I SA/Lu 976/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Fita po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi zwrócił się w wnioskiem o zwolnienie go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że z dniem 1 grudnia 2013 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i od tego czasu zatrudniony jest na umowę o pracę z kwotą wynagrodzenia 7.000 zł brutto. Jest to jedyny dochód z którego utrzymuje się on oraz jego rodzina (żona i dwójka dzieci). Małżonka skarżącego zajmuje się domem i nie pracuje zawodowo. Ponadto skarżący dodał, że płaci alimenty na rzecz czwórki dzieci z pierwszego małżeństwa w wysokości po 500 zł miesięcznie. W zakresie posiadanego majątku skarżący wskazał działkę o pow. 800 m2 zabudowaną domem jednorodzinnym o pow. 150 m2 w miejscowości K., gmina K., prawo odrębnej własności lokalu mieszkalnego o pow. 118 m2 z udziałem w gruncie położonego w L., nieruchomość rolną w miejscowości S., gm. P. o pow. 1,03 ha fiz. oraz samochód osobowy marki Audi rok prod. 2002. Zaznaczył, że nie posiada oszczędności, gdyż wszystkie posiadane środki w kwocie 140.772 zł wpłacił na rzecz organu podatkowego tytułem zabezpieczenia wykonania wydanych decyzji podatkowych. Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując, że majątek, posiadane środki pieniężne oraz dochody skarżącego nie wskazują, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Od postanowienia tego wnioskodawca, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu strona podjęła polemikę z ustaleniami referendarza dotyczącymi sytuacji majątkowej skarżącego, uznając je za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skuteczne wniesienie sprzeciwu przez stronę skarżącą powoduje zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., iż zaskarżone postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Innymi słowy sąd nie ocenia zasadności sprzeciwu i zgodności z prawem postanowienia referendarza sądowego, lecz samodzielnie rozstrzyga o wniosku strony na podstawie oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, które były przedstawione we wniosku i wynikały z dokumentów i oświadczeń przedłożonych przez wnioskodawcę. Te natomiast w ocenie Sądu nie uzasadniają uwzględnienia żądania strony w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania. Jak to już stronie wyjaśniono, przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, tj. takim jakiego przyznania domaga się skarżący – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się zasadność zastosowania omawianej instytucji w przypadkach osób pozostających w wyjątkowo trudnym położeniu materialnym np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, zaś pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 717/11, LEX nr 1103043), osób bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i majątku (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11, LEX nr 1104128). Zarazem podkreśla się, że w pierwszej kolejności wnioskodawca powinien jednakże sam podjąć próbę zgromadzenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 826/11, LEX nr 1104143). Ponadto zaznaczyć należy, że z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to - wbrew temu co zawarła strona w sprzeciwie - wnioskodawca, a nie Sąd (referendarz sądowy) ma wskazać, że ograniczył wydatki i w dalszym ciągu nie jest w stanie ponieść ciężaru kosztów sądowych. Pomijając jednak nawet to, analiza stanu faktycznego przedstawionego w niniejszej sprawie nie pozwala na uznanie, by skarżący spełniał przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, a decydujące znaczenie dla tej kwalifikacji ma ocena jego zdolności płatniczej z uwzględnieniem osiąganych obecnie i w przeszłości dochodów, posiadanego majątku oraz wolnych środków pieniężnych. W uznaniu Sądu, bezspornym jest, że skarżący aktualnie osiąga miesięcznie stały dochód w wysokości 7.000 zł brutto, tytułem umowy o pracę na stanowisku prezesa zarządu spółki prawa handlowego. Skarżący w roku 2013 osiągnął przychód w kwocie 1.004.188,42 zł (dochód – 637.137,61 zł). Bezspornym również jest, że skarżący w dniu 3 października 2014 r., tj. w okresie wnoszenia skarg posiadał na rachunku bankowym środki pieniężne w wysokości 91.250,65 zł. Skarżący jest również posiadaczem majątku znacznej wartości (dom jednorodzinny o pow. 150 m2, nieruchomość rolna o pow. 1,03 ha, odrębna własność lokalu mieszkalnego o pow. ponad 100 m2, samochód osobowy). Nie jest przy tym prawdą, że skarżący dokonał zabezpieczenie wykonania decyzji podatkowych w okresie poprzedzającym wniesienie skarg, przeznaczając na ten cel posiadane we wskazanej wysokości środki. Zestawienie dat wniesienia skargi (23 września 2014 r.) i dokonania wpłaty kwoty 140.772 zł tytułem zabezpieczenia do depozytu (5 grudnia 2014 r.) jednoznacznie to potwierdza. Wszystko to wskazuje, że uiszczenie przez skarżącego wpisu od skargi nie tylko w tej ale we wszystkich sprawach w łącznej kwocie 5.500 zł nie powinno stanowić dla niego wydatku niemożliwego czy nazbyt dolegliwego. Mówiąc obrazowo skarżący nie jest osobą ubogą, dla których to przeznaczona jest instytucja prawa pomocy. Argumentem za przyznaniem skarżącej prawa pomocy nie może być fakt ponoszenia kosztów utrzymania (energia elektryczna, woda, alimenty), które jakkolwiek wysokie wskazują jedynie, że skarżący jest osobą zamożną mogącą sobie pozwolić na ponoszenie takich wydatków. Dodatkowy podniesienia wymaga, że skarżący w ogóle nie odniósł się do zarzuconej mu kwestii niepodanie informacji o sytuacji majątkowej jego małżonki, polemizując jedynie z pozostałymi ocenami. W sytuacji natomiast gdy skarżący wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe - co jest w sprawie bezsporne -, nie można badając jego sytuację materialną przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów samego skarżącego. Należy wówczas uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, tych natomiast skarżący nie przedstawił, zasłaniając się w tym zakresie ustanowioną rozdzielnością majątkową, co nie można uznać za skuteczne. Konkludując, prawo pomocy - określane też jako prawo ubogich - nie jest instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego i nie może być nadużywane. Ma ono zastosowanie wyłącznie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialno - bytowej, którego to warunku skarżący bez wątpienia nie spełnia; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, obowiązek ponoszenia kosztów postępowania generalnie dotyczy każdej osoby posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.