II SA/Lu 109/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 listopada 2015 r. sprawy ze skargi B. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności środka odwoławczego od decyzji dotyczącej zwrotu świadczeń nienależnie pobranych uchyla zaskarżone postanowienie. Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] Prezydent Miasta L. ustalił wobec B. N. wysokość nienależnie pobranych świadczeń w postaci zasiłku okresowego i zasiłku stałego oraz zażądał ich zwrotu do 31 grudnia 2015 r., nie znajdując podstaw do odstąpienia żądania zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Organ wskazał, że powyższą decyzję doręczono B. N. w dniu 5 grudnia 2014 r. W dniu [...] r. B. N. złożyła od powyższej decyzji odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 134 K.p.a., stwierdziło niedopuszczalność tego odwołania. Kolegium wyjaśniło, że ze znajdującego się w aktach zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, iż zaskarżona decyzja została doręczona B. N. w dniu 5 grudnia 2014 roku (adresat odebrał przesyłkę osobiście) i od tego dnia rozpoczął bieg czternastodniowy termin do wniesienia odwołania. Strona wniosła środek zaskarżenia już w dniu [...] roku, a zatem przed doręczeniem jej kwestionowanej decyzji; z wydaniem kserokopii decyzji w siedzibie organu pomocy społecznej w dniu [...] roku na prośbę skarżącej nie można wiązać skutków procesowych, lecz należy traktować ten fakt wyłącznie jako przejaw realizacji prawa strony do wglądu w akta sprawy i żądania odpisów lub kopii akt sprawy, zagwarantowanego art. 73 § 1 i 2 kpa. Organ odwoławczy wskazał, że wniesienie odwołania przed rozpoczęciem biegu terminu do dokonania tej czynności jest przedwczesne i nie może wywołać skutków prawnych. Wydanie decyzji przez organ drugiej instancji wskutek rozparzenia przedwczesnego środka zaskarżenia jest w istocie wydaniem decyzji z urzędu, bez wniosku strony i stanowi rażące naruszenie prawa (por. wyr. WSA w Lublinie z 17.01.2013 r., II SA/Lu 748/12, Lex nr 1270458; wyr. NSA w Warszawie z 05.06.2008 r., I OSK 831/07, Lex nr 523914 ). Niedopuszczalność wniesienia środka odwoławczego ma miejsce m.in. wówczas, gdy akt administracyjny nie wszedł do obrotu prawnego wskutek niedoręczenia którejkolwiek ze stron, podobnie należy traktować sytuację, kiedy strona wnosi środek odwoławczy przed doręczeniem jej decyzji (zob. wyr. WSA we Wrocławiu z 30.01.2013 r" II SA/Wr 736/12, Lex nr 1298640). W okolicznościach sprawy Kolegium stwierdziło, że odwołanie B. N. z dnia [...] roku jest niedopuszczalne z uwagi na jego przedwczesność, a konsekwencją tego jest pozostawienie go bez rozpatrzenia. Oznacza to, że strona zostaje pozbawiona prawa do kontroli instancyjnej wydanego przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcia, stąd też nie ma możliwości merytorycznego ustosunkowania się do podniesionych przez nią zarzutów. Na marginesie podkreślono, iż decyzja Prezydenta Miasta L. z dnia [...] roku zawiera prawidłowe pouczenie, co do trybu i terminu wniesienia odwołania. B. N. nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W uzasadnieniu skargi wskazała, że błędnie została stwierdzona niedopuszczalność odwołania, ponieważ w dniu [...] r. w sekretariacie MOPR odebrała decyzję, od której w tym samym dniu wniosła odwołanie. Do skargi dołączyła kserokopie potwierdzenia odbioru. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Organ odwoławczy odnosząc się do zarzutów skargi wskazał, że wbrew twierdzeniu strony, decyzję Prezydenta Miasta L. przesłaną za pośrednictwem poczty odebrała w dniu 5 grudnia 2014 r., natomiast w dniu [...] r. w siedzibie organu I instancji otrzymała jedynie kserokopie decyzji. Organ zaznaczył, że z faktem tym nie można wiązać skutków procesowych, lecz należy traktować go wyłącznie jako przejaw realizacji prawa strony do wglądu w akta sprawy i żądania odpisów lub kopii akt sprawy, zagwarantowanego art. 73 § 1 i 2 K.p.a. Następnie w dniu 29 kwietnia 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przesłało do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie postanowienie z dnia [...] r., nr [...], wydane na podstawie art. 113 § 1 w zw. z art. 126 K.p.a., którym sprostowało z urzędu oczywistą omyłkę w postanowieniu wydanym w dniu [...] r. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w niniejszej sprawie w ten sposób, że użyte w nim słowo "DECYZJA" w nazwie rozstrzygnięcia na stronie 1 zastąpić słowem "POSTANOWIENIE". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania wydane na podstawie art. 134 K.p.a. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w postępowaniu organu odwoławczego, w którym organ podejmuje czynności mające na celu ustalenie, czy odwołanie jest dopuszczalne oraz czy zostało wniesione z zachowaniem terminu. Wskazać należy, że zaskarżone postanowienie ma charakter wyłącznie procesowy i nie rozstrzyga sprawy merytorycznie. Warunkiem bowiem przystąpienia do oceny merytorycznej zarzutów odwołania jest pozytywne zakończenie postępowania wstępnego przed organem odwoławczym, czyli stwierdzenie, że odwołanie zostało wniesione w ustawowym terminie oraz jest dopuszczalne. W konsekwencji powyższego podkreślić należy, że kognicja Sądu w przedmiotowej sprawie ogranicza się do oceny czy skarżąca odwołanie od decyzji organu I instancji wniosła zgodnie z art. 129 § 2 K.p.a. Warunkiem skuteczności czynności procesowej - wniesienia odwołania - jest zatem zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność odwołania, czego następstwem jest ostateczność decyzji. Organ odwoławczy jest zatem obowiązany w postępowaniu wstępnym zbadać, czy odwołanie zostało wniesione w przewidzianym przepisami terminie. Podkreślić również należy, że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i niezależną od uznania organu odwoławczego. W razie bowiem jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydać postanowienie o uchybieniu terminu przewidziane w art. 134 K.p.a. Organ, aby stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania, obowiązany jest - z zachowaniem zasad określonych w art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 w związku z art. 126 K.p.a. - ustalić datę doręczenia stronie aktu administracyjnego, od którego wnoszony jest ten środek oraz datę jego wniesienia. O uchybieniu terminu do złożenia odwołania można mówić tylko wówczas, gdy termin ten rozpoczął swój bieg, a więc od daty prawidłowego doręczenia decyzji. Istotną zatem okolicznością, mającą wpływ na sposób zakończenia niniejszej sprawy przez organ odwoławczy, było ustalenie przezeń daty skutecznego doręczenia decyzji stronie. Przypomnieć także należy, że organ administracji publicznej doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy (art. 39 K.p.a.). Osobom fizycznym pisma doręcza się w ich mieszkaniu lub miejscu pracy - art. 42 § 1 K.p.a. Pisma mogą być doręczone również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej - art. 42 § 2 K.p.a. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i § 2, a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie - art. 42 § 2 K.p.a. Jak wynika z akt sprawy i czego organ administracji nie kwestionuje, w dniu [...] r. doręczono stronie skarżącej osobiście kserokopię decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r. Strona niezwłocznie po zapoznaniu się z treścią decyzji, jeszcze w tym samym dniu wniosła odwołanie. Należy wskazać, że w tym samym dniu, tj. w dniu doręczenia kserokopii decyzji i złożenia odwołania, organ także nadał u o operatora pocztowego przesyłkę zawierającą oryginał przedmiotowej decyzji, który został stronie doręczony w dniu 5 grudnia 2014 r. Zgromadzony materiał dowody wskazuje również, że strona nie wnosiła kolejnego odwołania i nie miała świadomości, że termin do wniesienia środka zaskarżenia nie może jej się liczyć od dnia [...] r., tj. od dnia doręczenia kserokopii decyzji. W ocenie Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy, zbyt formalistyczne podejście do strony skutkowałoby zamknięciem jej drogi do rozpatrzenia odwołania, zwłaszcza, że strona spełniła wszystkie wymogi formalne i dochowała wszelkiej staranności. Wobec tego należy przyjąć, że termin do wniesienia odwołania należy liczyć od dnia [...] r., tj. od dnia w którym faktycznie dowiedziała się o treści decyzji. W tej sytuacji należy uznać, że zaskarżone postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania jest wadliwe, gdyż z materiału dowodowego nie można wywieść, że bieg czternastodniowego terminu do złożenia przez stronę odwołania rozpoczął się w dniu 5 grudnia 2014 r., tak jak przyjął organ odwoławczy w odniesieniu do przesyłki adresowanej do skarżącej na adres do korespondencji. W zaistniałej sytuacji należy zatem przyjąć, iż momentem otrzymania przez stronę pierwszoinstancyjnej decyzji był dzień [...] r., tj. dzień, w którym skarżąca odebrała kopię decyzji (potwierdzenie odbioru osobiście podpisane przez skarżącą, k. 283 akt admin.). Przyjęcie takiego ustalenia prowadzi do wniosku, że skarżąca wnosząc w dniu [...] r. odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r. nie uchybiła terminowi do jego wniesienia. W ramach ponownego postępowania Kolegium rozważy wniesione odwołanie z uwzględnieniem uwag sformułowanych powyżej. Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., - Prawo o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi (tekst jedn. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).