I SAB/Lu 8/13

I SAB/Lu 8/13 POSTANOWIENIE Dnia 19 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B.B. w przedmiocie przewlekłego prowadzenia postępowania i bezczynności organu w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy postanawia I. przyznać B. B. prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Lublinie; II. w pozostałym zakresie, dotyczącym kosztów sądowych, odmówić przyznania prawa pomocy. I SAB/Lu 8/13 UZASADNIENIE Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, przez ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego wniosku podał, że na posiadany majątek składa się mieszkanie o pow. 24 m² oraz gospodarstwo rolne o pow. 6,68 ha fizycznych. Sam prowadzi gospodarstwo domowe. Uzyskuje emeryturę w kwocie na poziomie 1.100 zł brutto miesięcznie. Dodatkowo wspiera córkę. Gospodarstwo rolne prowadzi syn, od którego nie pobiera żadnego wynagrodzenia. Na konieczne wydatki składają się: opłaty za prąd – 216,90 zł, lekarstwa 100 zł, rata podatku – 345 zł, opłaty za wizyty u lekarzy. Ze złożonych dokumentów (nakaz płatniczy za 2013 r.) wynika, że gospodarstwo rolne ma powierzchnię ponad 10 ha przeliczeniowych. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 24 października 2013 r. uwzględnił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. . B. B. wniósł sprzeciw, w którym podkreślał zły stan swego zdrowia, brak możliwości przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz dzieci. W rezultacie sprzeciwu, postanowienie z dnia 24 października 2013 r. utraciło moc. Wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd. Stanowi o tym art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.12.270 - dalej jako p.p.s.a.). W tym stanie sprawy należy zważyć, co następuje: Wniosek B. B. zawiera żądanie osoby fizycznej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w rozumieniu art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Dla przyznania prawa pomocy w takim zakresie skarżący powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd w całości podziela stanowisko prawne, zgodnie z którym ciężar dowodu zaistnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w powołanych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (II FZ 236/08). Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a. należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (II FZ 101/09). Skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu (GZ 146/04). Prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej stronom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek z art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a. sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą (FZ 178/08). Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (FZ 478/04). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (FZ 160/08). Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi (II FZ 80/09). W okolicznościach rozpatrywanego wniosku, w świetle przedstawionych dokumentów i twierdzeń, B. B. nie wykazał ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym, całkowitym zakresie. Należy zgodzić się z wnioskodawcą, że jego sytuacja życiowa i materialna nie pozwala na poniesienie kosztów, obejmujących wynagrodzenie adwokata. Natomiast w zakresie kosztów sądowych, na tym etapie wpisu sądowego od wniosku, nie zachodzą ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy. Sąd, rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy, stoi na stanowisku, że przedstawiona sytuacja rodzinna i majątkowa pozwala na poniesienie kosztów sądowych. B. B. ma samodzielnie zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, stały dochód z tytułu emerytury. Dodatkowo jeszcze pomaga córce, a gospodarstwo rolne o powierzchni ponad 10 ha przeliczeniowych oddał synowi do korzystania bez jakiegokolwiek wynagrodzenia. Należy podkreślić, że dobrowolne rezygnowanie z dochodów nie może przemawiać za zwolnieniem od kosztów sądowych i przerzucaniem ciężaru ponoszenia tych kosztów na współobywateli. Obiektywnie rzecz oceniając, B. B., mając tytuł do gospodarstwa rolnego o powierzchni ponad 10 ha przeliczeniowych, w istocie dysponuje składnikiem majątkowym, mogącym przynosić dochody. Jeśli z tych dochodów dobrowolnie rezygnuje, to w ten sposób sam pozbawia się środków na wykonanie ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Stosownie bowiem do art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W ocenie sądu, racjonalnie oceniając sytuację przedstawioną przez B. B., nie można zasadnie przyjąć, że wykluczona jest możliwość ponoszenia kosztów sądowych w tej sprawie. Nie można podzielić zapatrywania B. B., by obowiązek ponoszenia kosztów sądowych miał go nie dotyczyć dlatego, że zadysponował swoim majątkiem w sposób nieodpłatny, przeznaczył swój majątek na inne cele, przysparzając dzieci. Jak wynika z wniosku, dzieci są pełnoletnie i nie pozostają na utrzymaniu B. B., w rozumieniu obowiązku alimentacyjnego. Takie postępowanie wnioskodawcy, w ocenie sądu, nie uzasadnia przeniesienia ciężaru kosztów sądowych na współobywateli, a tym samym uprzywilejowanego traktowania B. B. (prawo pomocy należy postrzegać w kategoriach przywileju przyznawanego stronie), który przy podejmowanych decyzjach majątkowych pomija obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, by następnie twierdzić, że nie może ich ponieść, bo nie ma ani środków finansowych, ani majątku. Innymi słowy, dla oceny przesłanek przyznania prawa pomocy, w tym przypadku w zakresie kosztów sądowych, nie jest bez znaczenia jakie mienie należy do B.B. i jak tym mieniem dysponuje. Z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy istotny jest, z jednej strony, brak środków, na którym wyłącznie koncentruje się B. B., oraz, z drugiej strony, wykazanie, że pomimo podjęcia niezbędnych działań, strona w sposób obiektywny nie była w stanie zgromadzić środków koniecznych na poczet wymaganych kosztów sądowych, co z kolei B. B. pozostawia poza zakresem swojej uwagi. Także podawana we wniosku okoliczność pomocy córce dowodzi, że skarżący w istocie dysponuje środkami finansowymi, po poniesieniu koniecznych wydatków na rzecz utrzymania i leczenia. Wobec powyższego twierdzenia B. B. o złym stanie zdrowia nie mogą uzasadniać przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zły stan zdrowia uzasadnia brak możliwości osobistego prowadzenia gospodarstwa rolnego, natomiast nie jest przeszkodą by gospodarstwo rolne co do zasady przynosiło dochody wnioskodawcy (od osoby, której pozwolił je prowadzić). Sąd, rozpatrujący wniosek, jest zdania, że w tych okolicznościach przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym byłoby przyznaniem wnioskodawcy przywileju w sposób dowolny, pozbawiony ustawowych przesłanek. Z tych względów należało orzec jak na wstępie wobec stwierdzenia, że B. B. nie wykazał przesłanek dla przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, o których stanowi art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.