I SO/Lu 3/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. o wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] kwietnia 2014 r., sygn. akt I GSK [...]/12 wydanego w przedmiocie podatku akcyzowego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze, skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych w całości, gdyż nie jest w stanie - bez uszczerbku finansowego - uiścić kwoty wpisu sądowego. Jak wskazał, nie prowadzi już działalności gospodarczej, nie posiada oszczędności, a jedyny jego dochód stanowi wynagrodzenia za pracę świadczoną na Ľ etatu w wysokości [...] zł brutto (379,68 zł netto) oraz różne prace dorywcze przynoszące zysk w kwocie około [...] zł. Jest właścicielem gruntów rolnych o pow. 30 ha oraz domu o pow. 100 m2. We wspólnym gospodarstwie pozostaje z małoletnią córką, która nie posiada żadnego majątku. Dodał, iż cały majątek ruchomy, nieruchomy oraz rachunki bankowe zostały zajęte przez organ podatkowy. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 17 lipca 2015 r., skarżący złożył zaświadczenie banku o zajęciu rachunku bankowego na kwotę przekraczająca [...] zł, wyciąg z tego rachunku z trzech ostatnich miesięcy, zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia, oświadczenie wskazujące, "że ostatnio" nie udało mu się znaleźć żadnej pracy dorywczej, zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2013 i 2014. W pierwszym z nich wykazano przychód w kwocie [...]zł, koszty jego uzyskania w kwocie [...]zł i dochód w kwocie [...]zł. Natomiast w drugim: przychód - [...] zł, koszty jego uzyskania - [...] zł i stratę - [...] zł, deklaracje dla podatku od towarów i usług za pierwsze półrocze 2015 roku, nie wykazujące żadnych obrotów. Ponadto oświadczył, że dochód z prowadzonej działalności wynosi [...] zł, jednak działalność ta nie jest wyrejestrowana w nadziei, że na skutek korzystnego wyrok TK uwolni się od ciążących zobowiązań i dalej będzie mógł prowadzić działalność gospodarczą. Oświadczył, że jest właścicielem czterech samochodów ciężarowych (trzy autocysterny i jedna wywrotka), których wartości nie jest w stanie określić z uwagi na znaczny czas ich nieużywalności. Nadto dołączył zaświadczenie o powierzchni posiadanych gruntów rolnych: w gminie K. - 28,66 ha fiz. (39,03 ha przelicz.) i gminie G. - 0,52 ha fiz. (0,42 ha przelicz.) oraz umowy dzierżawy wszystkich gruntów z określonym tytułem zapłaty "opłacanie podatku rolnego za dzierżawiony grunt". Na zakończenie dodał, że do chwili obecnej nie poniósł jeszcze kosztów ustanowienia przez niego pełnomocnika oraz, że koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego (woda, energia elektryczna, gospodarowanie odpadami, telefon) ponoszą za niego rodzice, na co przedstawił rachunki. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." - stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie zdołał wykazać, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności stwierdzić jednak należy, że prawo pomocy jest instytucją prawną, która ma na celu umożliwienie dostępu do sądu osobom ubogim (tzw. "prawo ubogich"), tj. takim osobom, których stan finansowy w danym czasie nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych (np. na uiszczenie wpisu sądowego od skargi) bez wyraźnego uszczerbku w ich utrzymaniu osobistym oraz utrzymaniu ich rodziny. Prawo pomocy, jako instytucja wyjątkowa, powinno być zatem udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (tak w postanowieniu NSA z dnia z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 199/13 oraz H. Knysiak – Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Uzasadniając przywołaną powyżej konkluzję wskazać należy, że skarżący oświadczył, że jedynym dochodem jego dwuosobowego gospodarstwa domowego jest jego wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, świadczonej w wymiarze Ľ etatu w kwocie [...]zł netto. Jednocześnie, jest on jednak właścicielem gruntów rolnych o powierzchni wynoszącej niespełna 30 ha fizycznych (ponad 39 ha przelicz.). Nie może budzić przy tym wątpliwości, że wartość rynkowa tych gruntów jest znaczna (prawdopodobnie kilkadziesiąt tysięcy złotych). Już ten fakt wskazuje na to, że trudno jest wnioskodawcę uznać za osobę ubogą, która wpisują się w kanony ubóstwa dla której przeznaczona jest instytucja prawa pomocy. Również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie prezentowany jest pogląd, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienie strony z kosztów postępowania. Bez znaczenia przy tym jest, że skarżący nie uprawie posiadanych gruntów lecz oddał je w dzierżawę (bez czynszu dzierżawnego, jedynie w zamian za zapłatę podatku rolnego). W orzecznictwie powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556), a w przypadku skarżącego pożytki te mogą być znacznych rozmiarów. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie NSA z 18 lutego 2010 r. sygn. I OZ 110/10, postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12, niepubl.). Ponadto na uwagę zasługuje analiza zeznań podatkowych skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2013-2014. Z treści tych dokumentów jednoznacznie wynika, że strona w 2013 r. osiągnęła przychód w kwocie [...]zł, natomiast w 2014 r. wartość ta wyniosła [...] zł. Jednocześnie bez znaczenia przy tym jest, że bilans roczny działalności skarżącego za ostatni rok obrotowy (wcześniejszy rok zakończony został zyskiem netto w kwocie [...]zł) wykazuje stratę (25.910,22 zł). Zaznaczyć bowiem należy, że straty tej w żadnym razie nie należy utożsamiać z nierentownością prowadzonej działalności, ale z wysokością ponoszonych kosztów jej prowadzenia. Jak się przyjmuje w orzecznictwie dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Generalnie, strata jest to podsumowanie całokształtu prowadzonej działalności w danym okresie (miesięcznym, rocznym) w aspekcie finansowym. Nie zmienia to jednak faktu, że w toku bieżącej działalności gospodarczej, prowadzonej "na co dzień", podmiot może dysponować gotówką, nawet w znacznych rozmiarach. Powyższy fakt stoi również w sprzeczności z oświadczeniem strony, iż nie prowadzi on działalności gospodarczej. Jednakże gdyby nawet tak było, to oceniający obowiązany jest ocenić sytuację strony nie tylko w dacie złożenia wniosku lecz w szerszym okresie czasowym. Tylko bowiem takie ujęcie przedmiotu daje pełny obraz zdolności finansowych strony. Nie bez znaczenia jest również fakt posiadania przez wnioskodawcę pojazdów mechanicznych, przy czym nie zasługują na uwzględnienie twierdzenia strony, że ich wartość jest trudna do określenia. Uwzględniając markę, rok produkcji oraz przeznaczenie tych pojazdów prawdopodobna ich wartość jest znaczna (z pewnością nie mniej niż kilkadziesiąt tysięcy złotych). Również dokonanie na tych pojazdach zabezpieczenia nie stoi na przeszkodzie ich użytkowanie i osiągania z tego tytułu zysków. Ponadto braku środków przeczy fakt reprezentowania strony w postępowaniu sądowy przez profesjonalnego pełnomocnika. Uwzględniając nawet twierdzenia strony, iż dotychczas nie poniósł z tego tytułu żadnych kosztów, uznać należy, iż oceniając swoje możliwości finansowe liczył się z potrzebą wygospodarowania środków na ten cel. Mając wszystko powyższe na uwadze trudno uznać, że wnioskodawca nie posiada środków pieniężnych, lub nie jest w stanie ich pozyskać w wysokości odpowiadającej wysokości kosztów sądowych, co stanowi o braku podstaw do uznania, że zachodzą okoliczności, które uzasadniają wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Z tego też powodu referendarz sądowy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.