I SA/Lu 802/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz (sprawozdawca), Sędziowie WSA Halina Chitrosz,, NSA Anna Kwiatek, Protokolant Stażysta Paulina Zając, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 marca 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę. Uzasadnienie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2010r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 6 lipca 2010r., nr [...], odmawiające uwzględnienia zgłoszonego przez J. K. zarzutu przedawnienia. Z zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy wynika, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w dniu 24 marca 2010r. wszczął w stosunku do J. K. egzekucję administracyjną na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 19 marca 2010r. wystawionego przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa, dalej "KRUS", doręczając mu tytuł wykonawczy obejmujący zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za II, III i IV kwartał 2000r. oraz I kwartał 2001r. Pismem z dnia 29 marca 2010r. J. K. zwrócił się do organu egzekucyjnego o przedłużenie terminu do składania zarzutów z powodu leczenia psychiatrycznego, niemożliwości odczytania i zrozumienia rubryk tytułu wykonawczego, zgłosił też wątpliwość, że egzekwowane są składki przedawnione. Wskazane pismo organ egzekucyjny zakwalifikował jako wniosek o przedłużenie terminu do wniesienia zarzutów i postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2010r. umorzył postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość, a postanowienie to utrzymane zostało w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 czerwca 2010r. Organ II instancji zwrócił przy tym uwagę, że wniosek z dnia 31 marca 2010r. zawiera zarzut przedawnienia. Następnie, na skutek wystąpienia przez organ egzekucyjny do wierzyciela o wyrażenie stanowiska odnośnie podniesionego zarzutu, postanowieniem z dnia 30 czerwca 2010r. Prezes KRUS odrzucił zarzuty zobowiązanego, stwierdzając w uzasadnieniu, iż wymagalność opłacenia składek z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników za okres od 2 kwartału 1992r. do 2 kwartału 2002r. nie uległa przedawnieniu, a w pouczeniu wyjaśnił, że postanowienie to jest ostateczne i nie przysługuje na nie zażalenie. Powołanym wyżej postanowieniem z dnia 6 lipca 2010r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając na podstawie art.34 § 1 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r. Nr 229, poz.1954 ze zm.; dalej "ustawa egzekucyjna"), odmówił uwzględnienia zarzutu przedawniania. W zażaleniu na to postanowienie J. K. podniósł, iż organ nie podał podstawy prawnej dla swego stanowiska - stwierdzenie dotyczące wydłużenia terminu przedawnienia nie zostało poparte przepisami prawa oraz określeniem zdarzeń z podaniem okresu, którego dotyczą, nie podano też podstawy prawnej dla poglądu, iż stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Rozpatrując sprawę Dyrektor Izby Skarbowej wskazał na wstępie, że podstawę rozstrzygnięcia stanowił zarzut sformułowany we wniosku z dnia 29 marca 2010r., organ nie był zaś uprawniony do odnoszenia się do zarzutów zgłoszonych po raz pierwszy w zażaleniu z dnia z dnia 12 lipca 2010r. Następnie podniósł, że zgodnie z art.34 § 1 ustawy egzekucyjnej zarzuty zgłoszone na podstawie art.33 pkt 1-7, 9 i 10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art.33 pkt 1–5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca (zarzut przedawnienia objęty jest art.33 pkt 1 ustawy egzekucyjnej). Organ I instancji, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, był zatem zobligowany do wydania rozstrzygnięcia w tym zakresie zgodnie z wolą wierzyciela, który nie uznał za uzasadniony wniesionego przez zobowiązanego zarzutu. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że organ egzekucyjny (jak też organ nadzoru) nie jest uprawniony do ingerowania w treść stanowiska wierzyciela. Wskazał też, że zgodnie z art.83c ust.2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007r. Nr 11, poz.74 ze zm.; dalej "ustawa systemowa"), mającym w sprawie zastosowanie z mocy art.52 ust.1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008r. Nr 50, poz.291 ze zm.; dalej "u.s.r."), od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje. Postanowienie Prezesa KRUS w sprawie stanowiska wierzyciela jest zatem ostateczne, nie przysługiwała na nie również skarga do sądu administracyjnego stosownie do art.3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). Niezależnie od powyższego organ wyjaśnił, że u.s.r. nie zawierała uregulowania dotyczącego okresu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników do dnia 2 maja 2004r., kiedy to wszedł w życie jej art.41b, przewidujący 10 letni okres przedawnienia. W związku z tym, na podstawie art.52 ust.1 pkt 1 u.s.r., od dnia 1 stycznia 1998r. do dnia 1 maja 2004r. okres przedawnienia przedmiotowych należności regulował art.70 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz.926 ze zm.), stanowiący, że zobowiązania podatkowe przedawniają się z upływem 5 lat licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności. Upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 2 maja 2004r. 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej ten termin, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania, natomiast w przypadku, gdy przed wskazaną datą zobowiązanie nie uległo przedawnieniu, to znajdowała do niego zasada bezpośredniego działania ustawy nowej (brak innych reguł intertemporalnych). Zatem zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 2 maja 2004r. podlega przedawnieniu 10 letniemu. W skardze na powyższe postanowienie J. K. wniósł o uchylenia postanowień KRUS i Dyrektora Izby Skarbowej zarzucając lekceważenie przez organ orzeczeń WSA, nierespektowanie przedawnienia, brak odniesienie się do zarzutu nieczytelności tytułu wykonawczego i właściwości do zabierania świadczeń po zmarłych. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna, bowiem zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. Zgodnie z art.51 u.s.r. egzekucję należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne rolników prowadzi się w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zatem do egzekucji tej znajdują zastosowanie przepisy ustawy egzekucyjnej. Z art.27 § 1 pkt 9 ustawy egzekucyjnej wynika, że zobowiązany może w terminie 7 dni od dnia doręczenia tytułu wykonawczego wnieść zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, przy czym zgodnie z art.33 ustawy egzekucyjnej podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być, w szczególności, przedawnienie obowiązku (art.33 pkt 1), art.34 § 1 ustawy egzekucyjnej stanowi zaś, że zarzuty zgłoszone na podstawie art.33 pkt 1-7, 9 i 10 /.../ organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art.33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Rozstrzygając sprawę niniejszą organy prawidłowo ustaliły, iż wniesione przez skarżącego w dniu 31 marca 2010r. pismo z dnia 29 marca 2010r., zaczynające się od słów "składam wniosek o przedłużenie do składania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym /.../", zawierało zarzut przedawnienia w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], doręczonego J. K. w dniu 24 marca 2010r. Jednocześnie powołany wyżej art.34 § 1 ustawy egzekucyjnej został w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przywołany z jednoznacznym wskazaniem, że to właśnie z tego przepisu (w związku z art.33 pkt 1 ustawy egzekucyjnej) wynika wiążący dla organu egzekucyjnego i organu nadzoru (w sprawie niniejszej – Dyrektora Izby Skarbowej) charakter postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela. Stąd nie odpowiada prawdzie twierdzenie skargi, że w tym zakresie nie została podana podstawa prawna rozstrzygnięcia. Wprawdzie art.34 § 2 ustawy egzekucyjnej stanowi, że na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie, jednak w sprawie niniejszej przepis ten nie ma zastosowania ze względu na przepis szczególny – art.83c ust.2 ustawy systemowej, mający w sprawie zastosowanie – jak prawidłowo wyjaśniono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia – z mocy art.52 ust.1 u.s.r. Z art.83c ust.2 ustawy systemowej wynika, że od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu (w stanie sprawy niniejszej – Prezesa KRUS) w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje. Wynikający z art.83c ust.2 ustawy systemowej brak możliwości zaskarżenia postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, jak też wiążący dla organu egzekucyjnego i organu nadzoru charakter takiego postanowienia (art.34 § 1 ustawy egzekucyjnej), nie pozbawiają zobowiązanego możliwości poddania postanowienia, o jakim mowa, kontroli co do jego zgodności z prawem. Kontrola taka dokonywana jest bowiem przez sąd administracyjny w sprawie ze skargi na postanowienie rozstrzygające w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 6.04.2006r., sygn.akt II FSK 474/05, z 20.05.2008r., sygn.akt II FSK 456/07, z 28.10.2008r., sygn.akt II FSK 1006/07, z 8.05.2009r., sygn.akt II FSK 95/08). Dokonując takiej kontroli w sprawie niniejszej stwierdzić należy, że uzasadnienie postanowienia Prezesa KRUS z dnia 30 czerwca 2010r., nr [...], jest sporządzone niestarannie, w szczególności w zakresie powoływanych przepisów, nie wynika z niego również, jakie te przepisy mają znaczenie w sprawie, ani z jakich konkretnie przepisów wynika skutek przerwania biegu przedawnienia przypisany czynnościom doręczenia pism informujących o zadłużeniu. Uchybienia te nie mogą być jednak uznane za mogące mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem – co prawidłowo wyjaśniono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia - trafna jest jego konkluzja, że egzekwowane składki nie uległy przedawnieniu. Jak wskazano wyżej, a kwestia ta nie jest sporna, przedmiotem egzekucji, której prowadzenia dotyczy zarzut przedawnienia, stanowią składki z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników za okres od II kwartału 2000r. do I kwartału 2001r. W związku z tym zauważyć należy, że w okresie tym u.s.r. nie zawierała przepisów regulujących termin przedawnienia składek, zaś jej art.52 ust.1 stanowił, iż w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a ponadto do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych (art.52 ust.1 pkt 1). Przy tym, ponieważ zgodnie z art.341 ordynacji podatkowej jeżeli obowiązujące przepisy powołują się na ustawę o zobowiązaniach podatkowych lub odsyłają ogólnie do przepisów o zobowiązaniach podatkowych, stosuje się przepisy działu III niniejszej ustawy, od dnia 1 stycznia 1998r. (por.: art.344 ordynacji podatkowej) do składek, o których mowa, odpowiednie zastosowanie znajdowały przepisy ordynacji podatkowej, w tym jej art.70 § 1 stanowiący, że zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Taki stan prawny obowiązywał do dnia 2 maja 2004r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 2 kwietnia 2004r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 91, poz.873 ze zm.), z mocy której zmieniony został powołany art.52 ust.1 pkt 1 u.s.r. przez nadanie mu brzmienia: "W sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a ponadto: do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio art.12, art.26, art.29 § 1 i 2, art.51 § 1, art.55, art.59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9, art.60 § 1, art.62 § 1 i 5, art.72 § 1 pkt 1 i 4, art.73 § 1 pkt 1 i 5, art.75 § 2 pkt 1 lit.c), art.77 § 1 pkt 2, art.77b § 2 i 4, art.78 § 1, § 3 pkt 3 lit.a) i § 4, art.79 § 2 pkt 3, art.91, art.97 § 1, art.97a, art.98 § 1 i § 2 pkt 1, 2 i 7, art.100 § 1, art.101 § 1, art.105, art.106 § 1 i 2, art.107 § 1, § 1a i § 2 pkt 2 i 4, art.108 § 1 i 4, art.110 § 1, § 2 pkt 2 i § 3, art.111 § 1-4 i § 5 pkt 1, art.112 § 1 pkt 1 i 2, § 3, § 4 pkt 2 i § 5-7, art.118 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa", a nadto dodany został art.41b, zgodnie z którym należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7 (zastrzeżenia te nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej). Ustawa z dnia 2 kwietnia 2004r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw nie zawierała dotyczących kwestii przedawnienia składek przepisów intertemporalnych, zgodnie zatem z zasadą bezpośredniego działania prawa nowego należało stosować wprowadzone nią regulacje prawne od dnia jej wejścia w życie do wszystkich stanów faktycznych, których te regulacje dotyczyły (por. też wyroki: Sądu Najwyższego z 5.04.2005r., sygn.akt I UK 233/04 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13.11.2008r., sygn.akt II FSK 1571/07). Płatność najwcześniej wymagalnej z egzekwowanych składek, za II kwartał 2000r., przypadała na dzień 2 maja 2000r. (por.: art.40 ust.1 u.s.r.; w roku 2000 dzień 30 kwietnia przypadał w niedzielę – por.: art.12 ordynacji podatkowej w związku z art.52 ust.1 pkt 1 u.s.r., obie ustawy w brzmieniu obowiązującym w dniu 30 kwietnia 2000r.), zatem stosownie do art.70 § 1 ordynacji podatkowej przedawniłaby się ona z dniem 31 grudnia 2005r. Przedawnienie to jednak nie nastąpiło wobec wejścia w życie z dniem 2 maja 2004r. art.41b ust.1 u.s.r., o czym była mowa wyżej, mającego zastosowanie do tej, jeszcze nieprzedawniononej, składki. Stosownie do tego przepisu, gdyby nie nastąpiło przerwanie ani zawieszenie biegu terminu przedawnienia, składka, o której mowa, przedawniłaby się z dniem 2 maja 2010r. Zatem w dniu 24 marca 2010r., kiedy wszczęta została egzekucja (por.: art.26 § 5 pkt 1 ustawy egzekucyjnej), w której zgłoszono zarzut przedawnienia egzekwowanego obowiązku, składka ta nie była jeszcze przedawniona. Konsekwentnie, nie były przedawnione także pozostałe egzekwowane składki, których termin płatności przypadał później. Jeśli chodzi o podnoszoną przez stronę kwestię nieczytelności tytułu wykonawczego, to wprawdzie, co do zasady, zarzut tej treści mógłby zostać zakwalifikowany jako objęty art.33 pkt 10 ustawy egzekucyjnej, jednak – jak już wskazano wyżej – musiałby być zgłoszony w terminie 7 dni od dnia doręczenia tytułu wykonawczego (art.27 § 1 pkt 9 ustawy egzekucyjnej). Natomiast w sprawie niniejszej zarzut taki sformułowany został dopiero w zażaleniu wniesionym dnia 4 maja 2010r. Wobec tego na marginesie jedynie wskazać należy, że chociaż nadrukowanie treści wypełniających tytuł wykonawczy na druku tego tytułu nastąpiło z przesunięciem, to jednak nie uniemożliwia to odczytania treści dokumentu w zakresie jakichkolwiek danych wskazanych w art.27 § 1 ustawy egzekucyjnej. Co do podniesionego w skardze zarzutu, że organ nie zajął stanowiska w sprawie swej właściwości do zabierania świadczeń po zmarłych, stwierdzić należy, że jest on całkowicie niezrozumiały. Z akt sprawy nie wynika, aby przedmiotem egzekucji, w której wniesiono zarzut przedawnienia, były obowiązki obciążające osobę zmarłą. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.