I SA/Lu 99/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz WSA Andrzej Niezgoda (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Woźny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2022 r. sprawy ze skargi J. W. – M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego - oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 21 grudnia 2021 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, dalej: "Prezes Kasy", "organ", wykonując prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 listopada 2021 r. wydany w sprawie III SA/Lu 333/21, po rozpatrzeniu wniosku J. W. , dalej: "płatnik", "strona", "skarżący", o umorzenie należności z tytułu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, umorzył postępowanie administracyjne w tej sprawie. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że płatnik pismem z dnia 31 stycznia 2021 r., które wpłynęło do organu w dniu 5 lutego 2021 r., płatnik wskazał, że zgodnie z informacją udzieloną przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Lublinie, na koniec 2020 r. jego zaległość z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za lata 2015 i 2016 wynosi 2.892,62 zł oraz z tytułu odsetek 1.152,22 zł. Płatnik podniósł, że należność główną zapłacił jego ojciec, na dowód czego do pisma dołączył kopię przelewu z dnia 1. lutego 2021 r. na rzecz Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, dalej: "Kasa", kwoty 2.892,62 zł. Jednocześnie płatnik wniósł o umorzenie odsetek we wskazanej wyżej kwocie. W uzasadnieniu wniosku zaznaczył on, że utracił dzierżawę gospodarstwa rolnego, pracował dorywczo i jest zadłużony, a nadto w stadium końcowym jest proces dotyczący alimentów na troje jego małoletnich dzieci. Zdaniem płatnika, zasądzenie alimentów spowoduje niemożność egzekwowania należności na rzecz Kasy. Decyzją z dnia 24 marca 2021 r. Prezes Kasy odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za wskazany okres w kwocie 266 zł. Organ wyjaśnił bowiem, że wystawiony w dniu 14 maja 2019 r. tytuł egzekucyjny obejmował zadłużenie za okres od 2015.1/01 do 2016.4/12. Dokonana w dniu 1 lutego 2021 r. wpłata własna w kwocie 2.892,62 zł została zaliczona na poczet zadłużenia za okres od 2015.1/03 do 2016.3/07, w tym 2.034,62 zł na poczet należności głównej oraz 858 zł na poczet odsetek. W związku z tym w dniu wpływu wniosku płatnika do organu, tj. w dniu 5 lutego 2021 r., zadłużenie objęte egzekucją wynosiło 1.026,26 zł, w tym należność główna 760,26 zł oraz odsetki 266 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wskazanym wyżej prawomocnym wyrokiem uchylił decyzję Prezesa Kasy z dnia 24 marca 2021 r. Uzasadniając rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny zaznaczył, że w uzasadnieniu decyzji z dnia 24 marca 2021 r. organ stwierdził, iż na dzień wydania decyzji zadłużenie objęte postępowaniem egzekucyjnym zostało uregulowane w wyniku dokonanej wpłaty własnej oraz wpłat z Urzędu Skarbowego. Nie jest natomiast możliwe merytoryczne rozpoznanie wniosku o umorzenie należności, w sytuacji gdy zobowiązanie z tego tytułu wygasło. Postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności jest w takim przypadku bezprzedmiotowe, co w konsekwencji winno skutkować umorzeniem tego postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (na poparcie swojej argumentacji Sąd pierwszej instancji przytoczył wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt II GSK 1491/17, z dnia 21 lipca 2020 r., sygn. akt I GSK 646/20 oraz z dnia 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt I GSK 640/18). Nie ma przy tym znaczenia, że zobowiązanie istniało w momencie składania wniosku o umorzenie należności, jeżeli wygasło na skutek zapłaty przed wydaniem decyzji. Istotnym jest bowiem czy w momencie rozstrzygania wniosku istnieje jego przedmiot, to jest należność, której wniosek o umorzenie dotyczy. W okolicznościach sprawy organ powinien w pierwszym rzędzie jednoznacznie ustalić czy należności objęte wnioskiem o ich umorzenie istnieją. Tylko bowiem w razie pozytywnego ustalenia tej kwestii organ może merytorycznie rozstrzygnąć w przedmiocie wniosku skarżącego i w takiej sytuacji winien szczegółowo rozważyć powoływane przez skarżącego okoliczności w kontekście przewidzianych ustawą przesłanek umorzenia należności. W przypadku, gdy należności objęte wnioskiem o umorzenie zostały już uiszczone, postępowanie podlegać będzie umorzeniu, jako bezprzedmiotowe. W toku postępowania prowadzonego po doręczeniu organowi prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Lu 333/21, Prezes Kasy ustalił, że należności objęte wnioskiem z dnia 31 stycznia 2021 r., który wpłynął do organu w dniu 5 lutego 2021 r., zostały uregulowane w wyniku dokonanej wpłaty własnej z dniu 1 lutego 2021 r. oraz wpłat Drugiego Urzędu Skarbowego w Lublinie z dnia 10 lutego 2021 r. oraz 26 lutego 2021 r. W wyniku tych wpłat na dzień rozpatrywania wniosku, tj. na 24 marca 2021 r., należności zostały już uiszczone. Należało zatem, zdaniem organu, umorzyć postępowania jako bezprzedmiotowe. Takie też rozstrzygnięcie znalazło się w decyzji z dnia 21 grudnia 2021 r., kontrolowanej w niniejszym postępowaniu. W skardze na tę decyzję płatnik wniósł o jej uchylenie w całości i o dołączenie do niniejszej sprawy akt sprawy o sygn. III SA/Lu 333/21. Uzasadniając skargę płatnik wskazał, że intencją osoby trzeciej była spłata należności głównej, a Kasa pozostawiła 760,26 zł należności głównej oraz 266 zł odsetek, jako kwoty niespłacone wbrew intencjom spłacającej osoby trzeciej. Niespłacona należność główna dalej generowała odsetki przez 26 dni. Drugi Urząd Skarbowy pobrał zaś z wynagrodzenia skarżącego brakującą kwotę. Dalej skarżący zaznaczył, że w wyniku dobrowolnej wpłaty zobowiązanie składkowe wygasło 1 lutego, "a pobrana w drodze egzekucji kwota powinna być przedmiotem analizy zasadności wniosku z 5 lutego i umorzenia odsetek". Zdaniem skarżącego kwota pobrana przez organ egzekucyjny, po poprawnym rozpoznaniu wniosku o umorzenie odsetek powinna stać się nadpłatą, którą dopiero można by rozliczyć na późniejsze zaległości. Zdaniem skarżącego organ powinien zgodnie z uzasadnieniem wyroku III SA/Lu 333/21 rozważyć, czy i kiedy zobowiązanie wygasło, a nie dowolnie zaliczać wpływające kwoty na inne zobowiązania. Skarżący zaznaczył też, że organ egzekucyjny egzekwował jeszcze przez luty i marzec 2021 r. i umorzył postępowanie dopiero na wniosek dłużnika w dniu 13 kwietnia 2021 r. "bo już nie miał czego egzekwować". Zdaniem skarżącego, egzekwowanie z wynagrodzenia przez Kasę i Gminę [...] było całkowicie bezpodstawne. Zasadna była tylko egzekucja za mandat dla Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu. W końcu skarżący podniósł, że Kasa długo rozpoznawała wniosek o umorzenie odsetek, a ostatecznie rozpoznała wniosek negatywnie, bo jego przedmiot już nie istniał, ponieważ "w międzyczasie został spłacony". Z tego względu, zdaniem skarżącego, umorzenie było bezpodstawne. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy wniósł o oddalenie skargi w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozważył, co następuje: Kognicję sądu administracyjnego wyznaczają przepisy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137), stanowiąc, że sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie z kolei do przepisu art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2022, poz. 329 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", kontrola sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje również orzekanie w sprawach skarg decyzje administracyjne. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W razie zaś nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Jak zaś stanowi art. 134 § 1 P.p.p.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem niemającym znaczenia w rozpoznawanej sprawie. Rozpatrując skargę we wskazanych granicach Sąd uznał ją za niezasadną. W pierwszej kolejności zaznaczyć trzeba, że zgodnie z treścią art. 170 P.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Natomiast, jak wynika z art. 153 powołanej ustawy, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W związku z tym zauważyć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawomocnym wyrokiem z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Lu 333/21, uchylił decyzję Prezesa Kasy z dnia 24 marca 2021 r., którą to decyzją organ odmówił umorzenia zaległości skarżącego z tytułu odsetek w kwocie 266 zł od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za wskazane okresy z lat 2015 i 2016. Wskazana decyzja wydana została w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia 31 stycznia 2021 r., który wpłynął do organu w dniu 5 lutego 2021 r, według stanu zadłużenia skarżącego na dzień wpływu wniosku do organu, tj. 5 lutego 2021 r. Uchylając decyzję z dnia 24 marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w powołanym wyroku zaznaczył, że w świetle przepisu art. 59 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r. poz. 1540 ze. zm.), stosowanego odpowiednio na mocy art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zobowiązanie składkowe, które zostało zapłacone, wygasa. Nie jest natomiast możliwe merytoryczne rozpoznanie wniosku o umorzenie należności, w sytuacji gdy zobowiązanie z tego tytułu wygasło. Postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności jest w takim przypadku bezprzedmiotowe, co w konsekwencji winno skutkować umorzeniem tego postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Nie ma przy tym znaczenia, że zobowiązanie istniało w momencie składania wniosku o umorzenie należności, jeżeli wygasło na skutek zapłaty przed wydaniem decyzji. Istotnym jest bowiem czy w momencie rozstrzygania wniosku istnieje jego przedmiot, tj. należność, której wniosek o umorzenie dotyczy. W związku z tym organ powinien jednoznacznie ustalić, czy na dzień wydawania rozstrzygnięcia należności objęte wnioskiem o ich umorzenie istnieją. Tylko bowiem w razie pozytywnego ustalenia tej kwestii organ może merytorycznie rozstrzygnąć w przedmiocie wniosku skarżącego i w takiej sytuacji winien szczegółowo rozważyć powoływane przez skarżącego okoliczności w kontekście przewidzianych ustawą przesłanek umorzenia należności. W przypadku zaś, gdy należności objęte wnioskiem o umorzenie zostały już uiszczone przed wydaniem decyzji w sprawie o umorzenie należności, postępowanie podlegać będzie umorzeniu, jako bezprzedmiotowe. Zaznaczyć należy, że we wskazanym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, iż rozstrzygając w sprawie wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek, organ powinien przyjąć za podstawę rozstrzygnięcia stan istniejący w dniu wydania decyzji, a nie jak błędnie przyjął organ, w dniu wpływu wniosku. Ponadto Sąd w tym wyroku zaznaczył, że jeśli w dniu wydania decyzji zaległości objęte wnioskiem o umorzenie nie istniały, nie jest możliwe podjęcie orzeczenia o charakterze merytorycznym. Konieczne jest natomiast umorzenie postępowania, jako bezprzedmiotowego, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Z tego względu Sąd w tym wyroku wskazał, że w dalszym postępowaniu organ powinien w pierwszym rzędzie jednoznacznie ustalić, czy należności objęte wnioskiem o ich umorzenie istnieją, uwzględniając przy tym stan z dnia wydania rozstrzygnięcia. W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że jak wynika z powołanych wyżej art. 170 i 153 P.p.s.a., prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Lu 333/21, wiązał zarówno organ wydający zaskarżoną w sprawie decyzję z dnia 21 grudnia 2021 r., jak również wiąże Sąd rozpoznający w niniejszym postępowaniu skargę na tę decyzję. Ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji uwzględniać musi zatem przede wszystkim to, w jaki sposób organ w postępowaniu zakończonym decyzją umarzająca postępowanie, zrealizował wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Lu 333/21. W wyroku tym Wojewódzki Sąd Administracyjny nakazał zaś, jak wyżej zaznaczono, zbadanie czy w dniu wydania decyzji odmawiającej umorzenia zaległości objętej wnioskiem skarżącego z dnia 31 stycznia 2021 r., tj. w dniu 24 marca 2021 r., zaległości te istniały. W razie zaś stwierdzenia, że zaległości te nie istniały, postępowanie należy umorzyć jako bezprzedmiotowe. Zdaniem Sądu rozpoznającego sprawę niniejszą Prezes Kasy w postępowaniu prowadzonym po doręczeniu mu prawomocnego wyroku z dnia 30 Listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Lu 333/21, zrealizował wiążące go wskazania co do dalszego postępowania, wynikające z tego orzeczenia. Zbadał bowiem stan zadłużenia skarżącego z tytułu zaległości objętych jego wnioskiem z dnia 31 stycznia 2021 r., który wpłynął do organu w dniu 5 lutego 2021 r., wg stanu na dzień wydania decyzji kontrolowanej w sprawie III SA/Lu 333/21, tj. 24 marca 2021 r. W tym zakresie organ podał, że należności objęte wskazanym wnioskiem o umorzenie zaległości zostały uregulowane w wyniku wpłaty własnej dokonanej w dniu 1 lutego 2021 r. oraz wpłat z Drugiego Urzędu Skarbowego w Lublinie zrealizowanych w dniach 10 lutego oraz 26 lutego 2021 r. W dniu rozpatrzenia wniosku, tj. 24 marca 2021 r., należności zostały już uiszczone i wobec tego postępowanie w sprawie umorzenia odsetek od zaległości stało się bezprzedmiotowe. Z tego powodu decyzją z dnia 21 grudnia, kontrolowaną w niniejszym postępowaniu, organ umorzył postępowanie. Zgodnie z treścią art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Jeśli więc zobowiązanie z tytułu składek objętych wnioskiem skarżącego wygasło wskutek zapłaty, jak wynika z treści art. 59 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, odpowiednio zastosowanego na podstawie art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o społecznym ubezpieczeniu rolników, to tym samym przestał istnieć przedmiot postępowania administracyjnego wywołanego wnioskiem skarżącego z dnia 31 stycznia 2021 r. o umorzenie należności z tytułu odsetek od zaległych składek. Postępowanie, wywołane wnioskiem, o którym mowa należało zatem umorzyć ze względu na bezprzedmiotowość. Kontrolowana decyzja nie narusza więc prawa, co oznacza, że skarga na podstawie art. 151 P.p.s.a. podlega oddaleniu. Na marginesie dodatkowo wskazać można, że zgodnie z treścią art. 55 § 2 Ordynacji podatkowej, który na podstawie art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników znajduje odpowiednie zastosowanie do składek na ubezpieczenie społeczne, jeżeli dokonana wpłata nie pokrywa kwoty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, wpłatę tę zalicza się proporcjonalnie na poczet kwoty zaległości podatkowej oraz kwoty odsetek za zwłokę w stosunku, w jakim, w dniu wpłaty, pozostaje kwota zaległości podatkowej do kwoty odsetek za zwłokę. Jak wynika z treści tego przepisu, w sytuacji, w której wpłata dokonana przez ojca skarżącego na poczet zaległości nie pokrywała zaległości wraz odsetkami, organ miał obowiązek jej zaliczenia proporcjonalnie na poczet zaległości i odsetek. W takiej sytuacji nawet ewentualna dyspozycja wpłacającego, zgodnie z którą dokonuje wpłaty wyłącznie na zaległość, a nie na odsetki, nie była wiążąca dla organu. Zarzuty podniesione w skardze w tym zakresie nie są więc zasadne. Pozostając w granicach wyznaczonych przez treść art. 134 P.p.s.a. w postępowaniu ze skargi na decyzję umarzającą postępowanie wywołane wnioskiem o umorzenie należności z tytułu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, Sąd nie ocenia zasadności bądź bezzasadności egzekucji należności wskazanych w skardze, w tym należności na rzecz Gminy [...] oraz na rzecz Urzędu Skarbowego z Opola. Zbędne było także dołączanie do "niniejszej sprawy akt WSA o sygn. akt SA/Lu 333/21". Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Lu 333/21, wraz z uzasadnieniem znajduje się w aktach sprawy administracyjnej zakończonej kontrolowaną decyzją.