II SA/Lu 1258/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 października 2017 r. sprawy ze skargi M. Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. przyznaje [...] H.P. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) z tytułu podatku od towarów i usług. Sygn. akt II SA/Lu [...] Uzasadnienie W piśmie z dnia [...] stycznia 2015r., które wpłynęło do Wójta Gminy K. [...] maja 2015r., M. M. wniósł o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego pomiędzy nieruchomością oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr [...], której jest właścicielem, a nieruchomością oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr [...], stanowiącą własność M. Ł.. W uzasadnieniu podał, że M. Ł. nie wywiązał się z nakazanego mu w postanowieniu Sądu przeprowadzenia rozgraniczenia. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2015r. Wójt Gminy K. wszczął postępowanie rozgraniczeniowe, a następnie decyzją z dnia [...] lipca 2016r. zatwierdził przebieg granicy pomiędzy wspomnianymi działkami. Postanowieniem z tego samego dnia, na podstawie art. 262 §1, art. 264 i art. 123 § 1 kpa ustalił także koszty postępowania rozgraniczeniowego w kwocie [...]złotych, do uiszczenia których zobowiązał strony postępowania po połowie. W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji zrelacjonował przebieg postępowania rozgraniczeniowego, w toku którego upoważniony geodeta ustalił przebieg granicy między nieruchomościami sporządzając z tej czynności protokół graniczny. Wyjaśnił, że po ogłoszeniu wezwania do złożenia oferty cenowej na wykonanie rozgraniczenia wpłynęła tylko jedna oferta "[...]" M. S. z ceną brutto [...] złotych. Kwota ta została w całości wpłacona przez M. M. jako zaliczka na poczet prac rozgraniczeniowych. Organ uznał, że proponowana kwota, po porównaniu z ofertami składanymi w innych postępowaniach, nie jest nadmiernie wygórowana. Postanowieniem z dnia [...] września 2016r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu zażalenia M. Ł. rozstrzygnięcie Wójta utrzymało w mocy. W uzasadnieniu podało, że koszty postępowania administracyjnego to wydatki związane z postępowaniem, nie będące opłatami za czynności urzędowe wynikającymi z przepisów szczególnych. O zaliczeniu określonych wydatków do kosztów postępowania, ustaleniu ich wysokości oraz ewentualnym zwolnieniu od ich ponoszenia w całości lub w części rozstrzyga organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w sprawie. Kodeks postępowania administracyjnego zawiera tylko przykładowy katalog kosztów postępowania (art. 263 § 1) zastrzegając, że organ może zaliczyć do kosztów postępowania także inne koszty bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem sprawy (art.263 § 2). Stronę postępowania obciążają tylko te koszty, które wynikły z jej winy i te, które zostały poniesione w jej interesie lub na jej żądanie, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie (art. 262 §1 kpa ). Reguła ta odnosi się zarówno do postępowań wszczętych na wniosek strony, jak i wszczętych z urzędu, a jedyny wyjątek od niej dotyczy sytuacji unormowanej w art. 61 §2 kpa. Koszty postępowania poniesione z winy strony muszą być wyraźnie wymienione, łącznie z podaniem okoliczności, które winę spowodowały, a więc ze wskazaniem na - na przykład - nieusprawiedliwione niestawiennictwo, czego następstwem było odroczenie czynności i ponowne wezwanie uczestników (świadków, biegłych). Natomiast koszty poniesione w interesie lub na żądanie strony z zasady związane są z dodatkowymi czynnościami postępowania, które nie należą do ustawowego obowiązku organu je prowadzącego. Kolegium zaznaczyło, że w postępowaniu wykonane były typowe dla niego czynności techniczne i administracyjne, żadna ze stron sporu nie domagała się dodatkowych czynności i obie strony sporu w takim samym stopniu przyczyniły się do jego rozstrzygnięcia w trybie administracyjnym. Jedynym odstępstwem od typowego schematu przebiegu czynności rozgraniczenia było kilkukrotne wyznaczanie czynności na gruncie, gdyż skarżący przedkładał zwolnienia lekarskie, ale geodeta nie wyodrębnił kosztów dodatkowych wezwań. Zdaniem Kolegium do powstania kosztów postępowania i takiej ich wysokości obie strony przyczyniły się w równym stopniu. Zasadny jest więc tym samym równy rozkład kosztów postępowania pomiędzy jego strony. W ocenie organu odwoławczego jest on uzasadniony także względami obiektywnymi, a mianowicie interesem stron postępowania wyrażającym się w ustaleniu stabilnej granicy pomiędzy ich nieruchomościami. Kolegium podzieliło stanowisko wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 11 grudnia 2006r. ( I OPS 5/06 ONSAiWSA 2007/2/26 ) w której stwierdzono, że "organ administracji publicznej, orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 kpa może obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości (art. 153 k.c.), a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania". Organ odwoławczy stwierdził, że koszty rozgraniczenia ustalone zaskarżonym postanowieniem obejmują wyłącznie koszty wykazane przez geodetę upoważnionego przez organ I instancji do przeprowadzenia czynności rozgraniczenia, który jako dowód na te koszty przedłożył rachunek z dnia [...] czerwca 2016r. nr [...]/2016 na kwotę [...]zł. Nie obejmują natomiast żadnych innych kosztów, w tym chociażby kosztów dodatkowej korespondencji. W jego ocenie skarżący nie kwestionuje zasadności, ani wysokości kosztów wykazanych na rachunku zarzucając jedynie, że nie doręczono mu rachunku oraz koncentrując się na argumentacji wymierzonej przeciwko obowiązkowi ich poniesienia oraz przeciwko samemu rozgraniczeniu. Z materiału dowodowego wynika, że obie strony uczestniczyły w postępowaniu rozgraniczeniowym - brały udział w czynnościach na gruncie, które ostatecznie miały miejsce w dniu [...] marca 2016r., nie zgłosiły zastrzeżeń do treści protokołu granicznego i protokół podpisały. W protokole granicznym geodeta odnotował, że przebieg granicy ustalił na podstawie zebranych dowodów, pomiarów i obliczeń zaś strony rozgraniczenia, mimo nakłaniania, nie zawarły ugody, ani nie udało się ustalić granicy według ostatniego spokojnego stanu posiadania. Geodeta zaznaczył, że ze względu na brak ugodowego zakończenia sporu wykonał na gruncie tymczasową stabilizację, zaznaczając na szkicu granicznym - kolorem czarnym - granicę między działkami nr [...] jako linię prostą biegnącą od punktu [...] Odnotował ponadto, że w trakcie czynności na gruncie kilkakrotnie zawiesiło się urządzenie GPS, co było spowodowane słabym sygnałem telefonii komórkowej. W ocenie Kolegium czynności na gruncie nie spowodowały wygenerowania dodatkowych kosztów postępowania (same czynności na gruncie nie były powtarzane), natomiast przebieg postępowania nie wskazuje, by udział w tych kosztach ustalić niesymetrycznie albo tak, jak tego domaga się skarżący, obciążyć całością kosztów M. M.. Z jednoznacznych ustaleń faktycznych sprawy wynika, że z formalnego punktu widzenia przebieg granicy pomiędzy nieruchomościami nie był dotychczas ustalony, jest więc oczywiste, że ustalenie przebiegu granicy leżało w interesie obu właścicieli. Argumenty zażalenia nawiązujące do sporu o przebieg granicy, a także fakt, że to skarżący okazał niezadowolenie z ustalenia jej przebiegu żądając przekazania sprawy właściwemu sądowi powszechnemu, tylko potwierdzają, że wyznaczenie granicy jest potrzebne, aby dzięki jej wyznaczeniu obaj właściciele zyskali pewność co do przebiegu granicy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. Ł. zarzucił postanowieniu Samorządowego Kolegium Odwoławczemu naruszenie art. 262 § 1 pkt 2 kpa poprzez błędne uznanie, iż ustalenie przebiegu granicy pomiędzy działkami nr [...] leżało w jego interesie, a w rezultacie niezasadne obciążenie go kosztami postępowania rozgraniczeniowego oraz art. 7, 77, 80, 107 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności nie odniesienie się do zarzutów podnoszonych w zakresie zasadności oraz wysokości kosztów wskazanych na rachunku wystawionym przez geodetę M. S.. W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że koszty postępowania rozgraniczeniowego winien ponieść wnioskodawca, gdyż było ono prowadzone na jego wniosek oraz w jego interesie, a ponadto, wbrew twierdzeniom organu II instancji, nie została ustalona stabilna granica pomiędzy nieruchomościami. Skarżący stwierdził, że wspomniana przez Kolegium uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] grudnia 2006 r. ( I OPS [...] ) nie może mieć automatycznego zastosowania. Zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji winny rozważyć możliwość rozłożenia kosztów rozgraniczenia w inny sposób, czyniąc przedmiotem zagadnienia, czy w jego interesie prawnym leżało ustalenie granicy działki [...] w postępowaniu rozgraniczeniowym. W tym zaś zakresie organ pierwszej, jak i drugiej instancji nie dokonały wystarczającej analizy okoliczności sprawy, a w rezultacie nie rozważyły w wystarczającym stopniu, czy również w sprawie niniejszej należy obciążyć strony postępowania jego kosztami w równym stopniu. Skarżący nie zgodził się z Kolegium, jakoby nie kwestionował zasadności, jak i wysokości kosztów wykazanych na rachunku wystawionym przez geodetę, na co wskazuje treść uzasadnienia zażalenia z dnia [...] sierpnia 2016 r. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 134 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. W orzecznictwie podkreśla się, że sąd ma nie tylko prawo, lecz obowiązek wychodzenia poza zarzuty skargi. W ramach przedmiotu danej sprawy ma bowiem obowiązek dokonać wszechstronnej kontroli legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Jest zatem zobowiązany wziąć pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, jeśli mogły mieć wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 maja 2012 r. II FSK 2278/10; 2 sierpnia 2007 r. I OSK 1816/06 i 9 listopada 2005 r. OSK 1754/04 ( opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W rozpoznawanej sprawie naruszenia przepisów postępowania które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy należy upatrywać w nierozpoznaniu zawartego w zażaleniu skarżącego wniosku o wyłączenie składu orzekającego przy wydaniu decyzji dotyczącej drzew na działce [...], w wyniku której doszło do "wywłaszczenia jego rodziny z jej posiadania". Bez wątpienia instytucja wyłączenia pracownika organu, do których zalicza się również członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uregulowana w przepisach art. 24 kpa służy zapewnieniu bezstronności pracowników organów uczestniczących w rozpoznawaniu sprawy administracyjnej. W wyroku z dnia 7 marca 2005 r. ( P 8/03 ) Trybunał Konstytucyjny stwierdził jednoznacznie, że instytucja wyłączenia pracownika, czy biegłego nie służy z założenia obronie interesów pracowników organów czy biegłych, a zapewnieniu bezstronności w rozpoznawaniu sprawy administracyjnej. Jeśli sprawę administracyjną postrzegać nawet, jako mającą służyć konfrontacji interesów obywatela (strony postępowania) i organu (zwykle Państwa lub samorządu), to podmioty te mają różne instrumenty do realizacji prawa do bezstronności. Strona może je realizować w postępowaniu odwoławczym, czy sądowoadministracyjnym, a organ ma oczywisty wpływ, w ramach prowadzonego przez siebie postępowania administracyjnego, na dobór pracowników i biegłych uczestniczących w realizacji tego postępowania. Przepis art. 2 Konstytucji stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Prawo obywatela do wniesienia odwołania oznacza według tej zasady jego prawo do ponownego i sprawiedliwego rozpoznania sprawy. Z kolei "sprawiedliwość" wymusza między innymi takie cechy procesowe, jak obiektywizm w orzekaniu oraz związaną z tym konieczną niezależność osób wydających decyzje administracyjne. Dzięki wyłączeniu pracownika od udziału w postępowaniu w sprawie wzrasta poziom obiektywnego, rzetelnego rozpatrzenia sprawy. Z wyjątkiem podejmowania czynności niecierpiących zwłoki z uwagi na interes społeczny lub ważny interes strony (art. 24 § 4 kpa) podlegający wyłączeniu pracownik nie może dokonywać innych czynności niezbędnych do załatwienia sprawy w formie decyzji, ani w nich uczestniczyć, a tym bardziej wydawać decyzji w imieniu organu administracji publicznej lub za ten organ. Trzeba natomiast podkreślić, że sam wniosek strony o wyłączenie pracownika organu złożony na podstawie art. 24 § 3 kpa nie jest wystarczający do jego wyłączenia. Decyduje o tym bezpośredni przełożony, o ile stwierdzi wystąpienie przesłanek wyłączenia określonych w tym przepisie ( niewymienionych w art. 24 § 1 ), które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika. Jeśli jednak, jak już wspomniano, istotą tego unormowania jest wyeliminowanie wszelkich zastrzeżeń co do bezstronności i obiektywizmu przy rozpoznawaniu określonej sprawy, wniosek musi zostać rozpoznany jeszcze przed podjęciem rozstrzygnięcia w sprawie. Jego brak uzasadnia zarzut naruszenia art. 24 § 3 kpa w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2017r. poz. 1369 ) należało uchylić zaskarżone postanowienie. O wynagrodzeniu adwokata wyznaczonego w ramach prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 250 ust.1 wspomnianej ustawy w związku z § 21 ust.1 pkt.1 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu ( Dz. U z 2016r. poz. 1714 ). Wynagrodzenie wynosi 240 złotych podwyższone, zgodnie z § 4 ust.3 rozporządzenia, o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki 23 %. .