II SA/Lu 19/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Jolanta Sikora, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 marca 2016 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. W dniu [...]. T. B. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem Z. B.. Decyzją dnia [...]. Burmistrz [...] odmówił przyznania świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]. rozstrzygnięcie organu I instancji uchyliło i sprawę przekazało do ponownego rozpoznania. Następnie kolejną decyzją z dnia [...]. Burmistrz ponownie odmówił przyznania świadczenia. Organ wyjaśnił, że w myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia [...] r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia [...] r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ponadto, zgodnie z art- 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak do ukończenia 25 roku życia. Organ ustalił, że orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w Ł. Nr [...] z dnia [...] r. Z. B. został na stałe zaliczony do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia, co w myśl art. 3 pkt 2ld Ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza znaczny stopień niepełnosprawności. Zdaniem organu wnioskodawca nie spełnia jednak ograniczenia zawartego w art. 17 ust. 1b ustawy, a dokładnie czasu w którym ojciec stał się osobą niepełnosprawną. Według wspomnianego orzeczenia inwalidztwo Z. B. istnieje od [...]. czyli od momentu kiedy miał ukończone 69 lat. Organ zaznaczył, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia [...]. ( K 38/13 ) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy z dnia [...]. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powitania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Odnosząc się jednak do uzasadnienia wyroku organ stwierdził, że według Trybunału wyrok nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy, jak również nie kreuje nowego prawa, lecz zobowiązuje ustawodawcę do zmiany bez zbędnej zwłoki niekonstytucyjnego prawa dotyczącego żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa, a konkretnie po 18 roku życia lub w trakcie trwania nauki w, szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Po rozpoznaniu odwołania T. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Także Kolegium podkreśliło, że wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obciążony jest obowiązkiem alimentacyjnym wobec ojca, który jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co potwierdza orzeczenie Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w Ł. z dnia [...]. Z kart leczenia szpitalnego z dnia [...]. i [...]. wynika, że cierpi na miażdżycę uogólnioną, zespół otępienny mieszany, zaniki korowo-podkorowe mózgu i móżdżku, niedomykalność zastawki mitralnej i trójdzielnej, utrwalone migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, ostre zawroty i bóle głowy. Wnioskodawca nie pracuje, ostatni raz był zatrudniony na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony od [...]. do [...]. W dniu [...]. wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, pomimo, że opiekował się obojgiem rodziców niepełnosprawnymi w stopniu znacznym i świadczenie to zostało mu przyznane decyzją z dnia [...]., od dnia [...]. bezterminowo. Po wygaśnięciu tej decyzji z mocy prawa z dniem [...]., zarejestrował się w ewidencji osób bezrobotnych dla celów ubezpieczenia zdrowotnego i nie podjął zatrudnienia proponowanego mu przez urząd pracy ze względu na niemożliwość jego pogodzenia z opieką nad rodzicami. W dniu [...]. wyrejestrował się z ewidencji osób bezrobotnych i wystąpił o przyznanie zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad matką i zasiłek ten został mu przyznany począwszy od [...]. Po śmierci matki i wygaśnięciu w związku z tym prawa do zasiłku dla opiekuna, w dniu [...]. ponownie zarejestrował się w urzędzie pracy i był zarejestrowany do [...]. gdyż w styczniu zmarł jego jedyny brat, który pomagał w opiece nad ojcem. W dniu [...]. wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem. Opieka nad ojcem obejmuje przygotowanie mu posiłków, podanie leków, pomoc w poruszaniu się w domu i poza nim.. Mieszkają sami i nie ma innych osób, które mogłyby pomóc w opiece nad ojcem. Mimo to Kolegium podzieliło argumentację Burmistrza, że skarżący nie spełnia wymogu określonego w art. 17 ust.1b ustawy. Według bowiem powołanego orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia [...]. wynika, że inwalidztwo istnieje od [...]., a więc powstała w 70 roku życia. Także Kolegium wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] r. w sprawie K 38/13 w którym Trybunał orzekł, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zwróciło uwagę na pkt.8 uzasadnienia wyroku zgodnie z którym "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki". Kolegium podzieliło w tej sytuacji stanowisko organu I instancji, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie daje T. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T. B. zarzucił decyzji Kolegium zastosowanie art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych , który został uznany za sprzeczny z Konstytucją i nieobowiązujący w części, w której wprowadza kryterium wieku osoby u której stwierdzono niepełnosprawność. Niekonstytucyjnej jest opisane kryterium wieku powstania niepełnosprawności (art. 17 i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych), które w nieuzasadniony sposób wprowadza różnice w grupie osób, które nie podjęły lub zrezygnowały z pracy I zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnymi. Zróżnicowanie to nie realizuje przewidzianego w ustawie celu, dla którego wprowadzono świadczenie pielęgnacyjne oraz specjalny zasiłek opiekuńczy. Celem tych świadczeń jest rekompensata zarobków utraconych przez opiekunów. Ustawa nie wprowadza żadnego wskazania iż świadczenie może być wypłacane wyłącznie w relacji rodzic j dziecko, gdzie to rodzic ma być opiekunem, całkowicie dopuszczalne jest I ukształtowanie tej relacji jako racja rodzic i dziecko jako opiekun uprawniony od otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. Z całą pewnością z punktu widzenia odpowiedzialności i solidarności społecznej bardziej pozytywny i pożądane jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dziecku, które nie podejmuje pracy gdyż opiekuję się niepełnosprawnym ojcem niż umieszczenie ojca w domu opiekuńczym i sfinansowanie jego tam pobytu w części lub w całości, który to koszt jest nieporównywalnie większy. Celem ustawy zmieniającej z 2012 r. było ograniczenie kręgu uprawnionych do świadczeń, co uzasadniono dążeniem do racjonalizacji wydatkowania środków publicznych. Cel ten nie może być jednak osiągnięty przez pozbawienie osób niepełnosprawnych możliwości korzystania z opieki osób najbliższych. Zdaniem skarżącego rozważania zawarte w decyzji Kolegium nie uwzględniają, ani nie wyjaśniają co ma się dziać z osobami, których niepełnosprawność nie powstała w okresie dzieciństwa. Nie można zgodzić się ze zgodną z konstytucją działalnością władzy, która odbiera bezterminowo przyznane prawo do świadczeń po to aby uzyskać optymalizację budżetu. Jest to działanie, które stanowi naruszenie zasad sprawiedliwości społecznej. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoją dotychczasową argumentację i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia [...]. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015r., poz. 114 ze zm.), który jest podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia [...]. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia [...] r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - który jest podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego - świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W sprawie nie jest kwestionowane, że niepełnosprawność ojca skarżącego powstała w wieku 70 lat, spór opiera się natomiast na interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z [...] r. sygn. akt K 38/13 opubl. w Dz.U z 2014r. poz. 1443 ) w którym stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem Trybunału kryterium wieku zastosowane w tym przepisie ma bowiem charakter dyskryminujący, bo niezasadnie różnicuje uprawnienia podmiotów podobnych – opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Słusznie Kolegium zwróciło uwagę, że mimo stwierdzenia niezgodności z Konstytucją omawianego przepisu nadal nie ma podstaw do uwzględnienia żądania skarżącego. Trybunał bowiem w uzasadnieniu swojego wyroku jednoznacznie zaznaczył, że "skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie »prawa« do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który – biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii – powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki". Biorąc pod uwagę treść uzasadnienia powołanego wyroku uznać należy, że nie zmienia on sytuacji prawnej osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne, jeśli warunek o którym mowa w art.17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest spełniony ( tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia [...]. I OSK 2926/14 i [...]. I OSK 519/14 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). Z tych powodów na podstawie art. 151 ustawy z dnia [...]. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ze zmianami ) skargę należało oddalić.