II SA/Lu 110/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca),, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Referent Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie działając z upoważnienia Prezydenta Miasta C, orzekł w stosunku do J. C. o obowiązku zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz A. K. w okresie od 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. w wysokości 2.880,00 wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od dnia wymagalności do dnia spłaty. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż decyzją z dnia 4 listopada 2009 r. przyznano na rzecz A. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 240 zł miesięcznie na okres od 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. Łączna kwota tych świadczeń wynosi 2.880,00 zł. Odsetki na dzień wydania decyzji wynoszą 231,60 zł. Następnie podniósł, że stosownie do art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ właściwy wierzyciela, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego wydaje decyzję w sprawie zwrotu należności. W związku z zakończeniem realizacji decyzji przyznającej świadczenie A. K. organ obowiązany był do wydania przedmiotowej decyzji. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. C. Odwołujący się podniósł, iż nie jest w stanie spłacić przedmiotowej kwoty. Obecnie przebywa w zakładzie karnym, gdzie nie wykonuje odpłatnej pracy, która pozwoliłaby mu na spłacenie tego długu. Z tych względów wniósł o umorzenie przedmiotowej kwoty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu w dniu [...] stycznia 2011 r. powyższego odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Badając zasadność podjętego rozstrzygnięcia Kolegium podzieliło stanowisko zawarte w uzasadnieniu objętej odwołaniem decyzji. Wskazało, iż organ prawidłowo ustalił, że odwołujący zobowiązany był do płacenia alimentów na rzecz swojego dziecka, a ich egzekucja była bezskuteczna. Istniały zatem podstawy do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, które po zakończeniu okresu wypłaty podlega obowiązkowi zwrotu. Odnosząc się do wniosku strony o umorzenie należności Kolegium odwołało się do treści art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazując, iż złożony wniosek o umorzenie należności, będzie przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego. Na powyższą decyzję J. C. wniósł skargę powtarzając żądanie umorzenia należnej do zwrotu kwoty. Podniósł, iż z uwagi na obecną sytuację związaną z brakiem dochodów nie jest w stanie uregulować tej zaległości. Przebywa w zakładzie karnym gdzie co prawda pracuje, lecz nieodpłatnie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu wyjaśnić należy, iż Sąd stosownie do swojej kognicji kontroluje zgodność z prawem między innymi decyzji administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje legalność zaskarżonych decyzji, a więc prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. Sąd nie jest zatem trzecią instancją postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga merytorycznie spraw należących do kompetencji organów administracji publicznej. Z tego względu nieporozumieniem jest zawarty w skardze wniosek o umorzenie w całości lub w części należnego do spłaty zobowiązania. Sąd nie jest adresatem takich żądań, stąd nie podlegały one rozpatrzeniu. Powracając na grunt niniejszej sprawy rozpocząć należy od wskazania, iż materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2009, Nr 1, poz. 7 ze zm.) - nazywanej dalej ustawą. Na podstawie tej ustawy, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie działając z upoważnienia Prezydenta Miasta C. przyznał decyzją z dnia 4 listopada 2009 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki skarżącego A. K. w kwocie 240 zł miesięcznie na okres od 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. (k. 19 akt administracyjnych). Decyzja ta ma walor decyzji ostatecznej i zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności lub wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Innymi słowy, skoro powyższa decyzja ostateczna nie została wyeliminowana z obrotu prawnego w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego lub prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, to wiąże zarówno organy administracji publicznej jak i Sąd. Przepis art. 2 pkt. 11 ustawy stanowi, że gdy mowa jest o osobie uprawnionej - oznacza to osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Tytułem wykonawczym jest m.in. orzeczenie sądu prawomocne albo podlegające natychmiastowemu wykonaniu (art. 777 k.p.c.). Tytułem wykonawczym, w rozpoznawanej sprawie, stał się wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia 9 sierpnia 1999 r., sygn. akt III RC [...]/99. Orzeczeniem tym skarżący został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz córki A. K. w wysokości 240 zł miesięcznie płatne z góry do dnia 10-go każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu uchybienia terminowi (k. 13 akt adm.). Mimo ciążącego na skarżącym obowiązku płacenia alimentów na rzecz córki w ww. wysokości, świadczenia te nie były przez skarżącego regulowane. Bezskuteczność egzekucji należnych od skarżącego alimentów stwierdzona została w zaświadczeniu komornika sądowego z dnia 8 września 2009 r. (k. 17 akt adm.). Wydana w takich warunkach wspomniana wyżej decyzja z dnia 4 listopada 2009 r. nie została zaskarżona, a o fakcie jej wydania został skarżący poinformowany pismem z dnia 2 grudnia 2009 r. (k. 20 akt adm.). Bezspornym przy tym jest, iż na podstawie tejże decyzji córce skarżącego wypłacono z funduszu alimentacyjnego, w określonym w niej okresie, kwotę w łącznej wysokości 2.880,00 zł. Zgodnie natomiast z dyspozycją zawartą w przepisie art. 27 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego, którym w niniejszej sprawie jest niewątpliwie skarżący J. C., należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny natomiast zobowiązany jest do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1 ustawy). Z przywołanej regulacji prawnej wynika zatem, iż ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego powstaje, gdy po pierwsze wydana została decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego, a następnie zakończył się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub przedmiotowa decyzja została uchylona. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż obydwie wskazane przesłanki zostały spełnione. W świetle powyższego organ nie miał podstaw faktycznych, ale przede wszystkim podstaw prawnych, aby orzec w sposób odmienny lub zupełnie odstąpić od orzekania w tym zakresie. Również sama treść omawianego przepisu wskazuje, iż organom administracji orzekającym na podstawie art. 27 ustawy nie została pozostawiona żadna dowolność bądź uznaniowość. Przepis ten bowiem wprost określa, iż organ obowiązany jest rozstrzygnąć w sposób wyraźnie wskazany w przepisie. W konsekwencji, organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności w trybie regresu. Na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy, organ nie może już badać samej zasadności przyznawania prawa na oznaczony okres świadczeniowy. W zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej organy obu instancji uczyniły zadość tak określonym przez omawiane przepisy obowiązkom. Zasady na jakich Państwo udziela ustawowego wsparcia osobom, które pomimo zasądzenia im alimentów nie są w stanie podołać własnej trudnej sytuacji życiowej zostały zawarte w preambule do omawianej ustawy. Wskazano tam, iż nie jest obowiązkiem organów władzy publicznej wyręczanie członków rodziny z ich cywilnych obowiązków względem krewnych, małżonka, powinowatych. W pierwszej kolejności bowiem to sami członkowie rodziny, obciążeni ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym, mają czynić wszelkie najdalej posunięte i wymagające rozsądnej ludzkiej zaradności zabiegi dla dostarczenia uprawnionym potrzebnych środków utrzymania (art. 128 oraz 135 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – Dz. U. 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Logiczną konsekwencją tak określonego obowiązku jest konstrukcja art. 27 ustawy, nakładająca na osobę zobowiązaną do alimentacji obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych uprawnionemu z zasobów funduszu alimentacyjnego. Jednocześnie, co istotne w świetle twierdzeń skarżącego, bez wpływu na wynik sprawy pozostaje sytuacja osobista i majątkowa skarżącego. Treść art. 27 ustawy, jak już było to podkreślane, ma charakter bezwzględny, a obowiązek w niej zawarty nie jest uzależniony od sytuacji dochodowej, rodzinnej czy zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego, który w każdym przypadku ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Podnieść, bowiem należy, że na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy organ nie może badać zarówno sytuacji majątkowej zobowiązanego, jak i oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji (por. wyrok WSA w Poznaniu z 23 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Po 199/10, LEX nr 585370). Dłużnik alimentacyjny może jednak, powołując się na swoją sytuację dochodową lub rodzinną, ubiegać się o umorzenie całości lub części należności, odroczenie terminu płatności lub o rozłożenie jej na raty (art. 30 ust. 2 i 3 ustawy). Rozpatrzenie takiego wniosku - jak wskazywały organy - należy jednak do odrębnego postępowania administracyjnego, którego wszczęcie zależy od złożenia wniosku zawierającego takowe żądanie do organu właściwego dłużnika (wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego). Reasumując, w tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym organ administracji, wobec zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 27 ustawy uprawniony i zobowiązany był do rozstrzygnięcia jak w zaskarżonej decyzji. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.