I SA/Lu 951/13

I SA/Lu 951/13 POSTANOWIENIE Dnia 24 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług z tytułu importu w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy i zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić K. G. przyznania prawa pomocy. I SA/Lu 951/13 UZASADNIENIE Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych z uzasadnieniem, że nie pracuje i nie ma żadnych własnych środków finansowych. Wraz z żoną utrzymuje dwoje dzieci. Jedynym dochodem żony jest kwota 800 zł brutto miesięcznie z tytułu wynagrodzenia za pracę. Nie ma żadnego majątku. Nie korzysta z pomocy społecznej. Nie jest właścicielem domu, w którym mieszka. Żyje skromnie, z pomocą rodziny. Żona pełni funkcję prezesa spółki kapitałowej w Warszawie, ale to nie oznacza, że pobiera z tego tytułu wynagrodzenie. Nie ponosi kosztów związanych z mieszkaniem, bo mieszka w domu siostry. Nie określił, pomimo wezwania, wysokości koniecznych wydatków na utrzymanie rodziny w skali miesiąca. Podał, że na wyżywienie, potrzeby szkolne synów i telefon żony wystarcza pensja żony. Skarżący argumentował, że sąd nie może stawiać barier finansowych i pozbawiać zwykłych ludzi dociekania prawdy i obrony przed decyzjami urzędów. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy postanowieniem z dnia 9 stycznia 2014 r. W rezultacie sprzeciwu skarżącego, postanowienie z dnia 9 stycznia 2014 r. utraciło moc. Wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega więc rozpoznaniu przez sąd. Stanowi o tym art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.12.270 - dalej jako p.p.s.a.). Wniosek skarżącego zawiera żądanie osoby fizycznej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym, częściowym zakresie skarżący powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. zasadą jest ponoszenie kosztów sądowych przez stronę skarżącą, jakie są związane z jej udziałem w sprawie. W dalszej kolejności należy zwrócić uwagę na stanowisko prawne, zgodnie z którym ciężar dowodu zaistnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w powołanych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (II FZ 236/08). Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a., należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (II FZ 101/09). Skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu (GZ 146/04). Prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej stronom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek z art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a. sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą (FZ 178/08). Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (FZ 478/04). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (FZ 160/08). Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi (II FZ 80/09). W okolicznościach rozpatrywanego wniosku, w ocenie sądu, skarżący nie wykazał ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie kosztów sądowych, na tym etapie w zakresie wpisu od skargi w kwocie 400 zł. Skarżący nie podał konkretnie wysokości kosztów koniecznego utrzymania. Nie ma zatem żadnych podstaw do wiarygodnej oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny. Skarżący też nie udokumentował opisywanej okoliczności, by żona pełniła funkcję prezesa zarządu spółki kapitałowej w Warszawie bez jakiekolwiek wynagrodzenia. Wywołuje również zasadnicze wątpliwości wiarygodność twierdzenia skarżącego, że nie ma własnych źródeł dochodów. Skarżący podaje datę ur. 1973 r., co pozwala wnioskować, że jest osobą mogącą pracować, w szczególności, że nie wykazuje przeszkód zdrowotnych. Trudno też podzielić twierdzenia skarżącego, że czteroosobowa rodzina utrzymuje się z kwoty 800 zł brutto miesięcznie i jednocześnie nie korzysta z pomocy społecznej. W tym zakresie nie stanowi wiarygodnego wyjaśnienia ogólnikowe twierdzenie skarżącego o pomocy rodziny, skoro sam jest osobą mogącą pracować. Warto też zaznaczyć, że skarżący nie wykazał, by znajdował się w sytuacji skutkującej powstaniem obowiązku alimentacyjnego po stronie jego bliskich - siostry, rodziców. Analizując twierdzenia skarżącego na gruncie zasad logiki i doświadczenia życiowego należy wyprowadzić wniosek, że nie przedstawił swojej sytuacji materialnej, poziomu uzyskiwanych środków finansowych i koniecznych wydatków, w sposób wyczerpujący, odpowiadający rzeczywistości, ale przedstawił swoją sytuację materialną wybiórczo, fragmentarycznie, którą skoncentrował na niskim poziomie wynagrodzenia żony, bez wykazania w sposób wiarygodny, że jest to rzeczywiście jedynie źródło dochodów czteroosobowej rodziny, która samodzielnie zaspokaja konieczne potrzeby w zakresie wyżywienia, ubrania, środków czystości, szkolnych potrzeb dzieci. Rzeczą strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji życiowej, materialnej, która zrealizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga co do zasady, obok wiarygodnego wykazania wydatków, także wiarygodnego wykazania rzeczywiście uzyskiwanych środków finansowych, środków finansowych zgromadzonych oraz sposobu dysponowania tymi środkami. Dopiero wówczas istnieją podstawy do prawidłowej, zasadnej oceny czy w takiej, wiarygodnie przedstawionej sytuacji materialnej, zostały spełnione przesłanki wnioskowanego prawa pomocy. Po pierwsze, czy mamy do czynienia z brakiem środków. Po drugie, jakie są powody takiego stanu rzeczy. Na obecnym etapie postępowania sądowego wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym strona skarżąca nie wykazała w sposób wiarygodny swojej rzeczywistej sytuacji materialnej w zakresie uzyskiwanych czy posiadanych środków oraz wydatków, gdyż przedstawiła ją tylko w wybranych fragmentach, co do zasady nie pozwala prawidłowo przyjąć, że zostały zrealizowane przesłanki przyznania prawa pomocy i w konsekwencji wyklucza zasadne przyznanie tego prawa. Zastosowanie tej wyjątkowej instytucji jest dopuszczalne tylko w odniesieniu do wiarygodnie przedstawionej sytuacji materialnej osoby wnioskującej. Jest to przecież wniosek o zastosowanie odstępstwa od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, a obowiązek ten ma swoje umocowanie w konstytucyjnych zasadach porządku prawnego. Sąd rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zdania, że uwzględnienie tego wniosku bez wiarygodnie przedstawionej sytuacji materialnej osoby wnioskującej byłoby dowolnym, pozbawionym ustawowych przesłanek przerzuceniem ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na współobywateli. Z tych względów należało orzec jak na wstępie wobec stwierdzenia, że skarżący w rzeczywistości nie wykazał przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.