II SA/Lu 177/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. K., J. G., J. C., M. G. oraz W. F. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., znak: [...], w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki - w zakresie wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący P. K. w dniu 7 kwietnia 2015 r. złożył – na urzędowym formularzu – wniosek o przyznanie prawa pomocy, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 5 maja 2015 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Odpis tego postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 8 maja 2015 r. (k. 64). W dniu 12 maja 2015 r. wniósł on sprzeciw, podnosząc, że znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej i majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") wobec wniesienia sprzeciwu w terminie, postanowienie z dnia 5 maja 2015 r. utraciło moc. Sprawa podlega zatem rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Stąd też, jak również z uwagi na kryteria sformułowane w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a., zasadnicze znaczenie ma ustalenie kondycji finansowej strony. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym w przypadku gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Należy podkreślić, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne, leży po jego stronie, zaś rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przez niego udowodnione (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2012, s. 618-619). W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Należy podkreślić, że oświadczenie skarżącego zawarte w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy było niewystarczające do dokonania prawidłowej oceny sytuacji materialnej strony. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynikało bowiem, jakie są stałe miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego i kto je ponosi, zaś skarżący wskazał, że jest osobą długotrwale bezrobotną i nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Wniosek ten nie zawierał wystarczających informacji co do tego, jaki jest majątek i dochody żony skarżącego z tytułu pracy i emerytury. W związku z tym skarżącego wezwano do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń. W nadesłanym na wezwanie referendarza sądowego piśmie z dnia 20 kwietnia 2015 r. skarżący podał, że na stałe miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego składa się: wywóz śmieci [...] zł; podatek od nieruchomości wspólnej [...] zł; podatek od nieruchomości stanowiącej odrębną własność żony [...] zł; gaz z butli [...] zł energia elektryczna [...] zł; wywóz nieczystości [...] zł. Skarżący oświadczył, że wydatki te finansowane są z dochodów żony, których wysokości nie zna, ponieważ żona kategorycznie odmówiła ujawnienia tych danych. Wskazał, że faktycznie jest odseparowany od żony. Oświadczył również, że do żony należy, zarejestrowany na niego samochód osobowy VW [...], rok produkcji: [...], kupiony za kwotę [...] zł. Do pisma skarżący załączył kserokopie opłat za energię elektryczną, wywóz nieczystości i śmieci, podatek od nieruchomości i łączne zobowiązanie pieniężne. Ponadto w sprzeciwie złożonym od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 maja 2015 r. wskazał, że "nie jest w stanie dokładnie wykazać miesięcznych wydatków ponoszonych na wyżywienie, środki czystości itp., albowiem zakupy najczęściej robi żona, a dowody zakupu nie zachowały się". Wyjaśnił, że w jego ocenie w niniejszej sprawie "należy przyjąć przeciętne wydatki dla dwuosobowej rodziny około 300-400 zł/m-c". Oznacza to, że skarżący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, w szczególności co do wysokości dochodów żony z tytułu pracy i emerytury oraz ewentualnie posiadanych przez nią zasobów finansowych. Powoływanie się na okoliczność faktycznej separacji z żoną, o ile rzeczywiście okoliczność taka ma miejsce, bowiem we wniosku PPF skarżący wykazywał żonę jako osobę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jest bez znaczenia dla oceny jego zdolności ponoszenia kosztów postępowania. Przepisy prawa rodzinnego nakładają bowiem na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.; dalej: K.r.o.) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie zaś z art. 23 K.r.o. małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny. Obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego. Z obowiązku tego nie zwalnia pozostawanie w separacji faktycznej, ani nawet ustanowienie rozdzielności majątkowej, bowiem w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa małżeńska dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami, a nie wzajemnych obowiązków małżeńskich (por. postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2009 r., I FZ 272/09, Lex 552228, postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2014 r., I FZ 530/13, Lex 1422571). Zatem majątek i dochody małżonki skarżącego, należy również brać pod uwagę przy ocenie jego możliwości płatniczych. Zwrócić należy również uwagę, że skoro skarżący przyznał w sprzeciwie, iż to żona "najczęściej" pokrywa "miesięczne wydatki ponoszone na wyżywienie, środki czystości itp.", a jednocześnie nie podał dochodu żony uzyskiwanego – wedle jego oświadczenia – z emerytury oraz wynagrodzenia za pracę, to tym samym skarżący uniemożliwił Sądowi poznanie rzeczywistej sytuacji jego rodziny. Ponadto skarżący nie wyjaśnił, skąd należycie czerpie środki na pokrycie comiesięcznych wydatków rodziny, w sytuacji, gdy on sam nie posiada jakiegokolwiek dochodu, zaś jego żona pokrywa część tych wydatków. W ocenie Sądu, okoliczność ta zdaje się świadczyć o tym, że skarżący posiada inne jeszcze źródło dochodów, którego nie ujawnił Sądowi w zawartym we wniosku oświadczeniu, złożonym przecież pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Zauważyć przy tym trzeba, iż nawet gdyby ustanowiona została umowna rozdzielność majątkowa między skarżącym a jego żoną, to nie miałoby to znaczenia przy ocenie możliwości ponoszenia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Przepisy prawa rodzinnego nakładają bowiem na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Z określonych w art. 23 i art. 27 K.r.o. obowiązków nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów K.r.o. odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, nie odnosi się zaś do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa, ustanowiona w drodze umowy, może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Ponownie należy więc podkreślić, iż skarżący nie ujawnił w pełni sytuacji finansowej swojej rodziny, co uniemożliwiało uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na wynik sprawy nie mają wpływu okoliczności podnoszone w sprzeciwie złożonym przez skarżącego, skoro nadal wskazuje on, iż "nie może podać dochodów żony". Mając powyższe na uwadze uznać należy, że skarżący nie wykazał przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., co uzasadniało odmowę przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak też częściowym. Z tych względów Sąd orzekł, jak w postanowieniu.