężnych. Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2017 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania prawa pomocy, stwierdzając, że przejściowe problemy spółki oraz aktualne nieprowadzenie przez nią działalności przynoszącej dochody nie przesądzają automatycznie o spełnieniu warunków przyznania jej prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła sprzeciw, zarzucając dokonanie błędnej oceny przedłożonej przez nią dokumentacji. Podnosiła, że brak dochodów spółki oraz istniejące liczne zobowiązania uniemożliwiają przeprowadzenie postępowania likwidacyjnego czy upadłościowego. Ponoszenie kosztów działalności nie dowodzi wprost o możliwości uiszczenia wpisu. Zwłaszcza, że koszty te nie zostały przez spółkę zapłacone i stanowią jej stratę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W ocenie sądu zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym (a o takie wnioskowała strona w niniejszej sprawie) może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zwrócić też należy uwagę na to, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, który sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12, CBOSA). Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 987/12 CBOSA). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób prawnych charakteryzujących się trudną sytuacją gospodarczą i materialną. Przede wszystkim zaś, ta sytuacja strony będącej osobą prawną nie może być przez nią zawiniona. Zgodzić należy się bowiem ze stanowiskiem, iż osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie, od kilku lat, działalności nie prowadzi i – co się z tym wiąże - nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Skarżąca nie wyjaśniała przyczyn takiego stanu rzeczy, iż od ponad czterech lat (co wynika z wniosku) spółka, jako podmiot gospodarczy powstały właśnie w celu prowadzenia działalności gospodarczej nakierunkowanej na osiąganie zysku - nie prowadzi tej działalności, nie podejmuje działań, aby zrealizować podstawowy i zasadniczy cel założonej spółki. Nie wiadomo, czy "przepisanie szkół", do którego nawiązuje strona we wniosku było koniecznością uwarunkowaną jakimiś czynnikami zewnętrznymi, czy też świadomym, planowym działaniem osób w spółce za to odpowiedzialnych. Nie wiadomo czy w ten sposób spółka dążyła do zrezygnowania z jednych źródeł dochodu aby podjęć inne, bardziej opłacalne działania, i dlaczego takich działań nie podjęła, skoro zdecydowała się kontynuować funkcjonowanie spółki. Niewątpliwe jest natomiast to, że Skarb Państwa nie może ponosić kosztów takiego a nie innego działania spółki w postaci przerzucenia konieczności zapłaty wpisu na innych podatników. Jak już bowiem wyżej wskazano, instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przy czym - w razie przyznania prawa pomocy - koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Skarżąca zaś od kilku lat nie próbuje nawet tych środków wygospodarować: istniejąc jako podmiot prawa gospodarczego działalności żadnej nie prowadzi, nie dąży do uzyskania jakichkolwiek dochodów i oczekuje od Państwa, iż środki te zostaną jej po prostu zapewnione. Zasadnie zatem wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że w dniu składania wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka pozostawała w obrocie prawnym mimo, że toczy się przeciwko niej postępowanie egzekucyjne oraz – z własnego wyboru – nie jest aktywna gospodarczo. Pomimo deklarowania faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności, a tym samym nierealizowania powziętego przez założenie spółki z o.o. celu gospodarczego, skarżąca nie zakończyła prowadzenia działalności gospodarczej ani jej nie zawiesiła, co raczej świadczy to o tym, że skarżąca przewiduje dalsze funkcjonowanie w obrocie gospodarczym, a co za tym idzie możliwość regulowania swoich zobowiązań, w tym ponoszenie kosztów postępowania sądowego. Zaskarżone postanowienie odpowiada zatem prawu, gdyż w okolicznościach przedmiotowej sprawy brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, dlatego na postawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. sąd orzekł jak w sentencji.