I SA/Lu 918/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. M. T. P. sp. z o.o. spółka komandytowa z siedzibą w L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu od skargi w sprawie ze skargi K. M. T. P. sp. z o.o. spółka komandytowa z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2013 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka wraz ze skargą na opisaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu sądowego od wniesionej skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że pozostaje w trudnej sytuacji finansowej, gdyż wszelkie środki jakimi dysponowała zostały przekazane na rachunek organu podatkowego z uwagi na dokonane przez niego zajęcia. Spółka nie posiada również żadnych środków trwałych, które mogłaby spieniężyć. Zobowiązania spółki wynoszą natomiast [...] zł. Ostatni rok obrotowy spółka zakończyła zyskiem wynoszącym [...] zł. Na chwilę obecna nie posiada żadnego rachunku bankowego, gdyż te zostały zamknięte w 2015 r. Do wniosku spółka załączyła: sprawozdanie finansowe za 2015 r., zestawienie obrotów i sald za okres 1 stycznia 2016 r. - 31 października 2016 r., umowę spółki oraz oświadczenia w przedmiocie braku rachunków bankowych oraz kosztów zastępstwa prawnego. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2016.718) - powoływana dalej jako "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania majątku podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego winny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i - w miarę możliwości - zgromadzić i zabezpieczyć środki na jego prowadzenie. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14). Mianowicie, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania czy też dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Przy czym powyższa regulacja znajduje również zastosowanie w przypadku jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej takich jak spółka komandytowa. Co istotne przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, zależy od uznania sądu (por. Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego B. Dauter, wyd. 3, LexisNexis, Warszawa 2011 r. s. 736-737). Oceniając sytuację materialną spółki w oparciu o dostępne dokumenty i oświadczenia należało dojść do wniosku, że spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności należy podnieść, że spółka mimo deklarowanego braku środków pieniężnych nadal prowadzi działalność gospodarczą. Nie znajduje się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego czy naprawczego. Zatem jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą i mający możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Odnosząc się do kwestii prowadzenia przeciwko spółce postępowania egzekucyjnego, należy zaznaczyć, że zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych, fakt ten nie jest wystarczającą okolicznością dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 09.04.2009r., sygn. I FZ 66/09, postanowienie NSA z dnia 07.01.2014r., sygn. II FZ 1236/13, postanowienie NSA z dnia 05.03.2014r., sygn. II FZ 260/14 ). Tym bardziej, że brak rachunków bankowych w istocie uniemożliwia kontrolę zakresu bieżącej działalności spółki i wielkości osiąganych obrotów, a co się z tym wiąże osiąganych przychodów. Z analizy przedłożonych dokumentów tj. bilansu wynika, że spółka w 2015 r. prowadziła działalność gospodarczą na znaczną skalę. Według sprawozdania finansowego przychód netto spółki ze sprzedaży towarów i materiałów w tym roku wyniósł [...] zł. Przychody operacyjne przyniosły natomiast zysk w kwocie [...]zł. Ze względu jednak na wysokie koszty działalności (111.922,50 zł) wskazany rok podatkowy spółka zakończyła zyskiem w wysokości [...] zł. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy skarżąca spółka) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10). Z przywołanego bilansu spółki wynika również, że na koniec 2015 r. spółka posiadała aktywa trwałe o wartości - [...] zł i aktywa obrotowe o wartości - [...] zł w tym należności krótkoterminowe w wysokości [...] zł, przy czym spółka nie wyjaśniła w żaden sposób jakie obiektywne przeszkody uniemożliwiają jej dochodzenie tych należności. Co więcej w ostatnio zatwierdzonym sprawozdaniu z działalności spółki za 2015 r. wskazano, iż nie są znane żadne zagrożenia kontynuowania jej działalności. Funkcjonowanie spółki w bieżącym okresie potwierdza natomiast złożone zestawienia obrotów i sald z którego jednoznacznie wynika wykonywanie przez spółkę czynności w sferze działalności gospodarczej. Przyznanie w takiej sytuacji wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do finansowania działalności spółki ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Taka sytuacja prowadzić mogłaby również do naruszania zasad konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi. W orzecznictwie utrwalony jest również pogląd, zgodnie z którym, osoby prawne winny w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Skoro bowiem dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Końcowo warto jeszcze wskazać na pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, zgodnie z którym, skoro przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec powyższego, referendarz sądowy uznając, że skarżąca spółka nie wykazała w sposób dostateczny niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.