II SA/Lu 100/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 listopada 2015 r. sprawy ze skargi G. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza J. L. z dnia [...] r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz G. O. kwotę 737 zł (siedemset trzydzieści siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania G. O. utrzymało decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] L. z dnia [...]., znak: [...]. Wskazaną decyzją organ I instancji przyznał G. O. zasiłek dla opiekuna na rzecz brata R. K. - na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów na okres od 1 marca 2014r. do 14 maja 2014r. (w maju 2014r. – [...] zł), w kwocie [...]zł miesięcznie oraz na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów na okres od 15 maja 2014r. do 30 września 2015r. również w kwocie [...]zł oraz odmówił przyznania zasiłku dla opiekuna na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1 tej ustawy za okres od 1 lipca 2013r. do 28 lutego 2014r. Organ stwierdził, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek G. O. z dnia 23 czerwca 2014r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa (tj. na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2013r. o zmianie ustawy o świadczeniach oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. poz.1548 ze zm.) decyzji z dnia 12 października 2011r. przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem R. K.. Organ przytaczając treść art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, które przewidują prawo do takiego zasiłku w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnia/spełniał warunki przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz.992 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r. stwierdził, że G. O. spełniała te warunki począwszy od 1 marca 2014r. Natomiast za okres wcześniejszy tj. od 1 lipca 2013r. do 28 lutego 2014r. zasiłek dla opiekuna jej nie przysługiwał, gdyż w okresie tym jej mąż – B. O. pobierał dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad ich wspólnym synem [...] w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, co – zdaniem organu I instancji, wyłącza - na podstawie art. 2 ust. 5 ustawy - przyznanie wnioskodawczyni zasiłku dla opiekuna. W odwołaniu G. O. zakwestionowała odmowę przyznania jej świadczenia, podnosząc, że pobieranie przez jej męża dodatku do zasiłku rodzinnego w związku z opieką nad ich wspólnym synem [...] nie wyklucza pobierania przez nią zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad jej bratem, który nie tworzy z nią i jej mężem rodziny; zdaniem G. O. w sprawie nie miał zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. nie uwzględniło powyższych zarzutów i wskazaną na wstępie decyzją podzielając stanowisko i rozstrzygnięcie organu I instancji utrzymało jego decyzję w mocy. Kolegium podkreśliło, że wbrew zarzutom skargi, w sprawie ma zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyłączający możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego m.in. w sytuacji, gdy członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, a taka zachodzi w niniejszej sprawie. W obszernej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie G. O. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji w części dotyczącej odmowy przyznania jej zasiłku dla opiekuna. Powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (w szczególności wyrok z dnia 18 listopada 2014r., SK 7/11) skarżąca podniosła, że ograniczenia wynikające z niektórych przepisów dotyczących świadczeń rodzinnych czy opieki należy interpretować w ten sposób, że na osobę wymagającą opieki nie mogą być pobierane te same świadczenia przez różne osoby, a osoba sprawująca opiekę nie może pobierać zbyt wielu świadczeń na różne osoby, bo wówczas sprawowanie opieki stałoby się nierealne, choć zasadniczo jest to – zdaniem skarżącej – dopuszczalne. Z tego względu przepis art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż: 1) R. K. tworzy odrębną rodzinę w stosunku do rodziny skarżącej, a w jego rodzinie żadna osoba nie miała ustalonego prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego ani innego świadczenia, o którym mowa w tym przepisie, 2) również w rodzinie skarżącej nikt nie pobierał świadczeń na R. K.. Pobieranie więc dodatku do zasiłku przez męża skarżącej w związku z urlopem wychowawczym i opieką nad ich wspólnym synem nie stanowi przeszkody do uzyskania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad bratem pozostającym poza jej rodziną, w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą tworzy wyłącznie ona wraz z mężem i ich synem. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Rację ma bowiem skarżąca, że w sprawie niniejszej nie miał zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz.992 ze zm.), zwanej u.ś.r. Zasady przyznawania zasiłku dla opiekunów określa ustawa z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014r., poz. 567 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 2 ustawy - zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. (ust. 1). Zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.; 2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. (ust.2). Warunki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w tym przepisie, to warunki określone w art. 17 ust. 1 – 1b u.ś.r. Zgodnie więc z tym przepisem - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1). Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. (ust. 1a). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (ust. 1b). Wprawdzie przepis art. 17 u. ś. r. określa również szczegółowo w ust. 5 sytuacje, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, to jednak wyłączeń tych nie można odnosić do zasiłku dla opiekuna. Ustawa o ustaleniu zasiłków dla opiekuna samodzielnie bowiem określa w art. 2 ust. 5 tylko dwie sytuacje, w których nie jest dopuszczalne przyznanie zasiłku dla opiekuna. Przepis ten stanowi, że zasiłek dla opiekuna nie przysługuje za okresy, w których: 1) osobie ubiegającej się o zasiłek dla opiekuna zostało ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego lub 2) na osobę wymagającą opieki innej osobie zostało ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego. Wyłączenia te mają charakter kompletny, dlatego nie ma podstaw do rozszerzania ich również na sytuacje objęte art. 17 ust. 5 u.ś.r. (poz. wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 stycznia 2015r., III SA/Kr 1718/14, wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 marca 2015r., I SA/Wa 3319/14), w tym na sytuację, gdy członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r.). Przepis art. 2 ust. 5 ustawy zawiera szczegółowe sytuacje, w których zasiłek nie przysługuje i jednocześnie nie odnosi się do wyłączeń wskazanych w u.ś.r., dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, nie ma zatem podstaw do przyjęcia, by przy wydawaniu decyzji w przedmiocie zasiłku dla opiekuna uwzględniać wyłączenia, o których mowa w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Należy bowiem zauważyć, że sytuacje objęte przepisem art. 2 ust. 5 ustawy są również objęte przepisem art. 17 ust. 5 pkt 1b i pkt 5 u.ś.r. Skoro więc w art. 2 ust. 5 ustawy ustawodawca wymienił tylko dwie spośród wielu innych wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., to oznacza, że było to jego celowe zamierzenie, zawężające przesłanki uniemożliwiające przyznanie zasiłku dla opiekunów. W świetle powyższego uznać należy, że przepis art. 2 ust. 1 i 2 ustawy odnosi się tylko do warunków "pozytywnych" przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast nie dotyczy wyłączeń, o których mowa w art. 17 ust. 5, gdyż samodzielną podstawę wyłączeń w zakresie przyznania zasiłku dla opiekuna stanowi art. 2 ust. 5 ustawy. Skoro więc G. O. nie miała ustalonego w okresie od 1 lipca 2013r. do 28 lutego 2014r. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego, a jednocześnie na R. K. nie było ustalone żadne z tych świadczeń, to brak jest podstaw do odmowy przyznania skarżącej zasiłku dla opiekuna za ten okres. Z tych względów decyzje organów obu instancji jako wydane z naruszeniem powołanych przepisów podlegają uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2002r., poz. 270 ze zm.); o kosztach orzeczono biorąc pod uwagę nakład pracy pełnomocnika skarżącej przy sporządzaniu skargi ( i zgodnie z wnioskiem o przyznanie mu wynagrodzenia w wysokości 3-krotnej stawki minimalnej) na podstawie art. 200 i 205 § 2 cyt. ustawy oraz § 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 14 ust. 1 "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2013.490 t.j. ze zm.). Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni powyższe rozważania.