II SA/Lu 143/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2009r. sprawy ze skargi C. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku o d d a l a s k a r g ę. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 5 ust. 1 i 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz.992 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. po rozpoznaniu odwołania C. D. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia [...] o odmowie przyznania jej zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku. Kolegium w uzasadnieniu wskazało, że C. D. złożyła w dniu 30 września 2008r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku na syna P. urodzonego w dniu 25 czerwca 1995r. W toku postępowania ustalono, że w skład rodziny C. D. wchodzi także córka J. (21 lat); C. D. w 2007r. uzyskała dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 6,4216 ha przeliczeniowych w kwocie 14.255,95 zł oraz otrzymała zaliczkę alimentacyjną w kwocie 2870 zł, a także stypendium szkolne na dziecko w kwocie 512 zł oraz zaliczkę alimentacyjną w kwocie 1360 zł.; dochód trzyosobowej rodziny C. D. wyniósł zatem w 2007r. ogółem 18.997,95 zł, co stanowi 1.583,16 zł miesięcznie, a w przeliczeniu na osobę - 527,72 zł i był wyższy niż kryterium dochodowe uprawniające do takich świadczeń, wynoszące 504 zł. Z tych względów nie było podstaw do przyznania zasiłku (art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Kolegium odniosło się ponadto obszernie do podnoszonej w odwołaniu kwestii doliczenia do dochodu rodziny C. D. - dochodu z wydzierżawionego przez nią na podstawie umowy z dnia 29 czerwca 2007r. gospodarstwa rolnego. Organ wskazał na przepis art. 5 ust. 8a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w świetle których, ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego co do zasady wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę, z wyjątkiem gospodarstwa rolnego (bądź jego części) oddanego w dzierżawę na podstawie umowy zawartej przez emeryta lub rencistę na okres co najmniej 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, a więc w celu zaprzestania działalności rolniczej. Kolegium wskazało, że C. D. nie spełniła warunku, o którym mowa w powołanym przepisie, ponieważ zawartą w dniu 29 czerwca 2007r. umowę dzierżawy zgłosiła ona do ewidencji gruntów i budynków dopiero w dniu 15 października 2008r., a więc umowa ta nie może być uznana za umowę skutkującą zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej w 2007r.; tym bardziej nie ma podstaw do uznania, że wskutek wydzierżawienia gospodarstwa rolnego nastąpiła utrata dochodu, podlegająca odliczeniu od dochodu. Kolegium podkreśliło, że C. D. była w 2007r. podatnikiem podatku rolnego, co dodatkowo dało podstawy do przyjęcia, że uzyskiwała z niego dochód, bez względu na to czy na nim pracowała czy nie; Kolegium przyjęło także, iż w sprawie nie ma zastosowania art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, umożliwiający przyznanie świadczenia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany i o ile zasiłek przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym, ponieważ na podstawie tego przepisu C. D. pobierała zasiłek rodzinny w poprzednim roku (przyznany decyzją z dnia [...]), a w świetle powołanego przepisu przekroczenie kryterium dochodowego w kolejnym roku kalendarzowym pozbawia prawa do takiego zasiłku. Skargę do sądu administracyjnego wniosła C. D., domagając się uchylenia decyzji Kolegium. Skarżąca podniosła, że faktycznie wniosek o dokonanie zmian w ewidencji gruntów zgłosiła razem z dzierżawcą w dniu 29 czerwca 2007r., ale organ nie uwzględnił wówczas wniosku powołując się na ustawę o "gospodarce gruntami", natomiast na podstawie tego samego wniosku wprowadził taką zmianę dopiero w dniu 10 października 2008r. Dla skarżącej odmowa przyznania świadczeń rodzinnych jest bardzo krzywdząca, ponieważ utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń alimentacyjnych w kwocie 550 zł i prac dorywczych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wskazał dodatkowo, że nie ma znaczenia data dokonania zgłoszenia w ewidencji gruntów umowy dzierżawy z dnia 29 czerwca 2007r., bowiem tylko umowa dzierżawy zawarta przez rencistę bądź emeryta, którym skarżąca nie jest, stanowi umowę zawartą w związku z zaprzestaniem działalności rolniczej i tylko w związku z tak zawartą umową do dochodu rodziny nie dolicza się dochodu uzyskanego z wydzierżawionego gospodarstwa rolnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a skarga jako pozbawiona podstaw prawnych podlega oddaleniu. Z ustaleń organów administracji, mających potwierdzenie w dowodach sprawy wynika, że trzyosobowa rodzina skarżącej C. D. uzyskała w 2007r. dochód w wysokości 18.997,95 zł, co stanowi 1.583,16 zł miesięcznie, a w przeliczeniu na osobę - 527,72 zł. Kwota 527,72 zł na jedną osobę przekracza więc kryterium dochodowe wynoszące 504 zł. Wbrew zarzutom skargi prawidłowe jest stanowisko organów administracji, iż do dochodu rodziny w 2007r. podlega doliczeniu dochód z gospodarstwa rolnego, pomimo iż zostało ono wydzierżawione i faktycznie skarżąca gospodarstwa tego nie prowadziła i nadal nie prowadzi. Z woli bowiem ustawodawcy zasadą jest, że do dochodu rodziny wlicza się ustalony ryczałtowo dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego bez względu na to czy rzeczywiście gospodarstwo dochód taki przynosi oraz czy właściciel gospodarstwa prowadzi ja samodzielnie czy też je wydzierżawia. (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2007r., I OSK 321/07) Wynika to z art. 5 ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz.2255 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 2 stycznia 2009r. (ustawa z dnia 17 października 2008r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, Dz. U. z 2008r., Nr 223, poz.1456), który stanowi, że w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006r., Nr 136, poz.969 z późn. zm.) Ustawodawca przyjął więc założenie, że w każdym przypadku posiadanie gospodarstwa rolnego przynosi dochód; powołany przepis obejmuje więc nie tylko dochód faktycznie uzyskany, ale również dochód możliwy do osiągnięcia, potencjalny. Dochód ten podlega zsumowaniu z innymi dochodami rodziny lub osoby uczącej się. (ust.9 art. 5 cyt. ustawy) Podkreślić należy, że przepis ten w zacytowanym brzmieniu miał bezpośrednie zastosowanie w niniejszej sprawie, skoro – jak wynika z porównania dat - wszedł on w życie jeszcze przed rozpoznaniem przez organ odwoławczy odwołania i przed wydaniem decyzji, a jedną z podstawowych zasad praworządności jest rozpoznawanie spraw w oparciu o aktualnie obowiązujące przepisy. Niezależnie od tego należy podnieść, że również na gruncie cyt. przepisu we wcześniejszym brzmieniu – jak słusznie przyjęły organy rozpoznające niniejszą sprawę - nie było podstaw do uwzględnienia wniosku, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w uzasadnieniach zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. Przepis ten stanowił, że w przypadku, gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006r., Nr 136, poz.969 z późn. zm.). Ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem m.in. oddanej w dzierżawę na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Stosownie do art. 28 ust. 4 pkt 1 lit. a-d ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2008r., Nr 50, poz. 291) uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie nie będącej małżonkiem emeryta lub rencisty, jego zstępnym lub pasierbem, osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym oraz małżonkiem zstępnego lub pasierba albo osoby pozostającej z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym. Wbrew zarzutom skargi, również na gruncie tak sformułowanych przepisów w orzecznictwie ugruntowało się stanowisko, że dochód z wydzierżawionego gospodarstwa rolnego co do zasady podlega doliczeniu do dochodu rodziny. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy gospodarstwo rolne zostało wydzierżawione przez osobę będącą emerytem lub rencistą, a więc nie przez inny podmiot, co wiąże się z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej i utratą potencjalnego dochodu z gospodarstwa rolnego. (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2007r., I OSK 1496/06; wyrok NSA z dnia 8 listopada 2006r., I OSK 603/06; wyrok NSA z dnia 5 listopada 2008r., I OSK 1929/07) Jak wynika z akt niniejszej sprawy, skarżąca nie jest emerytem ani rencistą w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, dlatego zryczałtowany dochód z posiadanego przez nią gospodarstwa rolnego podlegał doliczeniu do dochodów osiągniętych przez nią z innych źródeł. Z tych samych powodów – wbrew argumentacji skargi - dochód ten nie mógł być również potraktowany jako dochód utracony w rozumieniu art. 3 pkt.23 lit. g ustawy o świadczeniach rodzinnych, który jako przyczynę "utraty dochodu" podlegającej odliczeniu od dochodu, wymienia m.in. wydzierżawienie gospodarstwa rolnego na zasadach określonych w art. 5 ust. 8a; w sprawie nie zachodzą także inne, wymienione w tym przepisie, przyczyny powodujące utratę dochodu. W świetle powyższego, bez znaczenia jest data dokonania zgłoszenia do ewidencji gruntów i budynków. W konsekwencji dochód z gospodarstwa rolnego podlegał doliczeniu do dochodu rodziny C. D., powiększając dochód na osobę w rodzinie, co uniemożliwiło przyznanie jej zasiłku rodzinnego na podstawie art. 5 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organy administracyjne prawidłowo stwierdziły ponadto, że w sprawie nie ma również zastosowania art. 5 ust.3 w/w ustawy, zgodnie z którym zasiłek rodzinny może być wprawdzie przyznany pomimo przekroczenia kryterium dochodowego tj. gdy dochód rodziny (dochód osoby uczącej się) przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę (osobę uczącą się) do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, jeżeli zasiłek taki przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym, ale przyznanie zasiłku na podstawie tego przepisu nie jest możliwe w przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym. (zd. drugie art. 5 ust. 3) Skoro więc skarżąca pobierała zasiłek rodzinny w 2007r. pomimo przekroczenia kryterium dochodowego w 2006r., to obecnie zasiłek rodzinny jej nie przysługuje. Z powyższych względów stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji jest prawidłowe, zaś skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270).