I SA/Lu 969/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków S. K. i W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. K. i W. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi skarżący S. K. i W. K. złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Skarżący oświadczyli, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe w skład którego wchodzi również matka skarżącej. Źródłem utrzymania członków rodziny są: emerytura skarżącej – [...] zł netto, emerytura skarżącego [...] zł netto oraz emerytura matki skarżącej w kwocie [...] zł netto (decyzja o waloryzacji z dnia 5 marca 2013 r. w aktach sprawy II SA/Lu 1214/13). Odnośnie posiadanego majątku skarżący wskazali na działkę o pow. 872 m2 zabudowaną domem jednorodzinnym o powierzchni 164,50 m2 i budynkami gospodarczymi (warsztat) o powierzchni 99,53 m2. Ponadto skarżący posiada udział wielkości 1/12 części w nieruchomościach gruntowych (4 działki) o pow. 6600 m2. W zakresie stałych miesięcznych wydatków wskazali: rata kredytu hipotecznego – 1659 zł, rata kredytu gotówkowego bank PKO – 180 zł, rata kredytu gotówkowego GT Bank – 495 zł, karta kredytowa Bank PKO – 70 zł, karta kredytowe Agricole Bank – 70 zł, karta kredytowa Polbank – 50 zł, rata pożyczki PROVIDENT – 200 zł, rata pożyczki PROMETEUSZ – 200 zł, a nadto podatek od nieruchomości, media oraz zakup lekarstw. Wskazując na powyższe wskazali, iż nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Czasami wspomagają ich dzieci. Ponadto otrzymują wsparcie na zakup lekarstwa z Wojskowego Biura Emerytalnego w kwocie ok. 400-600 zł. W chwili obecnej nie mają najemców na mieszkanie i warsztat, co dodatkowo generuje koszty. Do wniosku dołączyli wydruk zamieszczonych przez nich ogłoszeń sprzedaży wyposażenia warsztatu oraz najmu mieszkania. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Tytułem wstępu podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez środków do życia i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 199/13 oraz H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). W niniejszej sprawie skarżący wnieśli o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz ustanowienie radcy prawnego. Warunki jakie powinni spełnić by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając z tej perspektywy wniosek strony, uwzględniwszy jednocześnie powyższe uwagi teoretyczne, referendarz sądowy nie znalazł podstaw do uznania go za zasadny. Mianowicie - w jego ocenie - sytuacja finansowa strony nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W pierwszej kolejności dostrzec należy, że wysokość wymaganego wpisu od skargi wynosi 100 zł. Jest to najniższa kwota wpisu w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Również pozostałe ewentualne koszty sądowe jakie mogą wystąpić nigdy nie przekroczą kwoty 100 zł. Koszy sądowe w sprawie nie są zatem wysokie, a poza wpisem od skargi są to koszty hipotetyczne, które jeśli nawet zaistnieją będą rozłożone w czasie. Zważyć zaś wypada, że wnioskodawcy utrzymuje się z wcale nie małych dochodów. Mianowicie łączna miesięczna wysokość dochodu trzyosobowego gospodarstwa domowego skarżących wynosi około [...] zł netto. Dokonując zatem samego zestawienia pomiędzy wysokością kosztów sądowych w sprawie, a przedstawioną sytuacją dochodową skarżących nie da się stwierdzić, aby wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Poza stosunkowo wysokimi dochodami, skarżący posiadają szereg nieruchomości znacznej wartości (nieruchomość gruntowa, duży dom jednorodzinny wraz z przystosowanymi na prowadzenie warsztatu pomieszczeniami gospodarczymi wyposażonymi w specjalistyczny sprzęt, stanowiący obecnie w części przedmiot sprzedaży. Skarżący otrzymują również pomoc finansowa na zakup niezbędnych lekarstw. W tej sytuacji trudno skarżących uznać za ubogich, a tylko takie osoby mogą liczyć na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie ma przy tym żadnego znaczenia, że znaczną część dochodów skarżących pochłania spłacenia rat pożyczek, kredytów i regulowanie opłat za obsługę kart kredytowych. Wskazać bowiem należy, że brak jest podstaw aby zobowiązania cywilne (np. wobec banków) czy inne zobowiązania publicznoprawne (np. podatek od nieruchomości) przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów zainicjowanego przez stronę postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06). Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Innymi słowy niedopuszczalnym jest by skarżący spłacali inne ciążące na nich zobowiązania (np. wobec banków), a jednocześnie żądali by na tej podstawie koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za nich Skarb Państwa. Zaakceptowanie takiej sytuacji prowadziłoby do powstania sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Jednocześnie nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do pozytywnego rozpoznania wniosku w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Po pierwsze ze względu na przedstawioną sytuację materialną wnioskodawców byłoby to nieuzasadnione, a po drugie udział profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie jest potrzebny. Należy wskazać, że zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 8 kwietnia 2013 r. I FZ 70/13, Sąd (referendarz sądowy) decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. – wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. W myśl zaś art. 6 p.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi i kontroluje sprawę w jej całokształcie. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań wnioskodawców zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy posiadane przez nich środki i majątek mogący przynosić wymierne dochody są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Na marginesie należy jeszcze zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, przysługuje stronie skarżącej (na jej wniosek) od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.