II SA/Lu 18/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 lutego 2014 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] r., [...] We wniosku z dnia 25 czerwca 2013 r. K. S. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w H. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad synem K. S. Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w H.– działając z upoważnienia Burmistrza Miasta H. – odmówił przyznania K. S. wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ I instancji powołał się na nieprawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Z. z dnia [...] marca 2013 r., sygn. akt [...], na mocy którego wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim K. S. zostało powierzone matce, zaś władza rodzicielska K. S. została ograniczona wyłącznie do prawa uzyskiwania informacji o istotnych sprawach dziecka dotyczących nauki, leczenia i miejsca pobytu. Ponadto, zgodnie z treścią tego orzeczenia, wnioskodawca został uprawniony do zabierania dziecka do swojego miejsca zamieszkania codziennie w dni powszednie, po ukończeniu przez syna zajęć w przedszkolu oraz został zobowiązany do odwiezienia dziecka do miejsca zamieszkania matki do godziny 17:00, z tym że po zabraniu dziecka z przedszkola w piątek, obowiązek odwiezienia dziecka do miejsca zamieszkania matki nastąpi następnego dnia do godziny 18:00. W ocenie organu I instancji określony powyższym orzeczeniem zakres praw wnioskodawcy wyklucza możliwość sprawowania przez niego stałej opieki nad synem, a z drugiej strony wskazuje na możliwość kontynuowania lub podjęcia przez niego zatrudnienia. Organ uznał zatem, że brak jest podstaw do przyznania K. S. wnioskowanego świadczenia pomimo, że podejmuje on działania w zakresie rehabilitacji dziecka oraz uczęszcza z nim na wizyty u lekarzy specjalistów (na co wnioskodawca powoływał się podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 2 lipca 2013 r.). Sprawowana przez stronę opieka ma bowiem – zdaniem organu – charakter jednie uzupełniający w stosunku do opieki sprawowanej przez matkę. W dniu 14 sierpnia 2013 r. K. S. złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z., za pośrednictwem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w H., pismo zatytułowane jako "Odwołanie", w którym zażądał stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji, kwestionując zawarte w niej ustalenia. Wnioskodawca stwierdził, że sprawując władzę rodzicielską nad synem w zakresie określonym wyrokiem Sądu Okręgowego w Z. z dnia [...] marca 2013 r., mógłby podjąć pracę jedynie w wymiarze 16 godzin tygodniowo. Jednocześnie podkreślił, że powołany wyrok nie jest prawomocny i złożył od niego apelację. Zdaniem K. S. to on faktycznie sprawuje opiekę nad małoletnim K. S., a charakter uzupełniający ma opieka wykonywana przez matkę dziecka. Decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...] – zaskarżoną w niniejszej sprawie – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z., po rozpatrzeniu odwołania K. S. od decyzji organu I instancji, utrzymało tę decyzję w mocy. Organ odwoławczy stwierdził, że pomimo niewyjaśnienia dostatecznie rozbieżności co do ilości dni i godzin, w których K. S. sprawuje opiekę nad synem, nie można uznać, że opieka ta ma charakter stały. Taką opiekę wykonuje bowiem matka dziecka, której została powierzona władza rodzicielska nad małoletnim K. S. Władza rodzicielska wnioskodawcy została natomiast ograniczona wyrokiem Sądu Okręgowego w Z. z dnia [...] marca 2013 r., sygn. akt [...], który określił zakres jego kontaktów z dzieckiem. Ograniczenie to – zdaniem Kolegium – wyklucza możliwość sprawowania przez K. S. stałej opiekę nad synem. Pomimo, że dowozi on syna na konsultacje specjalistyczne związane z leczeniem, wykonywana przez niego opieka ma charakter jedynie dorywczy i wynika z obowiązków rodzicielskich. Nie jest to jednak – w ocenie Kolegium – opieka wykonywana w zakresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem wnioskodawca nie jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego. K. S. wniósł na powyższą decyzję organu odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący podkreślił, że pomimo, iż władza rodzicielska nad małoletnim K. S. została mu ograniczona, nie wynikało to z zarzutów co do sposobu jego dbania o dobro syna. Wskazał na niekonsekwencję powoływanego orzeczenia Sądu Okręgowego w Z., które z jednej strony ogranicza jego władzę rodzicielską do uzyskiwania informacji o istotnych sprawach dziecka, zaś z drugiej strony zobowiązuje go do opieki nad synem w zakresie uniemożliwiającym mu świadczenie pracy. Skarżący podkreślił, że to on codziennie odbiera syna z przedszkola, a następnie opiekuje się nim aż do momentu odwiezienia go samochodem na nocleg do matki. To on również ponosi pełne koszty terapii syna w Centrum Autyzmu w L. Zdaniem skarżącego sprawowana przez niego opieka ma zatem charakter stały. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. wniosło o jej o oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż opieka wykonywana przez skarżącego nad synem ma charakter czasowy, a nie stały. Zdaniem Kolegium jedynie powierzenie skarżącemu władzy rodzicielskiej wyrokiem sądu lub zmiana wyroku Sądu Okręgowego w Z. z dnia [...] marca 2013 r. może zmienić jego sytuacje faktyczną. Na rozprawie w dniu 20 lutego 2014 r. skarżący wyjaśnił, że jego apelacja od wyroku rozwodowego została oddalona. Ponadto wskazał, że przedszkole, do którego uczęszcza jego syn, jest otwarte do godz. 13:00 i dziecko nie je w nim posiłków, gdyż jest autystyczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały bowiem wydane z naruszeniem przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem żądania skarżącego, wyrażonego w jego wniosku z dnia 25 czerwca 2013 r., było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku opieką nad niepełnosprawnym synem K. S.. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1456), dalej jako "u.ś.r." Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do ust. 1b pkt 1 tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia. Z akt niniejszej sprawy bezspornie wynika, że syn skarżącego K. S. legitymuje się orzeczeniem uznającym go za osobę niepełnosprawną od urodzenia, ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w H. z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] – k. 6 akt. adm.). Poza sporem pozostaje również że skarżący, jako ojciec niepełnosprawnego K. S., należy do kręgu osób uprawnionych do pobierania w związku ze sprawowaną nad nim opieką świadczenia pielęgnacyjnego. Organy obu instancji zakwestionowały natomiast w niniejszej sprawie możliwość sprawowania przez skarżącego opieki nad synem w sposób stały. Zdaniem organów możliwość tę wyłącza fakt, iż w wyroku z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt [...] (który, zgodnie z oświadczeniem skarżącego złożonym na rozprawie, stał się prawomocny) Sąd Okręgowy w Z., rozwiązując przez rozwód małżeństwo A. S. i K. S., orzekł jednocześnie o ograniczeniu ojcu władzy rodzicielskiej nad małoletnim K. S. do prawa uzyskiwania informacji o istotnych sprawach dziecka dotyczących nauki, leczenia i miejsca pobytu, ustalając przy tym, że ojciec dziecka będzie uprawniony i zobowiązany do kontaktów z dzieckiem w terminach i miejscach przez strony ustalonych oraz będzie uprawniony do zabierania dziecka, do swojego miejsca zamieszkania, codziennie w dni powszednie, po ukończeniu przez syna zajęć w przedszkolu oraz będzie zobowiązany do odwiezienia dziecka do miejsca zamieszkania powódki, do godziny 17.00, z tym, że po zabraniu dziecka z przedszkola w piątek, zobowiązany będzie do jego odwiezienia do miejsca zamieszkania powódki następnego dnia do godziny 18.00. Mając na uwadze treść powyższego orzeczenia organy przyjęły, że zakres opieki nad K. S. sprawowanej przez skarżącego ma charakter jedynie dorywczy i uzupełniający wobec opieki wykonywanej przez matkę dziecka, i nie sposób jej uznać za opiekę stałą, przez co nie daje ona podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W ocenie Sądu stanowisko organów w powyższej kwestii jest co najmniej przedwczesne, albowiem nie zostało należycie wyjaśnione, jaki w istocie jest zakres i rzeczywisty charakter opieki skarżącego nad synem. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy sam przyznał, że niewyjaśnione zostały dostatecznie rozbieżności co do ilości dni i godzin opieki, w których skarżący sprawuje opiekę nad synem. Stwierdzenie mimo tego, że opieka ta nie ma charakteru stałego, należy więc ocenić jako dowolne. Błędnym jest przekonanie organów, że już sam fakt ograniczenia władzy rodzicielskiej skarżącemu automatycznie wyklucza możliwość sprawowania przez niego stałej opieki i świadczy o tym, że wykonywana przez niego opieka ma charakter jedynie uzupełniający wobec opieki sprawowanej przez matkę, której powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej. Ocena ta nie uwzględnia bowiem, w jakim zakresie władza rodzicielska skarżącego została ograniczona. Należy natomiast zauważyć, że skarżący, w ramach pozostawionych mu uprawnień wobec dziecka, ma zagwarantowany z nim regularny, niemal codzienny (za wyjątkiem niedziel), kilkugodzinny kontakt, a w piątek i w sobotę dziecko przebywa ze skarżącym w zasadnie przez całe te dni, łącznie z noclegiem. Z przedstawionego przez skarżącego pisma Dyrektora Niepublicznego Przedszkola Specjalnego w H. z dnia [...] maja 2013 r. wynika, że w dniach od poniedziałku do czwartku odbiera on syna z przedszkola ok. 12:30, zaś w piątki już o godzinie 8:30, by wspólnie z nim uczestniczyć w zajęciach terapeutycznych w Centrum Autyzmu w L. W tej sytuacji, skoro niepełnosprawny K. S. przebywa pod opieką ojca regularnie przez kilka godzin dziennie, to ojciec odbiera go z przedszkola i przygotowuje mu posiłki, i to ojciec jest czynnie zaangażowany w jego terapię, nie sposób wykluczyć, że to właśnie opieka sprawowana przez ojca w ramach pozostawionej mu władzy rodzicielskiej ma charakter stały i przewyższa w swym zakresie opiekę wykonywaną przez matkę. W żadnym razie opieki tej nie można zaś określić – jak uczyniły to organy – jako doraźnej. Dla wykonywania stałej opieki nie jest bowiem konieczne wspólne zamieszkiwanie z osobą jej wymagającą (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 29 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Ke 761/10 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zdaniem Sądu, nie sposób również wykluczyć, że opieka sprawowana przez skarżącego nad synem uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Jeżeli bowiem opieka ta jest wykonywana w pełnym wymiarze czasowym, w jakim skarżący ma zagwarantowany kontakt z dzieckiem, tj. skarżący wykonuje ją przez klika godzin w każdy dzień powszedni, przeważnie zaś w godzinach od ok. 12:30 do 17:00, uprawnionym jest stwierdzenie, że znalezienie przez niego pracy, która nie kolidowałaby z tymi obowiązkami, jest znacznie utrudnione, a wręcz niemożliwe. W związku z powyższym należy stwierdzić, że dla dokonania należytej oceny, czy zakres opieki, jaką skarżący sprawuje nad synem, uzasadnia przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego, koniecznym było ustalenie jej rzeczywistego wymiaru oraz porównanie jej z zakresem opieki, jaką nad K. S. sprawuje jego matka w czasie, gdy dziecko to przebywa przy niej. W niniejszej sprawie organy, orzekając o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, nie dokonały jednak rzetelnych ustaleń co do tych kwestii, naruszając tym samym przepisy art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Koniecznym jest zatem ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ I instancji, który oceniając, czy skarżący sprawuje stałą opiekę nad synem i czy opieka ta wyklucza możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia, uwzględni wnioski zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Oceniając powyższe okoliczności organ będzie miał na uwadze, że zgodnie z art. 75 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest niezgodne z prawem. W szczególności zaś organ rozważy przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 23 ust. 4aa u.ś.r., w ramach którego ustali, w jakim zakresie opiekę nad niepełnosprawnym K. S. sprawuje jego matka. Kwestia ta ma bowiem zasadniczy wpływ na ocenę, które z rodziców tego dziecka sprawuje nad nim opiekę o charakterze podstawowym, a które opiekuje się nim jedynie w zakresie uzupełniającym. Konieczne jest także wyjaśnienie kwestii, która wynika z zapisu w karcie w pracy socjalnej (k. 16 akt adm.), według której przy próbie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 1 lipca 2013 r. pracownik socjalny uzyskał informację, że skarżący pracuje, a następnie zastał go w firmie "U." w okolicznościach wskazujących, że tak jest faktycznie. Sam skarżący zaprzeczył wówczas, że pracuje w tej firmie, jednak okoliczność ta nie była w dalszym ciągu postępowania w sposób stanowczy wyjaśniona. Jest to o tyle niezrozumiałe, że ma ona kapitalne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Jeśliby bowiem okazało się, że skarżący pracuje, to oznaczałoby to, że nie jest spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia. Końcowo, odnosząc się do zawartego w skardze wniosku skarżącego o przyznanie mu przez Sąd wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, należy wyjaśnić, że w myśl przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), uprawnienia wojewódzkiego sądu administracyjnego są ograniczone do orzekania o charakterze kasacyjnym. Sąd administracyjny nie może zatem wkraczać w kompetencje organu administracji publicznej zastępując go w rozstrzyganiu sprawy administracyjnej. Z tych wszystkich względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.