I SA/Lu 76/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie WSA Ewa Kowalczyk (sprawozdawca) NSA Danuta Małysz Protokolant referent stażysta Katarzyna Jacyniuk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 maja 2019 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie zwrotu wyegzekwowanych kwot oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia M. K. ("zobowiązany", "skarżący") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie żądania zwrotu wyegzekwowanych i przekazanych wierzycielowi kwot w postępowaniu egzekucyjnym - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz z akt sprawy wynika, że w stosunku do zobowiązanego organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionego przez P. S.A. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej tytułu wykonawczego z [...] r. nr [...] obejmującego zaległości w opłacie abonamentowej od stycznia 2013 r. do listopada 2016 r. w łącznej kwocie [...]zł wraz z odsetkami. W celu wyegzekwowania objętej nim należności organ egzekucyjny zawiadomieniem z 12 października 2017 r. dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w L.. KRUS Oddział Regionalny w L. od listopada 2017 r. dokonywał potrąceń (w kwocie [...]zł miesięcznie), w wyniku czego należności za 7 miesięcy roku 2013 (za okres od stycznia do lipca 2013 r.) wraz z kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie [...]zł. zostały wyegzekwowane. Pismem z dnia 12 marca 2018 r. wierzyciel (P. S.A. Centrum Obsługi Finansowej) wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego w zakresie pozycji od E8 do E47 tytułu wykonawczego za okres od 1 sierpnia 2013 r. do 4 listopada 2016 r. powołując się na decyzję Krajowej Rada Radiofonii i Telewizji z [...] r. Nr [...] o umorzeniu zaległości z tytułu opłaty abonamentowej za ten okres. Pismem z 19 marca 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. zawiadomił Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w L. o uchyleniu zajęcia świadczenia emerytalnego. Postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z [...] r. Wnioskiem z 7 sierpnia 2018 r. zobowiązany wystąpił do organu egzekucyjnego o zwrot nienależnie pobranych należności w łącznej wysokości [...] zł. Postanowieniem z [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. odmówił wszczęcia postępowania w zakresie żądania zwrotu wyegzekwowanych i przekazanych wierzycielowi kwot w postępowaniu egzekucyjnym, a w wyniku wniesionego przez zobowiązanego zażalenia, rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Kolejnym zaś postanowieniem z tej samej daty organ egzekucyjny odmówił zwrotu wyegzekwowanej kwoty [...]zł kosztów egzekucyjnych i rozstrzygnięcie w tym przedmiocie, utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, poddane zostało kontroli sądu w sprawie I SA/Lu 75/19. Rozpoznając zażalenie na odmowę wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wyegzekwowanych kwot, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej powołując się na przepis art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.- dalej: "k.p.a.") w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.") stwierdził brak materialnoprawnej podstawy do rozpatrzenia tego żądania w trybie administracyjnym. Argumentował, iż ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje rozstrzygnięć organu egzekucyjnego w przedmiocie zwrotu wyegzekwowanego świadczenia, co wyklucza merytoryczne rozpoznanie wniosku zobowiązanego. W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej skarżący sformułował zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie: - art. 6, art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w oparciu o przepisy obowiązującego prawa i wydanie postanowienia wbrew słusznemu interesowi skarżącego; - art. 8 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia sprzecznego z zasadą prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów państwowych; - błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na wynik sprawy poprzez błędne uznanie, że w sprawie nie zachodzą uzasadnione przyczyny stanowiące przesłankę wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy z analizy akt sprawy wynika, że czynność egzekucyjna została dokonana niezgodnie z przepisami prawa, przedwcześnie i w związku z czym kwota [...]złotych (w tym kwota [...]złotych z tytułu kosztów egzekucyjnych) winna być skarżącemu zwrócona. W uzasadnieniu argumentował, że organ odwoławczy nie podjął wszystkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego i nie rozstrzygnął sprawy merytorycznie. Zarzucił organowi nadzoru bezrefleksyjne powielenie ustaleń i stanowiska organu egzekucyjnego. Powołując się na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z [...] r. stwierdził, że w sytuacji umorzenia postępowania administracyjnego i zaległości z tytułu opłaty abonamentowej, czynność egzekucyjna została dokonana niezgodnie z przepisami prawa, przedwcześnie i w związku z czym wyegzekwowana kwota wraz kosztami postępowania egzekucyjnego winna być zwrócona. W odpowiedzi na skargę organ nadzoru podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium zgodności z prawem, zaskarżonego rozstrzygnięcia. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018 r. Nr 1302, dalej: "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Kontrolując przedmiotową sprawę według przedstawionych kryteriów sąd takiego naruszenia się nie dopatrzył, wobec czego skarga nie mogła zostać uwzględniona. Jak wynika z uzasadnienia kontrolowanego postanowienia wobec skarżącego prowadzone było postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z [...] r. nr [...] wystawionego przez P. S.A. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej w B., obejmującego zaległości w opłacie abonamentowej od stycznia 2013 r. do listopada 2016 r. W wyniku dokonanego zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w L. i dokonywanych potrąceń, część należności objętych tytułem wykonawczym została wyegzekwowana (kwotę [...] zł, w tym [...] zł tytułem kosztów egzekucyjnych). Następnie na wniosek wierzyciela postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...] r. Skarżący domagał się od organu egzekucyjnego zwrotu wyegzekwowanych należności, podczas gdy jego reakcją była odmowa wszczęcia postępowania. Podstawę prawną kontrolowanego postanowienia, jak też postanowienia organu egzekucyjnego stanowił przepis art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który to przepis w okolicznościach faktycznych sprawy został przez organy zastosowany prawidłowo. Zgodnie z treścią art. 61a § 1 k.p.a. w wersji obowiązującej na dzień kontrolowanego rozstrzygnięcia, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W sprawie z zakresu postępowania egzekucyjnego, przepis ten miał zastosowanie w oparciu o art. 18 u.p.e.a. Z treści powołanego przepisu art. 61a k.p.a. wynika, że ustawodawca wprowadził dwie przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, tj. nie ma legitymacji w rozumieniu art. 28 k.p.a. do złożenia wniosku, a drugą, sytuacja gdy z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Innymi słowy, podstawą do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania jest, według art. 61a § 1 k.p.a., wystąpienie przesłanki o charakterze podmiotowym lub przesłanki o charakterze przedmiotowym. Przesłanki te mają charakter samoistny, co oznacza, że wystąpienie jednej zamyka dopuszczalność wszczęcia postępowania w sprawie (por. wyrok SN z dnia 9 września 2015 r., III UK 16/15; wyrok NSA z dnia 8 listopada 2018 r., II OSK 2691/16; wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 grudnia 2018 r., II SA/Kr 1095/18; wyrok WSA w Bydgoszczy z 3 kwietnia 2019 I SA/Bd 687/18). W rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z wystąpieniem przesłanki przedmiotowej. Przesłanka ta jest spełniona, jeżeli przepisy prawa materialnego nie dają podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie i taka sytuacja zachodzi w sprawie objętej kontrolowanym rozstrzygnięciem. Organ odmówił wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego o zwrot wyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym należności, uznając, że zachodzi przeszkoda merytorycznego rozpoznania takiego wniosku w postaci braku podstawy materialnoprawnej do wydania rozstrzygnięcia załatwiającego wniesione przez skarżącego podanie. Stanowisko to jest słuszne. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują bowiem możliwości rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny sprawy zwrotu kwot wyegzekwowanych i przekazanych wierzycielowi. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji działają na podstawie przepisów prawa, co oznacza, że materialnoprawną podstawę ich decyzji, jak też postanowień mogą stanowić tylko ustawy lub wydane na ich podstawie akty wykonawcze. Brak podstawy prawnej do działania organu administracji uniemożliwia zatem rozstrzygnięcie sprawy. Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie, albowiem jak wywiedziono wyżej przepisy prawa nie przewidują żadnej normy prawnej, udzielającej organowi egzekucyjnemu kompetencji do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu wyegzekwowanego świadczenia. Oceniając kontrolowane rozstrzygnięcia należy zatem stwierdzić, iż sytuacja ta mieściła się w pojęciu "innej uzasadnionej przyczyny uniemożliwiającej wszczęcie postępowania, o której mowa w art. 61a § 1 k.p.a., a w konsekwencji stanowiła przesłankę odmowy wszczęcia przez organ egzekucyjny postępowania administracyjnego. W związku z powyższym organom orzekającym nie można zarzucić naruszenia art. 61a § 1 k.p.a. Jako niezasadne należało też ocenić zarzuty naruszenia art. 6, art. 7, art. 8 , art. 77 i art. 80 k.p.a. Organy działając w zgodzie ze wskazanymi regulacjami podjęły bowiem wszelkie czynności konieczne do wydania rozstrzygnięcia. Wydane w sprawie postanowienia zawierają nadto wszystkie wymagane prawem elementy. Mając powyższe na uwadze, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.