II SA/Lu 1019/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 września 2015 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod drogę 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta M. L. z dnia [...] r., Nr [...]; 2. zasądza od Wojewody na rzecz E. C. kwotę 4655 zł (cztery tysiące sześćset pięćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...]., utrzymaną w mocy przez Wojewodę decyzją z dnia [...], Prezydent Miasta przyznał W. J., J. C., J. P. i E. K. odszkodowanie w kwocie [...] złotych za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o powierzchni 0,2147ha i nr [...] o powierzchni 0,1760h. przejętą pod drogę powiatową – A. S. w L. Po rozpatrzeniu skargi E. C., która domagała się zwiększenia odszkodowania o kwotę równą 5 % wartości nieruchomości z tytułu wydania nieruchomości Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem dnia 22 grudnia 2011r. ( II SA/Lu 655/11) uchylił obie decyzje, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 września 2013r. ( I OSK 787/12 ) oddalił skargę kasacyjną Wojewody. Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...]. Prezydent Miasta L. ustalił odszkodowanie w kwocie [...] zł, powiększając je o 5% wartości nieruchomości tj. o kwotę [...] złotych z tytułu jej wydania. Jednocześnie zwaloryzował odszkodowanie ustalone decyzją z dnia [...]. do kwoty [...] złotych i różnicę w kwocie [...] złotych przyznał po 1/3 E. C., J. P. i E. K. W motywach decyzji podano, że po uchyleniu decyzji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny powołani przez organ rzeczoznawcy majątkowi ponownie dokonali wyceny wspomnianej nieruchomości. Zastosowali podejście porównawcze, metodę porównywania parami. Porównali w ten sposób nieruchomość wycenianą z nieruchomościami podobnymi, które były przedmiotem obrotu rynkowego i dla których znane są cechy, ceny transakcyjne i warunki zawartych transakcji. Po dokonaniu stosowanej analizy za cechy wpływające na zróżnicowanie cen transakcyjnych uznano lokalizacje, sąsiedztwo, otoczenie, dostępność i uzbrojenie terenu. Następnie porównano nieruchomość wycenianą z nieruchomościami wybranymi do wyceny, obliczono skorygowaną cenę transakcyjną każdej nieruchomości przyjętej do porównań i na tej podstawie określono cenę za 1m² powierzchni w wysokości [...] złotych. Po przemnożeniu tej stawki przez powierzchnię przedmiotowej nieruchomości, tj, przez 0,3907ha, otrzymano wartość rynkową nieruchomości w kwocie [...] złotych. Zdaniem organu sporządzona przez rzeczoznawców wycena jest spójna, logiczna, zawiera wszystkie elementy przewidziane prawem, nie zawiera błędów rachunkowych. Tak ustalona wartość odszkodowania stosownie do art. 18 ust.1e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych powiększono o 5% wartości nieruchomości z tytułu jej wydania, co dało łącznie kwotę [...] złotych. Uzasadniając waloryzację poprzedniego odszkodowania przyznanego decyzją z dnia 9 listopada 2010r. organ wyjaśnił, że działał zgodnie z art. 132 ust.3a ustawy o gospodarce nieruchomościami, jeżeli decyzja na mocy której wypłacono odszkodowanie została następnie uchylona, lub stwierdzono jej nieważność osoba, której wypłacono odszkodowanie lub jej spadkobierca zobowiązany jest do jego zwrotu po jego waloryzacji na dzień zwrotu. Ponieważ wspomniana decyzja została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, a byłe współwłaścicielki nieruchomości, mimo wezwania odszkodowania nie zwróciły, zachodziła konieczność potrącenia zwaloryzowanego odszkodowania od kwoty odszkodowania ustalonego nową decyzją. Organ zaznaczył, że waloryzacji dokonano przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym RP " Monitor Polski" zgodnie z art. 227 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sposób waloryzacji wskazano w załączniku do decyzji. Organ wyjaśnił również, że w dniu 18 lipca 2012r, zmarła W. J., spadek po niej nabyły córki E. C., J. P. i E. K., im więc przyznano różnicę odszkodowań wynikającą z pomniejszenia nowego odszkodowania o kwotę zrewaloryzowanego odszkodowania ustalonego decyzją z dnia [...]. Stanowisko Prezydenta podzielił Wojewoda, który decyzją z dnia [...]. jego rozstrzygnięcie utrzymał w mocy. Zwrócił uwagę, że zwiększając odszkodowanie uwzględniono stanowisko Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Lublinie wyrażone w wyroku z dnia 22 grudnia 2010r. Odnosząc się natomiast do waloryzacji wypłaconego już odszkodowania organ stwierdził, że w sytuacji, gdy po uchyleniu decyzji ustalającej odszkodowanie , doszło następnie do jego zwiększenia, organ winien wypłacić tylko różnicę, a nie ponownie wykonać zobowiązanie w całości. W części bowiem w jakiej zobowiązanie zostało już wykonane wygasło i nie może być dochodzone ponownie. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 listopada 2012r. ( II SA/Lu 615/12 ) organ wyjaśnił, że w takiej sytuacji odpowiedzialność odszkodowawcza ograniczona jest do różnicy pomiędzy kwotą zrewaloryzowanego odszkodowania, a wartością odszkodowania ustalonego. Organ ma obowiązek zaliczyć na poczet należnego odszkodowania wypłaconą już kwotę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. C. zarzucił decyzji Wojewody bezprawne potrącenie odszkodowania, co było efektem rażącego naruszenia art. 132 ust.3a ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powołując się na orzecznictwo skarżąca przekonywała, że według wspomnianego przepisu obowiązek zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania ma miejsce wtedy, gdy na skutek wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego odszkodowanie nie przysługuje. Nie ma natomiast zastosowania w sytuacji, gdy stronie przysługuje roszczenie co do różnicy pomiędzy kwotą ustalonego ponownie odszkodowania, a kwotą odszkodowania już wypłaconego. W konsekwencji wniósł o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji Prezydenta miasta L. Odpowiadając na skargę Wojewoda L. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Pogląd, według którego w razie ponownego ustalenia odszkodowania z tytuły wywłaszczenia nieruchomości dotychczasowemu właścicielowi lub jego spadkobiercom wypłaca się odszkodowanie pomniejszone o wartość już przyznanego odszkodowania na podstawie decyzji, która została uchylona, jest oczywiście trafny. Jasne jest bowiem, że jeśli odszkodowanie zostało już wcześniej ustalone i wypłacone, w razie uchylenia decyzji, bez względu na tryb w jakim to nastąpi, nie może dojść do ponownego ustalenia i wypłaty odszkodowania pełnej wysokości, lecz jedynie w części, która jako należna przewyższa kwotę dotychczas wypłaconą. Wydaje się, że także między organami, a skarżącą nie ma w tej kwestii zasadniczych rozbieżności, co jasno pokazuje przedstawiona w decyzjach i skardze argumentacja. W istocie rzeczy spór sprowadza się natomiast do ustalenia, czy wobec uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie decyzji Prezydenta miasta L. z dnia [...]. o odszkodowaniu, przy ponownym jego ustaleniu słusznym była waloryzacja wypłaconego odszkodowania, o które zmniejszono ustalone na nowo odszkodowanie. Zdaniem organu za taką oceną przemawia treść art. 132 ust. 3a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jedn. Dz. U z 2014r. poz. 518 ze zmianami), zgodnie z którym, jeśli decyzja na podstawie której wypłacono odszkodowanie, została następnie uchylona lub stwierdzono jej nieważność, osoba, której wypłacono odszkodowanie, lub jej spadkobiercy są zobowiązani do zwrotu tego odszkodowania po jego waloryzacji na dzień zwrotu. Poglądu tego Sąd rozpatrujący sprawę jednak nie podziela. Rzeczywiście w wyroku z dnia 28 lutego 2014r. ( I OSK 1315/08 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że obowiązek zwrotu zrewaloryzowanego odszkodowania w sytuacji stwierdzenia nieważności decyzji, na podstawie której je wypłacono, zachodzi także wówczas, gdy zaistniała konieczność jego ustalenia i wypłacenia na nowo. Sąd zaznaczył, że dokonując wykładni przepisu art. 132 ust.3a ustawy o gospodarce nieruchomościami należy mieć na uwadze inne jej uregulowania przewidujące obowiązek waloryzacji odszkodowania tj. art. 132 ust.3 , art. 140 ust.1 i 2. Zwrócić jednak należy uwagę, że w orzecznictwie pogląd w tej sprawie nie jest jednolity. W wyroku z dnia 6 czerwca 2012r. ( I OSK 830/11 opubl. w CBOSA ) Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że jeśli doszło do odebrania prawa własności nieruchomości to przedmiotem sporu jest jedynie wysokość należnego odszkodowania ustalanego odrębną decyzją, a nie okoliczność czy odszkodowanie w ogóle jest należne. W sytuacji, gdy odszkodowanie jest należne i zostało wypłacone w toku postępowania w kwocie niższej od ostatecznie ustalonej, to w takim przypadku nie może dojść do ponownej wypłaty odszkodowania w pełnej wysokości, lecz jedynie w takiej części, która - jako należna - przewyższa kwotę dotychczas wypłaconą. W takiej sytuacji nie znajduje zatem zastosowania art. 132 ust. 3a ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ wypłacona dotychczas kwota odszkodowania – w świetle kolejnej decyzji odszkodowawczej - jest należna. Powołany przepis należy natomiast odnieść do sytuacji, w której uchylenie decyzji odszkodowawczej skutkuje nienależnością wypłaconego na podstawie tej decyzji odszkodowania. Kwota dotychczas wypłaconego odszkodowania, jako należna osobie uprawnionej, nie może być zatem przedmiotem żądania zwrotu na podstawie art. 132 ust. 3a ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem Sądu nie można bowiem od osoby uprawnionej oczekiwać zwrotu wypłaconej kwoty odszkodowania, jeżeli kwota ta stanowi ostatecznie część należności za odebrane prawo do nieruchomości ( ten sam pogląd Naczelny Sąd Administracyjny wyraził w wyrokach z dnia 18 czerwca 2014r. I OSK 2811/12 i 4 grudnia 2013r. I OSK 1089/12 opubl. w CBOSA). Z kolei wyroku z dnia 8 stycznia 2014r. ( I OSK 1503/12 opubl. W CBOSA ) Naczelny Sąd Administracyjny uzasadniając zasadność tej oceny powołał się na uchwałę składu 7 sędziów NSA z 9 października 2000 r. ( OPS 12/00 opublik. ONSA 2001, z.1, poz.10, LEX nr 44490), w której stwierdzono m. in., że orzekając o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość na podstawie art. 129 i następnych ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, organ uwzględnia wypłacenie stronie odszkodowania na podstawie ostatecznej decyzji, która w toku dalszego postępowania została uchylona, nie może jednak waloryzować kwoty wypłaconego odszkodowania na podstawie art. 5 tej ustawy. Zdaniem sądu stanowisko to zachowuje aktualność. Stanowisko powyższe podzielić należy także na kanwie rozpatrywanej sprawy. Bez wątpienia skoro odszkodowanie musi odpowiadać wartości nieruchomości określonej przez rzeczoznawcę, zobowiązanie do jego wypłaty musi uwzględniać już wypłaconą kwotę, tak, aby kwota do wypłaty odpowiadała wartości nieruchomości. Nie można zatem oczekiwać od osoby uprawnionej zwrotu wypłaconej kwoty odszkodowania, jeżeli kwota ta stanowi ostatecznie część należności za odebrane prawo do nieruchomości. Skoro wysokość odszkodowania ma odpowiadać wartości nieruchomości to nie może tej wartości nie tylko przewyższać, ale być od niej niższe, co miałoby miejsce w razie rewaloryzacji już wypłaconego odszkodowania. Uzasadnione jest w tej sytuacji i przekonujące stanowisko, że skoro kwota dotychczas wypłaconego odszkodowania jest należna osobie uprawnionej, nie może być przedmiotem żądania zwrotu i waloryzacji na podstawie art. 132 ust. 3a ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponownie ustalając wysokość odszkodowania organ uwzględni kwotę już wypłaconego odszkodowania, jednak bez jego waloryzacji. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ze zmianami ) należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta L. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 wspomnianej ustawy w związku z § 14 ust. 2 pkt.1 lit. a) i 6 pkt. 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( tekst jedn. Dz. U z 2013r. poz. 490 ze zmianami ).