I SO/Lu 33/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności podatkowej w zakresie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 czerwca 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem z dnia 11 kwietnia 2017 r. skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Uzasadniając wniosek wskazał, że Dyrektor Izby Skarbowej wydał 33 decyzje podatkowe. Wysokość wpisu w każdej zainicjowanej skargą sprawie wynosi 500 zł, co łącznie daje kwotę 16.500 zł. Według podatnika jest to kwota, której nie może uiścić ze względu na swoją sytuację materialną. Wskazał, że mieszka z rodzicami, utrzymującymi się ze świadczeń emerytalnych, którzy ponoszą całkowite koszty utrzymania mieszkania. Skarżący utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.000 zł, z żoną ma zawartą umowę rozdzielności majątkowej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa. Posiada dorosłe dzieci. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 czerwca 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz podał, że skarżący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności umożliwiających dokonanie oceny całokształtu jego sytuacji materialnej. Brak zaś odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia sytuacji finansowej i materialnej strony, oznacza, że skarżący nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku współdziałania z sądem w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a tym samym, nie wykazał zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.". W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego pełnomocnik skarżącego podnosił, że dokumenty do których dostarczenia wzywany był skarżący zostały przecież przedłożone do spraw o sygn. od I SO/Lu 1/17 do I SO 31/17, dlatego też niezasadne jest twierdzenie referendarza, że skarżący nie przedstawił żądanych dokumentów i oświadczeń. Ponadto pełnomocnik wywodził, że wezwanie referendarza dotyczyło udzielenia przez skarżącego informacji dotyczących członków jego rodziny, a takiej możliwości skarżący nie posiada. Dodatkowo pełnomocnik przytoczył stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2016 r., sygn. akt I GZ 170/16 odnoszące się do obowiązku wzajemnej pomocy małżonków w zakresie partycypacji w kosztach postępowań sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa zatem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Taki wniosek wynika z wykładni ustawowego określenia "gdy wykaże", która prowadzi do stwierdzenia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zatem to wnioskodawca obowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić przez złożenie stosownych wyjaśnień i dokumentów. Przy czym pamiętać również należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania majątku podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego powinny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i – w miarę możliwości - zgromadzić i zabezpieczyć środki na jego prowadzenie. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszym postępowaniu referendarz sądowy skorzystał z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. i pismem z 22 maja 2017 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżącego dnia 12 czerwca 2017 r., wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni odpowiednich dokumentów i złożenia uzupełniających wyjaśnień odnośnie sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego i jego najbliższych. Wezwanie pozostało bez odpowiedzi. W tych okolicznościach zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego, znajdującym zresztą oparcie w orzecznictwie sądowym, że uchylenie się strony od obowiązku rzetelnego i pełnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej uznać należy za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Brak zaspokojenia żądania w przedmiocie przedłożenia dowodów uznanych przez sąd za niezbędne w celu przyznania prawa pomocy w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, SIP LEX nr 289019 i z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt FZ 388/14, SIP LEX nr 1528774). Jeszcze raz należy zatem pokreślić, że nie jest wystarczające złożenie odpowiednich oświadczeń czy wskazanie okoliczności powodujących, w ocenie wnioskodawcy, niemożność poniesienia kosztów postępowania w pełnej czy jakiejkolwiek wysokości. Oświadczenia oraz podniesione we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności powinny zostać poparte dokumentami lub dowodami przemawiającymi za zasadnością twierdzeń zawartych we wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2015 r., sygn. akt I GZ518/14 SIP LEX nr 1546014). Za niezrozumiałą przy tym uznać należy argumentacje sprzeciwu, że żądane przez referendarza dokumenty zostały przedstawione przez skarżącego we wcześniejszych jego sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem, w sytuacji, gdy po pierwsze przyznanie prawa pomocy powinno mieć odzwierciedlenie w aktualnym stanie majątkowym i finansowym wnioskodawcy, a z samego wniosku już wynikało, że ta sytuacja nie jest tożsama (pierwotnie wnioskodawca podał, że nie pracował, co Sąd ustalił na podstawie akt innych spraw, a w niniejszym wniosku podał, że uzyskuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 2.000 zł). Po drugie pełnomocnik skarżącego w żaden sposób nie wykazał, że dokumenty złożone we wcześniejszych sprawach podatnika mają pełne przełożenie na ocenę jego sytuacji w sprawie niniejszej, w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponownie również przypomnieć należy, że skarżący nie może pomijać takich okoliczności, jak m.in. to, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Prawo pomocy jest natomiast wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy - przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy (por. postanowienia NSA z dnia 20 października 2014 r., sygn. akt I FZ 186/14, SIP LEX nr 1528739, czy z dnia 22 stycznia 2015 r. sygn. akt I OZ 21/15, SIP LEX nr 1640412). Należy mieć na uwadze, że przyznanie prawa pomocy, w sytuacji kiedy skarżący wyczerpująco nie opisuje swojego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, może doprowadzić do nieuzasadnionego pokrycia ze środków publicznych kosztów postępowania, które powinna ponosić strona. Dla porządku tylko wskazać należy, że Sąd w pełni podziela stanowisko zaprezentowane we wcześniejszych sprawach podatnika, iż okoliczność pozostawania skarżącego w rozdzielności majątkowej z żoną nie może uzasadniać zaniechania oceny sytuacji materialnej strony, a wykazanie sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1- § 3 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.