I SA/Lu 735/14

I SA/Lu 735/14 POSTANOWIENIE Dnia 27 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za czerwiec 2009 r. w zakresie wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. I SA/Lu 735/14 Uzasadnienie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. przez zwolnienie od kosztów sądowych z uzasadnieniem, że działalność gospodarcza przynosi straty, a mąż zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa rolnego o pow. 1,7 ha, które przynosi miesięcznie kwotę około 400 zł. Mieszka z mamą, która utrzymuje dom. Dochody rodziny to 500 do 600 zł miesięcznie i nie pozwalają one na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb. Nie jest w stanie zapłacić wpisu. Referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 2 października 2014 r., odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca wniosła sprzeciw. Podkreślała, że przy rozpatrywaniu jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie można poprzestać tylko na wysokości przychodów z działalności gospodarczej. Trzeba bowiem uwzględnić również koszty prowadzonej działalności gospodarczej, dystrybucji paliw przez skarżącą. Nadto prowadzona jest w stosunku do niej egzekucja należności wynikających z decyzji organu, wobec czego została pozbawiona środków na ponoszenie kosztów sądowych. W rezultacie sprzeciwu, postanowienie z dnia 2 października 2014 r. utraciło moc. Wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd. Stanowi o tym art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.12.270 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.). W dniu 4 listopada 2014 r. skarżącą zapłaciła wymagany wpis od skargi w kwocie 110 zł. Wniosek skarżącej zawiera żądanie osoby fizycznej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie skarżąca powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przytoczyć i w pełni podzielić stanowisko prawne, zgodnie z którym ciężar dowodu zaistnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w powołanych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (II FZ 236/08). Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a. należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (II FZ 101/09). Skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu (GZ 146/04). Prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej stronom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek z art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a. sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą (FZ 178/08). Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (FZ 478/04). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (FZ 160/08). Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi (II FZ 80/09). Powołane orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl i w Systemie informacji prawnej LEX. W okolicznościach rozpatrywanego wniosku, w ocenie sądu, nie ma żadnych podstaw by przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie kosztów sądowych, które obejmują nie tylko wpis od skargi. Przede wszystkim trzeba zwrócić uwagę, że skarżąca, ubiegając się o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, wykazuje przychody uzyskane w 2014 r. w wysokości 682.000 zł, które w znacznej części zostały przeznaczone na zakup towarów (672.000 zł). Dla przyznania prawa pomocy istotny jest właśnie uzyskiwany przychód z działalności gospodarczej, bo to on dawał skarżącej realną możliwość zgromadzenia środków na ponoszenie kosztów sądowych. Postępowanie podatkowe zostało wszczęte w marcu 2014 r. Okoliczność, że skarżąca przeznaczała uzyskany przychód na inne cele, nie daje podstaw do zwolnienia jej obecnie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Każdy przedsiębiorca, podejmując decyzję o wydatkach, powinien (w rozumieniu obowiązku) mieć na uwadze konieczność gromadzenia środków na ewentualne postępowania sądowe, wynikające z prowadzonej działalności. Ocena sytuacji materialnej skarżącej z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy musi uwzględniać nie tylko to czy ma ona aktualnie środki na koszty sądowe na koncie, czy w kasie, czy ma majątek, ale również czy podejmowała i podejmuje wszelkie niezbędne działania celem pozyskania środków finansowych niezbędnych dla ponoszenia kosztów sądowych, czy uwzględniała ewentualny obowiązek ponoszenia takich kosztów przy podejmowaniu decyzji o wydatkach w działalności gospodarczej. W tym zakresie jak najbardziej adekwatne jest stanowisko w sprawie sygn. II FZ 796/14 (por. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w myśl którego osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. W rozpoznawanej sprawie, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, nie sposób zasadnie przyjąć, że skarżąca wykazała istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca aktualnie wykazuje wyłącznie brak środków na zapłatę kosztów sądowych, co jeszcze nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy. Istotne jest bowiem to, że nie wykazała, aby taki stan rzeczy był powodowany przyczynami niezależnymi od niej. Wobec tego, co do zasady, brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przerzucania kosztów sądowych wymaganych w tej sprawie na podatników, poprzez ich pokrycie ze środków publicznych. Skarżąca bowiem, wcześniej posiadane środki finansowe, odpowiednio wysokie, przeznaczyła na inne cele. W takiej sytuacji należy dojść do wniosku, że skarżąca, obiektywnie rzecz biorąc, co najmniej miała realną możliwość uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych, także gdy uwzględnić pozostałe sprawy zawisłe przed sądem. Natomiast ponoszenie wydatków w działalności gospodarczej prowadzi do stwierdzenia, że wykazywany aktualnie brak środków na koszty sądowe jest konsekwencją postawy samej skarżącej, nie zaś czynników od niej obiektywnie niezależnych. Sąd nie podziela zapatrywania skarżącej, by obowiązek ponoszenia kosztów sądowych miał jej nie dotyczyć dlatego, że swoje wcześniejsze przychody przeznaczyła na inne cele, bez uwzględnienia, że prowadzone postępowanie podatkowe w realnej perspektywie może spowodować konieczność wystąpienia na drogę sądową, co wiąże się z kosztami. Takie postępowanie skarżącej, w ocenie sądu, nie uzasadnia przerzucenia ciężaru kosztów sądowych na współobywateli, a tym samym uprzywilejowanego traktowania skarżącej (prawo pomocy należy postrzegać w kategoriach przywileju przyznawanego stronie skarżącej), która przy ponoszonych wydatkach pomija obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, by następnie twierdzić, że nie może ich ponieść, bo nie ma ani środków finansowych, ani majątku. Na gruncie przesłanek, warunkujących przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, istotne znaczenie ma jakim mieniem i środkami skarżąca dysponowała wcześniej, jak nimi rozporządzała oraz czy wykazuje aktywność w obrocie gospodarczym wiedząc, że pozostaje w sporze z organem, który może znaleźć finał przed sądem. Podsumowując, skarżąca w swojej argumentacji, co do zasady, pomija, że z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy istotny jest, z jednej strony, brak środków, na którym wyłącznie koncentruje się skarżąca oraz, z drugiej strony, wykazanie, że pomimo podjęcia niezbędnych działań, skarżąca w sposób obiektywny nie była i nie jest w stanie zgromadzić środków koniecznych na poczet wymaganych kosztów sądowych, co z kolei skarżąca pozostawia poza zakresem swojej uwagi. W konsekwencji, zdaniem sądu, obecnie wykazywany brak majątku nie może być przyjęty za jedyny i wystarczający powód dla przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Trzeba też zauważyć, że nie jest wiarygodne twierdzenie skarżącej o dochodach rodziny na poziomie 600 zł miesięcznie. Natomiast prowadzi ono do wniosku, że skarżąca nie wykazuje dla potrzeb przyznania prawa pomocy rzeczywistej sytuacji życiowej, majątkowej. Wobec powyższego, uznając, że nie zaistniały przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.