I SA/Lu 916/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi S. K. i W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowań podatkowych zakończonych decyzjami w sprawie wymiaru zobowiązań podatkowych za lata 2010-2013 w zakresie wniosków S. K. i W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący S. K. i W. K. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł, złożyli wnioski o przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Skarżący oświadczyli, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Źródłem ich utrzymania są świadczenia emerytalno-rentowe w wysokości [...] zł i [...] zł brutto oraz dochód z wynajmu mieszkania w kwocie [...]zł. Odnośnie posiadanego majątku, wskazali na dom o powierzchni 164,50 m2 i budynki gospodarcze o pow. 94 m2 o łącznej wartość ok. [...] zł. W rubryce mieszkanie wnioskodawcy wskazali powierzchnię 164 m2, o wartości [...] zł. Ponadto posiadają udział w wielkości 1/12 części w nieruchomościach gruntowych (4 działki) o pow. 6669 m2 oraz wierzytelności na kwotę [...]zł. Jednocześnie wskazali na swoje problemy zdrowotne, które utrudniają im występowanie przed sądem. Przedstawiając kwestie wydatków związanych z prowadzeniem przez nich gospodarstwa domowego wskazali, że składają się na nie: kredyty hipoteczne i gotówkowe, w tym w instytucjach parabankowych, a także koszty obsługi kart kredytowych stanowiące łącznie kwotę [...]zł. Pozostałe miesięczne wydatki, na które składają się opłaty za energię elektryczną, gaz, telefon, internet i śmieci oraz koszt zakupu leków i podatek od nieruchomości wnioskodawcy oszacowali łącznie na kwotę [...]zł. Postanowieniem z dnia 5 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W przewidzianym prawem terminie skarżący złożyli sprzeciw od wskazanego wyżej rozstrzygnięcia, którego braki formalne zostały na wezwanie Sądu usunięte. W jego uzasadnieniu argumentowali, że to administracja przyczyniła się do ich obecnej sytuacji materialnej. Wskazali, że w chwili obecnej nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego gdyż ich wydatki są wyższe od uzyskiwanych dochodów. Podkreślili, że na skutek błędów administracji nie mogą od 2009 r. użytkować warsztatu i mieszkań zlokalizowanych na należącej do nich działce. Podnosili, że referendarz sądowy błędnie przyjął, że dysponują mieszkaniem o powierzchni 80 m2 podczas gdy w rzeczywistości nie dysponują żadnym mieszkaniem poza tym wybudowanym na działce nr [...]. Ponadto wyjaśnili, że nie korzystali z pomocy materialnej zaproponowanej przez Prezydenta Miasta Z., gdyż nie stać ich na zakup i utrzymanie samochodu dla niepełnosprawnych. Dodali, że koszty postępowań oraz odsetek od zaległości kredytowych wpływają na pogorszenie ich sytuacji finansowej, co potwierdza znaczny spadek ich zdolności kredytowej szacowanej przez bank. W piśmie z dnia 27 stycznia 2016 r. wnioskodawcy wskazali dodatkowo, że z racji wieku oboje mają po 70 lat ich stan zdrowia ulega systematycznemu pogorszeniu oraz że od 6 lat próbują zbyć bez rezultatu swoje nieruchomości (dom z działką i warsztatem oraz działki), gdyż nie są w stanie uregulować ich sytuacji prawnej. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) w brzmieniu mającym zastosowanie w przedmiotowej sprawie, w razie wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym może nastąpić wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu, przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 561/11, LEX nr 1115944). Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazali w sposób wiarygodny wysokości swoich miesięcznych dochodów. Przy ocenie złożonych przez nich wniosków w pierwszej kolejności zwraca uwagę, dysproporcja pomiędzy uzyskiwanymi przez nich dochodami, a wskazanymi comiesięcznymi wydatkami, które co również bardzo istotne nie obejmują kosztów wyżywienia czy zakupu środków czystości. Istnienie tej dysproporcji zauważają również sami skarżący pisząc w sprzeciwie, że "to administracja przyczyniła się do naszej sytuacji materialnej, która jak wykazaliśmy we wniosku PPF uniemożliwia nam ponoszenia jakichkolwiek kosztów bo nasze wydatki są większe od dochodów" (układ tekstu nieoryginalny). Z tej okoliczności wnioskodawcy wyprowadzają jednak korzystne dla siebie następstwa w postaci konieczności przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu stanowisko takie nie zasługuje jednak na aprobatę. Z przytoczonych przepisów wynika bowiem jednoznacznie, że przyznanie prawa pomocy musi być uzasadnione istnieniem w sprawie okoliczności świadczących o tym, że sytuacja materialna stron postępowania jest na tyle trudna i wyjątkowa, że nawet przy dołożeniu najwyższej staranności nie są one w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie kosztów zainicjowanego skargą postępowania sądowego. Okoliczności te muszą być przez strony ubiegające się o przyznania prawa pomocy wykazane w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości. Tymczasem ze złożonych we wnioskach o przyznanie prawa pomocy oświadczeń wynika, że skarżący ponoszą co miesiąc wydatki przekraczające o ponad [...] zł uzyskiwane dochody, nie wskazując jednocześnie źródeł ich finansowania. Ponadto dokonując oceny sytuacji skarżących z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy zauważyć należy, że posiadają oni niezbyt wysokie ale stałe źródła dochodu w postaci świadczeń (emerytalnych i rentowych) i czynszu najmu oraz znaczny majątek w postaci nieruchomości: w tym dom, który zabezpiecza ich potrzeby mieszkaniowe, budynki gospodarcze i udział w nieruchomości gruntowej o pow. 6.669 m2. Skarżący posiadają również wierzytelności o znacznej wartości, zwłaszcza jeśli ocenia się ich wysokość w zestawieniu z kosztami postępowania w sprawie niniejszej i ewentualnego ustanowienia w niej fachowego pełnomocnika (PPF S. K. rubryka wierzytelności: [...] zł wierzytelność potwierdzona wyrokiem sądu, PPF W. K. rubryka wierzytelności: [...] zł). Ponadto argumentem za przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie nie może być ani fakt zaciągnięcia przez wnioskodawców kredytów i konieczność ich spłaty w miesięcznych ratach, ani "przyczynienie się" przez organy administracji do obecnej sytuacji stron, w tym do konieczności prowadzenia postępowania sądowego. W odniesieniu do pierwszego z tych argumentów, wskazać należy, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową stron, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym, w tym tych związanych z udziałem stron w postępowaniu sadowym. Zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1146/15, niepubl.). Odnosząc się natomiast do drugiego z podnoszonych przez wnioskodawców argumentów sprowadzającego się w istocie, do zawartego w sprzeciwie stwierdzenia, że "koszty postępowań powinna ponieść administracja" stwierdzić jedynie należy, że twierdzenia stron dotyczące wadliwości zaskarżonego aktu nie mogą być przedmiotem oceny na obecnym etapie postępowania. Przesłanki przyznania prawa pomocy ograniczają się bowiem wyłącznie do oceny sytuacji ekonomicznej stron postępowania. Natomiast co do wniosku, o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, w kontekście konstytucyjnego prawa stron do ochrony ich interesów w postępowaniu sądowym, należy zgodzić się z prezentowanym w orzecznictwie stanowiskiem, że decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy należy przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, nie tracąc jednocześnie z oczu okoliczności związanej z etapem na jakim znajduje się postępowanie sądowoadministracyjne, a co za tym idzie istnienia procesowej konieczność działania w sprawie pełnomocnika. W tym aspekcie bierze się pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. – wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Podkreślić również należy, w myśl art. 134 p.p.s.a. Sąd nie jest związany granicami skargi i kontroluje sprawę w jej całokształcie a stosownie do art. 6 sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego (...) niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań (por. np. postanowienie NSA z dnia 8 kwietnia 2013 r. I FZ 70/13) Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.