I SO/Lu 2/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka Masy Upadłości E.-T. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości E.-T. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z 27 kwietnia 2017 r. Syndyka Masy Upadłości E.-T. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w Z. wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych w całości w tym od wpisu sądowego od skargi, który w rozpoznawanej sprawie wynosi 100.000 zł oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Wnioskodawca sprecyzował, że do dnia ogłoszenia upadłości, tj. 25 listopada 2016 r. spółka zatrudniała 159 osób. Obecnie wszystkie stosunki pracy uległy rozwiązaniu, a pracownicy nabyli roszczenia związane z rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Zdaniem strony wydatki na wpis od skargi w przedmiotowej sprawie nie są związane z zabezpieczeniem, zarządem i likwidacja masy upadłości, gdyż nie dotyczą majątku masy upadłości i z tego względu należy je zakwalifikować do innych zobowiązań masy upadłości o których mowa w art. 230 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, które zgodnie z adr. 343 ust. 1 wymienionej ustawy zaspokaja się dopiero po zaspokojeniu kosztów postępowania o których mowa w art. 230 ust. 1 tej ustawy. Nadto dodał, że wartości wykazane w dołączonym do wniosku bilansie nie zostały urealnione do ich wartości godziwej, która w jego ocenie nie przekracza 25-30% wartości bilansowej. Również wartość godziwa aktywów trwałych ujętych w bilansie nie przekroczy - zdaniem wnioskodawcy - łącznej kwoty 200.000 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach zawartym na złożonym formularzu, wnioskodawca zadeklarował: kapitał zakładowy rzędu 735.000,00 zł, środki trwałe wynoszące 189.351,20 zł, stratę w kwocie 26.066.579,46 zł oraz środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych w wysokości 210.166,02 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma gwarantować możliwość realizacji, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, konstytucyjnego prawa do sądu. Jednakże, z uwagi na fakt, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z niej powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Stosując prawo pomocy nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych (innych podmiotów), gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom (podmiotom), którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Odnosząc się natomiast do wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru, należy przywołać art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio p.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Dokonując w tym zakresie oceny możliwości płatniczych strony skarżącej w oparciu o przywołane przepisy i podniesione w sprawie okoliczności, wniosek jej uznać należało za niezasadny. Trudno bowiem stwierdzić, że wnioskodawca nie posiada aktualnie dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że postanowieniem Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z/s w Świdniku z dnia [...] listopada 2016 r., sygn. akt IX GU [...] ogłoszono upadłość likwidacyjną spółki. W tym miejscu trzeba stwierdzić, że wszczęcie postępowania upadłościowego nie implikuje automatycznie obowiązku przyznania syndykowi masy upadłości prawa pomocy. W orzecznictwie wyraźnie akcentuje się, że fakt ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy nie stanowi warunku koniecznego przyznania prawa pomocy (tak w postanowieniach NSA z dnia 11 czerwca 2008 r., sygn. akt: I FZ 204/08, LEX nr 479133 i z dnia 17 sierpnia 2010 r., sygn. akt: I GZ 249/10, LEX nr 737473). Tak więc samo ogłoszenie upadłości wnioskodawcy (obejmującej likwidację majątku) nie przesądza o tym, że wnioskodawca postawiony w stan upadłości zasługuje na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyjmuje się powszechnie, że fakt bycia w stanie upadłości określonego podmiotu ma jedynie znaczenie dla oceny jego sytuacji finansowej – fakt ten nie jest jednocześnie w żadnym wypadku warunkiem koniecznym przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA z dnia 2 września 2010 r., I GZ 295/10, LEX nr 741280 i z dnia 9 grudnia 2010 r., I GZ 395/10, LEX nr 741387). Co istotne zwolnienie od kosztów postępowania sądowego stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku (art. 199 p.p.s.a.), która dotyczy wszystkich podmiotów w tym syndyka, który na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest traktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom. Podsumowując samo ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku nie stanowi przesłanki przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, chociażby z tego powodu, że istnieje masa upadłości, tj. majątek który umożliwia prowadzenie postępowania upadłościowego, ponoszenia kosztów z tym związanych oraz spłaty zobowiązań. Ten jak wynika z akt sprawy obejmuje między innymi środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym, które wynoszą 234.970,30 zł (stan na dzień 31 marca 2018 r.). W tej sytuacji złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Strona dysponuje bowiem środkami pieniężnymi, które umożliwiają jej poniesienie kosztów wpisu sądowego w pełnej wysokości. Odnośnie zaś argumentacji syndyka zawartej we wniosku podnieść należy, że realizacja celu postępowania upadłościowego nie może korzystać z pierwszeństwa przed uiszczeniem należności publicznoprawnych, jakimi są w tym przypadku opłaty związane z prowadzeniem zainicjowanego postępowania sądowego. Brak jest bowiem ustawowych podstaw dla przyjęcia tego typu koncepcji (tak postanowienia NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11, Lex nr 948891). Tym bardziej, że nieuzasadnione byłoby stwierdzenie, że syndyk masy upadłości jest w stanie ponieść koszty związane z prowadzeniem postępowania upadłościowego (v. sprawozdanie rachunkowe syndyka, bilans za 2017 r.), a jednocześnie nie może ponieść obligatoryjnych kosztów sądowych należnych Skarbowi Państwa, do których zalicza się wpis od skargi. Konieczność ponoszenia kosztów sądowych przez syndyka jako stronę postępowania wynika z przywołanego wyżej z art. 199 p.p.s.a. W takiej sytuacji stosownie do art. 343 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r., poz. 2344) obowiązkiem syndyka jest zaspokojenie tych kosztów w pierwszej kolejności, w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum; jeżeli należności te nie zostaną zaspokojone w ten sposób, zaspokaja się je w drodze podziału funduszów masy upadłości (ust. 1a). Koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego. Skoro zatem syndyk wniósł w niniejszej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., należało odmówić wnioskodawcy uwzględnienia wniosku.