I SA/Lu 796/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] sp. z o.o. z siedzibą w Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług kwoty zwrotu różnicy podatku za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2010 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2015 r. tutejszy Sąd odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu od skargi. Od rozstrzygnięcia tego strona wniosła zażalenie, które zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2015 r., sygn. akt I FZ 56/14. Wezwana do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w kwocie 60.177,00 zł, skarżąca wymagany wpis uiściła. Następnie skarżąca spółka wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Sądu z dnia 30 czerwca 2015 r., ponownie wniosła o przyznanie prawa pomocy, tym razem w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W złożonym na tę okoliczność wniosku wskazała, podobnie jak za pierwszym razem, że pozostaje w skrajnie niekorzystnej sytuacji finansowej spowodowanej w głównej mierze działaniem organów podatkowych polegającym na wstrzymaniu zwrotu podatku VAT w łącznej kwocie 25.850.000 zł. Niezwrócony w terminie podatek przyniósł skutki w postaci wypowiedzenia umów kredytowych przez banki i postawienie ich w stan natychmiastowej wymagalności. Ponadto w stosunku do spółki prowadzona jest egzekucja administracyjna m.in. na rzecz L. Urzędy Skarbowego (3.048.861,39 zł), Prezydent Miasta Z. (92.882,96 zł), Navo P. G. D. sp. z o.o. (997.757,18 zł), ING Banku Ś. (3.116.205,86 zł), [...] S.A. (7.287.201,90 zł). Skutkiem braku finansowania i wszczęcia egzekucji jest także to, że spółka od lata 2013 r. nie jest w stanie prowadzić żadnej działalności gospodarczej, a przez to nie osiąga regularnych dochodów. Skala egzekucji jest tak duża, że potrzeby finansowych spółki nie są w stanie zaspokoić udziałowcy. Ponadto jakiekolwiek środki będące rezultatem jednorazowych transakcji lub dopłat byłyby natychmiast zajęte przez organy egzekucyjne. W dalszej części urzędowego formularza strona wykazała, że kapitał zakładowy spółki wynosi 70.000 zł, wartość środków trwałych (zabezpieczonych) 719.130,66 zł, strata z działalności gospodarczej za ostatni rok obrotowy wyniosła 5.844.215,00 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że przedmiotem rozpoznania jest drugi wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Jednakże wniosek ten nie może zostać rozpoznany w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.". Pierwszy wniosek skarżącej dotyczył bowiem przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w części wpisu od skargi. Aktualnie zaś skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Skoro więc zakresy żądań w przypadku obu wniosków są inne, drugiego z nich nie można rozpatrywać jako wniosku o zmianę wcześniej wydanego postanowienia. Podany przepis znajduje bowiem zastosowanie o ile kolejny wniosek o prawo pomocy dotyczyłby żądania poprzednio rozpoznanego. W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Co więcej rozstrzygnięcie w zakresie przyznania prawa pomocy osobie prawnej ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać stronie taki przywilej jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 318/08, niepubl.). Mając powyższe wytyczne na względzie jak również treść wniosku i przebieg dotychczasowego postępowania w ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego skarżąca spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 30.089 zł (wpis od skargi kasacyjnej). Pierwsze co należy podnieść to fakt, że skarżąca jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą od wielu lat. W dniu 3 listopada 2003 r. spółka została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym. Z przedłożonej informacji z KRS z dnia 3 listopada 2015 r. nie wynika, iżby wobec spółki było prowadzone postępowanie upadłościowe, układowe, czy likwidacyjne. Oczywistym przy tym jest, że spółka prawa handlowego jest podmiotem powołanym do prowadzenia działalności gospodarczej, a więc w celu zarobkowym, nastawionym na przynoszenie zysków swoim udziałowcom. W tej więc sytuacji, w której wolą tychże udziałowców jest dalsze podtrzymywanie bytu prawnego spółki oraz jej funkcjonowania w obrocie gospodarczym, winni oni uzupełnić ewentualne niedobory środków niezbędnych na pokrycie jej uzasadnionych wydatków. Do wydatków tych należy zaś zaliczyć także wydatki związane z toczącymi się postępowaniami sądowymi. Brak jest bowiem racjonalnego uzasadnienia dla przerzucania tych kosztów na podatników, poprzez ich pokrycie ze środków publicznych. Innymi słowy ocena sytuacji majątkowej spółki musi uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie oraz czy ma majątek, ale również czy podejmowała i podejmuje wszelkie niezbędne działania celem pozyskania środków finansowych niezbędnych dla ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 1 stycznia 2008 r., II OZ 266/08, LEX nr 479009, oraz z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt I GZ 62/08, LEX 477828). Drugie, co należy podnieść, a co wskazał już Sąd w postanowieniu z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Lu 796/14, spółka w 2013 r. osiągnęła przychód rzędu [...] zł. Wiedząc zatem, że w marcu 2011 r. w stosunku do spółki zostały wszczęte postępowania kontrolne, winna się ona była liczyć z koniecznością gromadzenia środków na ewentualne przyszłe spory sądowe. Ten zaś obowiązek - jak można domniemywać - skarżąca spółka całkowicie zignorowała. Wreszcie, co najistotniejsze jak wynika z akt sprawy skarżąca spółka uiściła wpis od skargi w kwocie 60.177,00 zł, a zatem w dwa razy wyższej wysokości niż obecnie wymagane koszty sądowe. To zaś jednoznacznie wskazuje, że jest ona w stanie pozyskać środki celem poniesienia pozostałych w sprawie kosztów sądowych. Nadto jak wynika z akt sprawy skarżąca reprezentowana jest przez dwóch zawodowych pełnomocników, co dodatkowo świadczy o jej możliwościach finansowych, gdyż albo już na ustanowienie pełnomocników wygospodarowała pewne środki finansowe, albo też oceniając swoje możliwości finansowe liczyła się z taką potrzebą w przyszłości. Zdolność wygospodarowania należnych kosztów sądowych, wynika nie tylko ze wskazanych okoliczności, lecz również z wykazu majątku jakim dysponuje spółka oraz jego wartości. Ze sprawozdania finansowego spółki sporządzonego za ostatni rok obrotowy wynika, że spółka na koniec 2013 r. posiadała aktywa trwałe o łącznej wartości [...] zł, w skład których wchodzą m.in: grunty - [...] zł, budynki i lokale – [...] zł, środki transportu - [...] zł i aktywa obrotowe w wysokości [...] zł, w tym zapasy na kwotę [...]zł i należności krótkoterminowe na kwotę [...]zł. Bez znaczenia przy tym jest okoliczność zajęcia przez komornika sądowego majątku spółki. Gdyby tak nawet było, co nie zostało wykazane (brak jakichkolwiek w tym zakresie dokumentów), to wskazać należy, iż zajęcie majątku (np. w postaci ustanowienia hipoteki przymusowej) nie jest równoznaczne z tym, że strona nie może czerpać z niego określonych pożytków. Co więcej postępowania egzekucyjne toczą się dopiero od połowy 2013 r. i do tego czasu skarżąca miała pełną swobodę dysponowania środkami i majątkiem jakie posiadała. Nie podjęła jednak żadnych działań celem gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych, jakie mogą wyniknąć w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. Już kiedy toczyło się postępowanie kontrolne, skarżąca spółka uzyskany przychód rozdysponowała na inne cele, zupełnie pomijając, że organ weryfikuje deklarowane rozliczenie podatkowe, co może znaleźć finał przed sądem. Mając powyższe na względzie należało dojść do wniosku, że skarżąca obiektywnie rzecz biorąc, miała i nadal ma zdolność uzyskania środków na pokrycie wymaganych kosztów sądowych, które obecnie ograniczają się do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.