I SA/Lu 946/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 23 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie opisu i szacowania wartości nieruchomości p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na opisane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej L. G. zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wynika z treści wniosku oraz nadesłanych dokumentów skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe mimo, iż w jej mieszkaniu przebywa również były mąż (małżeństwo zostało rozwiązane w 1982 r.), który zajmuje jeden pokój. Skarżąca podała, iż z uwagi na jego zły stan zdrowia opiekuje się nim. Każde z nich utrzymuje się jednak samodzielnie. Dochód skarżącej stanowi emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie 901,91 zł netto (1.170,31 zł brutto) miesięcznie. W zakresie posiadanego majątku skarżąca natomiast wskazała, że jest właścicielem mieszkania w L. o pow. 70 m2 oraz garażu o pow. 20,35 m2 wraz z przynależnymi tym nieruchomościom udziałami w prawie użytkowania wieczystego, działki zabudowanej pensjonatem w stanie surowym o pow. 600 m2 położonej w N., nieruchomości rolnej o pow. 0,84 ha fiz. (1,14 ha przelicz.) położonej w N., nieruchomości gruntowej o pow. 0,62 ha położonej w Ś. zabudowanej budynkiem magazynowym o pow. 1547 m2 oraz dwóch zabudowanych działek przy ul. C. 3 i 5 w L. o pow. 34,65 m2 i 155,25 m2. Wskazała przy tym, iż wszystkie wskazane nieruchomości są zajęte tytułem zabezpieczenia nieuiszczonych należności publiczno-prawnych. Ponadto skarżąca przedłożyła rachunki za media, usługi telekomunikacyjne, telewizje kablową, leki, mieszkanie oraz nakazy płatnicze podatków od wskazanych wyżej nieruchomości. Rozpoznając wniosek referendarz sądowy zważył, co następuje: Tytułem wstępu podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. (por. post. SN z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84) W niniejszej sprawie skarżąca wnosi o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Warunki jakie powinna spełnić by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając z tej perspektywy wniosek skarżącej, referendarz sądowy nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. W pierwszej kolejności podnieść należy, że oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, skarżąca złożyła wniosek o prawo pomocy jeszcze w 4 pozostałych sprawach zawisłych przed sądem na skutek wniesionych przez nią skarg na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej wydane w przedmiocie opisu i szacowania wartości nieruchomości. Dokonując zatem oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania, wzięto pod uwagę wysokość kosztów we wszystkich tych sprawach. Wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Jest to najniższa kwota wpisu jaka obowiązuje w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Również w pozostałych sprawach wysokość wpisu kształtuje się na takim samym poziomie. Tym samym łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach wynosi 500 zł. Wymagane na obecnym etapie postępowania koszty wpisów od skarg w stosunku do ilości zainicjowanych spraw są zatem w istocie najniższe z możliwych. Również pozostałe ewentualne koszty sądowe jakie mogą wystąpić w tych sprawach nigdy nie przeskoczą jednorazowo kwoty 100 zł. Koszty te jednak należy obecnie uznać za czysto hipotetyczne, które jeśli nawet zaistnieją będą rozłożone w czasie. Odnosząc się zaś do podanej przez skarżącą jej sytuacji finansowej podnieść należy, iż okolicznością niewątpliwą jest, że prowadząc samodzielne gospodarstwo domowe uzyskuje niewielki dochód w kwocie 901,91 zł, z którego pokrywa niemałe koszty utrzymania mieszkania, wykupu lekarstw i żywności. Patrząc się tylko z tego punktu widzenia na jej sytuację materialną, w zasadzie należałoby uznać, że wniosek zasługuje na uwzględnienie. Przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy brane są jednak pod uwagę również inne okoliczności, a przede wszystkim rzeczy wchodzące w skład majątku strony. Jak zaś wynika z akt niniejszej sprawy oraz okoliczności znanych orzekającemu z urzędu z innych spraw zawisłych przed tutejszym sądem, skarżąca dysponuje lokalem mieszkalnym położonym w L. o pow. 70 m2, garażem o pow. 20,35 m2 wraz z przynależnymi tym nieruchomościom udziałami w prawie użytkowania wieczystego, działką zabudowaną pensjonatem w stanie surowym o pow. 600 m2 położoną w N., nieruchomością rolną o pow. 0,84 ha fiz. (1,14 ha przelicz.) położoną w N., nieruchomością gruntową o pow. 0,62 ha położoną w Ś. zabudowaną budynkiem magazynowym o pow. 1547 m2 oraz dwiema zabudowanymi działkami położonymi przy ul. C. 3 i 5 w L. o pow. 34,65 m2 i 155,25 m2. Jeśli zatem weźmie się pod uwagę fakt posiadana wszystkich tych nieruchomości, przeczy to tezie o ubóstwie strony. W tych okolicznościach można by poprzestać na wskazaniu, iż zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolenie strony z kosztów postępowania. Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556). Oceny tej nie zmienia również fakt ustanowienia na nieruchomościach strony hipotek przymusowych, albowiem hipoteka w żaden sposób nie ogranicza możliwości władania nieruchomością. Zajęcie majątku nie jest bowiem równoznaczne z tym, że skarżąca z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż może na skutek podjęcia określonych działań czerpać z nich pożytki, szczególnie jeśli uwzględnić charakter i położenie posiadanych gruntów. Taka też sytuacja w ocenie orzekającego najprawdopodobniej zachodzi. Nie można bowiem zapomnieć, że posiadanie licznych nieruchomości świadczy o możliwości ich utrzymywania, który to koszt (jak wynika ze złożonych dokumentów) jest znaczny. Z akt sprawy nie wynika zaś by skarżąca zalegała z jakimikolwiek płatnościami, w tym z tytułu podatków od posiadanych nieruchomości. Jak wynika z decyzji wymiarowej nr 8967 dotyczącej podatku od nieruchomości za 2013 r., skarżąca jest zobowiązana do zapłaty kwoty 13.329 zł, a saldo na początek 2013 r. wynosi 0 zł; decyzja wymiarowa nr 25/14 za podatek rolny za 2013 r., do zapłaty 140 zł, a saldo na początek 2013 r., wynosi 0 zł. W tych okolicznościach za niewiarygodne uznać należało wyjaśnienia skarżącej odnośnie jej dochodów zważywszy na poziom deklarowanych wydatków i koszty utrzymania posiadanych nieruchomości. Przedstawione przez stronę informacje wydają się być jedynie fragmentaryczne i koncentrują się na konieczności ponoszenia wydatków, które w znacznej mierze nie mają pokrycia w wykazanych dochodach, co należy ocenić jako rezultat celowego działania, mającego na celu ukazanie sytuacji skarżącej w sposób przemawiający na rzecz przyznania jej prawa pomocy. Powyższego nie zmienia również fakt złego stanu zdrowia skarżącej, co orzekający miał także na uwadze. Jednak w świetle deklarowanych wydatków i uzyskiwanych dochodów twierdzenia skarżącej dotyczące jej sytuacji materialnej, należało uznać za niewiarygodne. Tym samym sytuacja zdrowotna skarżącej nie zmieniła oceny, odnośnie jej zdolności płatniczych. Reasumując powyższe, materiał dowodowy przedstawiony przez skarżącą nie pozwala przyjąć poglądu, że skarżąca wykazała swoje prawo do przyznania jej pomocy, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stąd referendarz sądowy, działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.