I SA/Lu 842/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Fita Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz WSA Andrzej Niezgoda (sprawozdawca) Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 lutego 2017 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze, dalej: "Samorządowe Kolegium Odwoławcze", "organ odwoławczy", po rozpoznaniu sprawy z odwołania M. M.: dalej: "strona", "skarżący", utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...], dalej: "Burmistrz", "organ pierwszej instancji", z dnia [...]r. odmawiającą umorzenia zaległości z tytułu IV, V i VI raty opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za 2015r. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, iż podaniem z dnia 4 stycznia 2016r. skarżący zwrócił się do Burmistrza o umorzenie zaległych opłat za odpady komunalne IV, V i VI raty za 2015r. ze względu na trudną sytuację finansową rodziny. W uzasadnieniu podania wskazał, iż oboje z żoną są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku. Stan zdrowia nie pozwala mu zaś na podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Powoduje to, iż sytuacja finansowa rodziny jest bardzo trudna. Burmistrz decyzją z dnia [...]r. odmówił umorzenia zaległości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania, uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując na konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania mającego na celu ustalenie na ile sytuacja zdrowotna skarżącego ma wpływ możliwość wywiązania się z tego zobowiązania oraz szczegółowe ustalenie jego sytuacji finansowej, rodzinnej i majątkowej oraz innych zdarzeń mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz, decyzją z dnia [...]r., odmówił umorzenia zaległości za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Uzasadniając decyzję wskazał, że za umorzeniem zaległości nie przemawia ważny interes podatnika organ podatkowy nie widzi również przesłanek umorzenia z powodu ważnego interesu publicznego. Organ przyznał, że sytuacja strony, podającej że utrzymuje się jedynie z zasiłków z OPS, jest trudna, tak jak trudna jest sytuacja dużego grona mieszkańców gminy. Skarżący nie jest jednak pozbawiony możliwości pracy czy tez jakiegokolwiek dorabiania, nie wyklucza tego bowiem orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Ponadto jest on współposiadaczem gruntów ornych o powierzchni 8,78 ha. Organ pierwszej instancji podał także, że w toku ponownego postępowania zwrócił się do strony o dostarczenie dokumentów dotyczących jego sytuacji oraz zobowiązał go do zgłoszenia się w celu spisania protokołu o stanie majątkowym. Wnioskodawca dostarczył orzeczenie o niepełnosprawności oraz paragony z apteki, natomiast odmówił spisania protokołu o stanie majątkowym. W ocenie organu pierwszej instancji uzyskane informacje i wskazane we wniosku okoliczności nie stanowią podstawy do zastosowania ulgi w postaci umorzenia zaległej opłaty za odpady komunalne. Strona prowadzi gospodarstwo rolne i z tego tytułu otrzymuje dopłaty do paliwa jak i dopłaty bezpośrednie, otrzymuje też pomoc z opieki społecznej. Organ pierwszej instancji wskazał również, że skarżącemu już dwukrotnie przyznawano ulgę w postaci umorzenia zaległości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Odwołując się od tej decyzji skarżący zarzucił, że jest ona krzywdząca, sprawa została zaś rozpatrzona niezgodnie z zaleceniami zawartymi w decyzji organu odwoławczego, w której nakazano ponowne ustalenie sytuacji finansowej i zdrowotnej strony. Podniósł, że na prośbę organu dostarczył orzeczenie o niepełnosprawności, paragony na zakup leków oraz złożył oświadczenie, że nadal się leczy a jego sytuacja nie uległa poprawie. Nadal wydaje około [...] zł miesięcznie na leczenie, a na co się leczy nie powinno interesować urzędnika. Stan jego zdrowia dokumentuje orzeczenie. Przyznaje, że odmówił spisania protokołu. Uważa jednak, że protokół spisany wcześniej był sporządzony zgodnie ze stanem faktycznym i zawierał całą prawdę jaką pomoc otrzymał. Z Ośrodka Pomocy Społecznej w okresie od czerwca do grudnia otrzymał pomoc w kwocie [...]zł, a nie [...] zł. Odnośnie dochodów z gospodarstwa rolnego wyjaśnił, że jest jego udziałowcem w [...], a żeby otrzymać zwrot w kwocie [...]zł to trzeba wydać około [...] na zakup oleju napędowego oraz ponieść inne wydatki, jak środki ochrony roślin i nawozy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji przytoczyło treść przepisów zawartych w art. 67a Ordynacji podatkowej, wskazując, iż obowiązane jest do zbadania czy przy wydawaniu decyzji Burmistrz nie dopuścił się naruszenia prawa i czy nie zostały przekroczone zasady swobodnej oceny materiału dowodowego. Następnie organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż zaległości strony z tytułu nieuiszczonych opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od lipca do grudnia 2015r. wynoszą łącznie [...] zł. Skarżący posiada we współwłasności gospodarstwo rolne o pow. 8,5674 oraz las o pow. 1,4985 ha, z którego w 2015r. otrzymał zwrot podatku akcyzowego w kwocie [...]zł oraz dopłaty bezpośrednie w kwocie około [...] zł. Korzysta z pomocy społecznej w formie różnych zasiłków (m.in. decyzją z dnia [...]r. przyznano zasiłek okresowy w kwocie [...]zł na okres od 1 stycznia 2016r. do 30 kwietnia 2016r.; decyzją z dnia [...]r. zmieniono decyzję w sprawie wysokości stypendium w ten sposób, że w okresie od 1 września 2015r. do 30 października 2015r. stypendium przyznano w wysokości [...] zł, a w okresie od 1 listopada 2015r. do 30 czerwca 2016r. w wysokości [...] zł; decyzją z dnia [...]r. przyznano zasiłek na żywność w kwocie [...]zł; decyzją z dnia [...]r. przyznano zasiłek okresowy w kwocie [...]zł na okres od 1 października 2015r. do 30 listopada 2015r.; decyzją z dnia [...]r. przyznano zasiłek celowy w kwocie [...]zł.). Z kolei miesięczne wydatki związane z utrzymaniem oraz ochroną zdrowia, w złożonym w dniu 12 stycznia 2016r. oświadczeniu w sprawie aktualnej sytuacji materialnej i rodzinnej zadeklarował w wysokości [...] zł, w tym: woda [...] zł, gaz - [...] zł, energia elektryczna - [...] zł, bilet miesięczny - [...] zł, wydatki na ochronę zdrowia - około [...] zł. Wysokość ponoszonych przez stronę była ustalana w styczniu 2016r., tj. przed wydanie przez organ pierwszej instancji pierwotnej decyzji, uchylonej następnie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. W toku ponownego postępowania Burmistrz nie ustalił natomiast aktualnych na dzień orzekania wydatków dlatego, że wnioskodawca odmówił udzielenia informacji na ten temat argumentując, że dane wskazane w protokole ze stycznia nie uległy zmianie, jednocześnie zarzucając organowi brak wypełnia wskazówek Kolegium zawartych w decyzji uchylającej, a dotyczących ustalenia jego aktualnej sytuacji finansowej, majątkowej i zdrowotnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący zarzuca, że oparta jest ona na nieprawdziwych danych w zakresie osiąganych przez rodzinę dochodów w okresie od 1 lipca do 31 grudnia 2015r., co dotyczy również dochodów z udziału w gospodarstwie rolnym. Jego udział w gospodarstwie wynosi 1/3 i dotyczy to również dopłat oraz zwrotu podatku akcyzowego. Za niewłaściwe uważa wliczanie pomocy uczniom do dochodu rodziny, gdyż jest to pomoc wyłącznie na zakup pomocy dla ucznia, a nie do opłat komunalnych. Zwrócił się też do Sądu o wyliczenie dochodu, jaki osiągnęła jego rodzina w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2015r. i czy należy mu się pomoc. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 1066 z późn. zm.) rolą sądu administracyjnego jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej polegającą na badaniu zgodności z prawem m.in. zaskarżonych decyzji. W wyniku takiej kontroli decyzja, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a), b) lub c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718 z późn. zm.), dalej: P.p.s.a., może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania. Z kolei z przepisu art. 134 §1 P.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem, które nie ma znaczenia w sprawie niniejszej. Granice sprawy wyznaczone są zaś dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu podatkowego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tak rozumiejąc swoją rolę Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga jest bezzasadna, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i prawa materialnego, które by miało wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie, ze względu na wskazaną wyżej rolę sądów administracyjnych nie mógł być uwzględniony wniosek skarżącego o dokładne ustalenie przez Sąd dochodów, jakie osiągnął wraz z rodziną. Opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi jest daniną publiczną, stanowiącą źródło dochodów budżetu gminy, która –zgodnie z treścią art. 6r ust. 1aa ustawy z dnia 13 września 1996r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 250 z późn. zm.) - służy wyłącznie finansowaniu kosztów funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi. Do opłaty tej, na podstawie art. 6 ust. 12 powołanej ustawy, stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta. Zgodnie z kolei z treścią art. 67a §1 pkt 3, zamieszczonego w Dziale III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 201 z późn. zm.), którego brzmienie nie zmieniało się od wprowadzenia z dniem 1 września 2005r. organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem które nie ma zastosowania w sprawie, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z powyższego unormowania wynika, że przyznanie ulgi w zakresie umorzenia zaległości podatkowych, po spełnieniu choćby jednej z wymienionych tam przesłanek, opiera się na uznaniu administracyjnym, które jednak nie może przekształcić się w dowolność, a zatem wymaga rzetelnego uzasadnienia wskazującego na rozważenie wszelkich istotnych okoliczności sprawy. Użyte w przepisie sformułowanie "może umorzyć" wskazuje, że organ orzekający w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych przy rozpatrywaniu takiej sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia, korzysta z instytucji uznania administracyjnego. Organ podatkowy w ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru pozytywnego albo negatywnego dla podatnika sposobu rozstrzygnięcia jego wniosku. Jednakże rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego o tyle, że musi być wynikiem dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i dokonania jego oceny z punktu widzenia określonych w treści powołanego wyżej przepisu Ordynacji podatkowej przesłanek warunkujących możliwość umorzenia zaległości podatkowej, tj. ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego. Organ podejmując negatywną dla podatnika decyzję, nawet mającą charakter uznaniowy, jest zobowiązany do wskazania i uzasadnienia motywów, którymi się kierował, albowiem każdorazowo, odmowa uwzględnienia wniosku o udzielenie ulgi, przy spełnieniu przesłanek do jej udzielenia wymaga wyważenia pomiędzy owymi przesłankami, a powszechnie akceptowalnymi zasadami społecznymi: sprawiedliwością, równością, czy obowiązkiem ponoszenia kosztów funkcjonowania wspólnoty przez jej członków (por. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2013r., sygn. akt II FSK 2013/11). Użycie przez ustawodawcę nieostrych pojęć "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego", określających przesłanki dopuszczalności pozytywnego dla podatnika rozstrzygnięcia w sprawie ulgi podatkowej wskazuje na to, że ich treść powinna być oceniana w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Bogate orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje na różne egzemplifikacje tych pojęć, odczytywanych na tle stanów faktycznych spraw. Należy bowiem podkreślić, że pojęcia te nie mają jednej, uniwersalnej treści pozwalającej według jednakowej miary oceniać różne sprawy. Niemniej jednak w każdym wypadku ich analiza musi być dokonana przez organ podatkowy w oparciu o całokształt okoliczności istniejących w konkretnej sprawie. Zaakceptować przy tym należy pogląd, iż kierunkową dyrektywą interpretacyjną przy stosowaniu powyższego przepisu powinno pozostać uznanie wyjątkowości instytucji przyznawania ulg w spłacie zobowiązań podatkowych. Udzielenie takich ulg powinno być zatem podyktowane wystąpieniem szczególnie ważnych i uzasadnionych, również z punktu widzenia obiektywnych kryteriów, powodów, które w ustawie w sposób ogólny określono jako "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2016r., sygn. akt II FSK 1445/14). Podkreślić także należy, iż dla oceny ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego, jako przesłanek zastosowania ulgi w zapłacie danin publicznych, przewidzianej w treści art. 67a §1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, miarodajna jest sytuacja wnioskującego o zastosowanie tej ulgi w chwili rozpoznawania wniosku przez właściwy organ administracji publicznej, a nie sytuacja w okresie, za który przypada danina objęta wnioskiem o umorzenie. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności sprawy niniejszej należy zauważyć, iż obowiązkiem organu pierwszej instancji było dokładne i wszechstronne rozważenie sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego, i ocena na tej podstawie istnienia przesłanek ważnego interesu strony i interesu publicznego, na dzień wydawania decyzji, tj. [...]r. Nie byłoby natomiast wystarczające poddanie analizie z punktu widzenia wskazanych przesłanek sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej w okresie zamkniętych datą 31 grudnia 2015r., jak chce tego skarżący. Organ pierwszej instancji w 2016r.prowadząc ponownie postępowanie w sprawie umorzenia zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1 lipca do 31 grudnia 2015r. podjął działania mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego. Zauważył, iż sytuacja skarżącego jest trudna. Zarówno skarżący, jak i jego żona są zarejestrowani jako bezrobotni bez prawa do zasiłku, co wynika z przedłożonych zaświadczeń z Powiatowego Urzędu Pracy. Skarżącemu oraz jego żonie przyznawane są systematycznie zasiłki okresowe i celowe wypłacane przez Ośrodek Pomocy Społecznej, a także żonie skarżącego zasiłek rodzinny i stypendium szkolne na syna. Jednocześnie skarżący przedłożył orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o niepełnosprawności z dnia [...]r. o lekkim stopniu niepełnosprawności. Organ pierwszej instancji trafnie zauważył, iż lekki stopień niepełnosprawności nie wyklucza możliwości podjęcia pracy, czy to stałej, czy to dorywczej, a także iż skarżący jest współwłaścicielem w 1/3 gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,5674 ha przeliczeniowego i lasu o powierzchni 1,4985 ha. Dążąc do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych organ pierwszej instancji wezwał skarżącego celem spisania protokołu i dostarczenia dokumentów potwierdzających trwałą niezdolność do pracy oraz koszty ponoszone na leczenie. Jak wynika z notatki służbowej z dnia 22 kwietnia 2016r., w dniu poprzednik stawił się skarżący przedstawiając orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, decyzje o przyznaniu zasiłku okresowego oraz paragony z apteki. Oświadczył natomiast, że nie będzie dostarczał żadnych innych dokumentów i odmówił mimo pouczenia o konieczności podjęcia tej czynności, spisania protokołu o stanie majątkowym. W jego ocenie do rozstrzygnięcia wystarczające są dotychczas dostarczone dokumenty oraz protokół spisany w dniu 12 stycznia 2016r. W ocenie Sądu ze stanowiskiem takim nie można się zgodzić. Posiadanie określonego majątku, który to fakt należy ustalić na dzień wydawania rozstrzygnięcia, jest bowiem okolicznością, która niewątpliwie stwarza dłużnikowi możliwość podjęcia pewnych działań mających na celu spłatę lub chociażby zmniejszenie długu. Udzielenie ulgi w postaci umorzenia zaległości bez rozważenia tej okoliczności nie tylko byłoby nieuzasadnione interesem publicznym, ale nawet z nim sprzeczne. Podkreślić bowiem trzeba również, że postępowanie w sprawie umorzenia zobowiązań podatkowych jest postępowaniem wszczętym na wniosek samego zainteresowanego. Winien on zatem współpracować z organem w celu ustalenia wszystkich okoliczności stanu faktycznego sprawy, zwłaszcza że niektóre elementy stanu faktycznego mogą być znane tylko jemu. Z tego względu w przypadku postępowania w sprawie umorzenia ciężar dowodzenia przesuwa się na stronę podatnika. Jeżeli więc skarżący, pomimo wezwań organu, nie chce złożyć oświadczenia o swoim stanie majątkowym i zapowiada, że nie będzie przedkładał żadnych innych dokumentów, to zachodzą podstawy do odmowy umorzenia zaległości. Wobec odmowy współdziałania skarżącego z organem administracji publicznej dokładne wyjaśnienie dochodów i sytuacji majątkowej skarżącego nie mogło być dokonane przez organy prowadzące postępowanie. Nie może być ono dokonane, z powodów podanych na wstępie rozważań, przez Sąd. Na marginesie jedynie można zauważyć, że nie było błędem przyjęcie przez organy, iż wyjaśnienia skarżącego składane w toku postępowania administracyjnego mogą wymagać dalszej weryfikacji, w której skarżący odmówił udziału. Także bowiem na podstawie akt sądowych można powziąć wątpliwości co do spójności twierdzeń skarżącego, który w formularzu PPF podaje jako miesięczne dochody rodziny kwotę [...]zł, zaś jako wydatki kwoty, po zsumowaniu dające wynik [...] zł. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.