II SA/Lu 206/19

8 sierpnia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kowalczyk, Asesor WSA Jerzy Parchomiuk, Protokolant Referent Jacek Zięba, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] r., znak: [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z [...] stycznia 2019 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) w związku z art. 1a, art. 2 pkt 2, art. 9 ust. 1-3 oraz ust. 8 ustawy z 7 września 2017 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2018 r. poz. 554 ze zm.) oraz § 2-7 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1467), po rozpatrzeniu odwołania A. P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta H. z [...] listopada 2018 r., znak: [...], odmawiającą przyznania odwołującej się świadczeń z funduszu alimentacyjnego na syna K. P.. Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z [...] września 2018 r. A. P. wystąpiła do Burmistrza Miasta H. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna K. P.. Do wniosku dołączyła zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. o bezskuteczności egzekucji alimentów. Decyzją z [...] listopada 2018 r. znak: [...] organ pierwszej instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego z powodu przekroczenia kryterium dochodowego, wynoszącego [...] zł. Organ ustalił bowiem, że dochód rodziny A. P. w roku 2017 w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł Od tej decyzji A. P. wniosła odwołanie. Organ drugiej instancji powołaną na wstępie decyzją utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając poczynione przez ten organ ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną. Kolegium wyjaśniło, że na dochód dwuosobowej rodziny wnioskodawczyni w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, tj. w roku [...] złożyły się: dochód wnioskodawczyni opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych w wysokości [...] zł (przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania - [...] zł, pomniejszony o należny podatek - [...] zł oraz o składkę na ubezpieczenie społeczne - [...] zł i zdrowotne - [...] zł), kwota otrzymana na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - [...] zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha przeliczeniowych, będącego własnością syna wnioskodawczyni K. P. w wysokości [...] zł ([...] ha przelicz. x [...] zł = [...] zł). Organ podniósł jednocześnie, że dochód A. P. opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych za 2017 r. jest w całości dochodem utraconym, który nie jest brany pod uwagę przy ustaleniu dochodu rodziny. Rodzina uzyskała więc dochód w wysokości [...] zł ([...] zł + [...] zł), a zatem przeciętny miesięczny dochód jej członków wyniósł [...] zł, w przeliczeniu na osobę w rodzinie – [...] zł. W związku z powyższym, organ wskazał, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z funduszu alimentacyjnego -725,00 zł, wynikającą z art. 9 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 9 ust. 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku, gdy rodzina uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz dochody pozarolnicze, dochody te sumuje się. Z kolei, zgodnie z art. 9 ust. 7 tej ustawy, w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym. W 2017 r. była to kwota [...]zł (1/12 kwoty [...]zł.). Organ powołał się również na treść § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r., zgodnie z którym w przypadku posiadania gospodarstwa rolnego dochód rodziny ustala się na podstawie przeciętnej liczby hektarów przeliczeniowych znajdujących się w posiadaniu rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Kolegium przytoczyło następnie najistotniejszy z punktu widzenia podniesionych w odwołaniu zarzutów art. 9 ust. 8 ustawy, zgodnie z którym, ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem: 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego; 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną; 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. Kolegium wyjaśniło następnie, że brak jest podstaw do pominięcia w dochodzie rodziny dochodu z gospodarstwa rolnego, osiągniętego w 2017 r., gdyż sprzedaż gospodarstwa przez działającą w imieniu syna A. P. [...] kwietnia 2018 r. nie stanowi utraty dochodu w rozumieniu przepisów ustawy, natomiast umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego z [...] października 2014 r. nie została zawarta na warunkach określonych w art. 9 ust. 8 ustawy. Organ odwoławczy podkreślił, że w obowiązującym stanie prawnym fakt nieposiadania gospodarstwa rolnego w dniu składania wniosku o ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub posiadanie gospodarstwa o mniejszej powierzchni, wyrażonej w ha przeliczeniowych, nie ma wpływu na ustalenie dochodu rodziny, jeżeli rodzina posiadała gospodarstwo rolne w roku, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego. Fakt sprzedaży gospodarstwa rolnego zostanie uwzględniony przy ubieganiu się o świadczenie na kolejny okres świadczeniowy. Ponadto, dla ustalenia dochodu w sprawach o świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie ma znaczenia ani to, jakie rzeczywiste dochody osiągane są z gospodarstwa rolnego, ani czy grunt jest w ogóle uprawiany. Decydujący jest tytuł własności lub posiadania gruntu oraz jego zaklasyfikowanie, zaś dochód ustala się obligatoryjnie w formie ryczałtowej w oparciu o wysokość dochodu z hektara przeliczeniowego, ustaloną w obwieszczeniu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym. Skargę na decyzję Kolegium wniosła A. P., zarzucając naruszenie: I. prawa materialnego, tj. 1) art. 2 pkt 4 i 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez niewłaściwą interpretację przepisów; 2) art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez niezastosowanie tego przepisu i nieprzyznanie jej synowi należnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; 3) art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu oraz błędne obliczenie dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę; 4) art. 9 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez niewłaściwą interpretację przepisów i w konsekwencji nieuznanie dochodu ze sprzedaży gospodarstwa rolnego jako dochodu utraconego oraz błędne wyliczenie uzyskanego dochodu; 5) art. 9 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez niewłaściwe ustalenie dochodu uzyskanego z gospodarstwa rolnego; II. prawa procesowego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8, art. 77 k.p.a. oraz art. 107 § 3 w związku z art. 138 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organy przy wydaniu zaskarżonej decyzji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W uzasadnieniu zarzutów skargi skarżąca opisała swoją sytuację życiową, wyjaśniając w szczególności, że jest obywatelką Ukrainy, posiada zezwolenie na pobyt stały w Polsce, a jej syn K. P. jest obywatelem polskim. Wskazała, że jest rozwiedziona z ojcem dziecka, który ma ograniczoną władzę rodzicielską i zasądzone alimenty na syna, których egzekucja jest bezskuteczna. Skarżąca podniosła, że wychowuje dziecko samotnie i jest niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym. Wyjaśniła, iż w 2003 r. teść darował jej synowi część gospodarstwa rolnego. Z gospodarstwa nie uzyskała realnego zysku i za zgodą sądu zostało ono sprzedane w 2018 r., z zamiarem przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży na zakup mieszkania dla syna. W trudnym dla siebie okresie cały czas pracowała dorywczo. W chwili obecnej nie ma żadnego wsparcia finansowego w związku z wychowywaniem syna, ani poprzez zapłatę alimentów od byłego męża, ani poprzez świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Odmówiono jej również zasiłków celowych oraz świadczeń wychowawczych na rzecz syna. Jej zdaniem, sytuacja rodziny uzasadnia przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Odwołując się do preambuły ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, skarżąca wskazała, że jej sytuacja jest trudna, gdyż dochód ze sprzedaży gospodarstwa został przeznaczony na kupno mieszkania dla syna i aktualnie nie dysponuje tymi pieniędzmi. W jej ocenie, organ nieprawidłowo policzył dochód uzyskany za 2017 r. Skarżąca wskazała, że przesłanką zastosowania art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest uzyskiwanie dochodu w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a więc dochód ten musi być uzyskiwany regularnie, w powtarzających się odstępach czasu, a ponadto uzyskiwanie dochodu musi być kontynuowane w okresie świadczeniowym. Dopiero wówczas taki dochód może być doliczony do dochodu rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpi uzyskanie dochodu. Innymi słowy, zdaniem skarżącej, chodzi o urealnienie sytuacji dochodowej stron w związku z uzyskaniem dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Obowiązkiem organów orzekających w sprawie jest nie tylko ustalenie, czy dany członek rodziny uzyskał dochód po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, lecz także, czy dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i czy jego charakter wskazuje, że będzie on w dalszym ciągu uzyskiwany w okresie, na który ustalane jest prawo do świadczeń. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji są zgodne z prawem. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do kwestii odpowiedniej kwalifikacji dochodów z gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę, które, według skarżącej, nie powinny być uwzględniane przy wyliczaniu dochodu rodziny na potrzeby ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skarżąca argumentowała, że jej dwuosobowa rodzina nie osiągnęła w 2017 r. żadnych dochodów z należącego do jej syna gospodarstwa rolnego, które było oddane w dzierżawę. Z argumentacji organów obu instancji wynika jednak, że zgodnie z przepisami prawa, dochody te powinny zostać zsumowane z dochodami pozarolniczymi i uwzględnione łącznie. Materialnoprawną podstawę podjętych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W myśl art. 9 ust. 2 tej ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego uzależnione są od wysokości dochodów, bowiem przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty [...]zł. Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na podstawie dochodu rodziny lub dochodu osoby uprawnionej. Chodzi tu przy tym o dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt. 4 i 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.) za dochód rodziny uznaje się m. in. dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego. Zgodnie zaś z art. 9 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym. Z powyższego wynika, że ustawodawca w przepisach o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się w tym gospodarstwie pracuje, czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie (w dzierżawę lub w użytkowanie). W rozumieniu ustawy "utrzymuje się" z gospodarstwa rolnego zatem także ten, kto włada nim na podstawie tytułu prawnego pozwalającego na oddanie tego gospodarstwa w posiadanie zależne. Przepis art. 9 ust. 7 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie stanowi o dochodzie faktycznie osiąganym z działalności rolniczej, lecz zawiera założenie, że kwota wynikająca z przewidzianego w nim wyliczenia jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Taka interpretacja omawianego przepisu znajduje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ukształtowanym na tle analogicznego przepisu art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych (tak m. in. wyrok NSA z 14 grudnia 2007 r., I OSK 321/07, CBOSA). Wskazać przy tym należy, że zgodnie z art. 9 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę, z wyjątkiem: 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego; 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną; 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. Jedynie zatem w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w art. 9 ust. 8 pkt 1 – 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przeniesienie posiadania gospodarstwa z właściciela na posiadacza zależnego powoduje, że dochód z gospodarstwa rolnego ustala się z pominięciem gruntów oddanych w dzierżawę. Skoro ten przepis ustanawia wyjątek od reguły, to należy interpretować go ściśle. Stanowisko takie wielokrotnie znalazło poparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 3 września 2009 r., I OSK 3/09, CBOSA). W niniejszej sprawie bezspornym jest, że nie zachodzą wyjątki wskazane w art. 9 ust. 8 pkt 1 i 3 powołanej ustawy, bowiem umowa dzierżawy, na którą powołuje się skarżąca, nie została zawarta w trybie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, ani w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. Podkreślenia wymaga również fakt, że w rozumieniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oddanie gospodarstwa w dzierżawę nie może być uznane za utratę dochodu członka rodziny w rozumieniu art. 9 ust. 3 tej ustawy. Stosownie do treści art. 2 pkt 17 ustawy, pod pojęciem dochodu utraconego należy rozumieć utratę dochodu spowodowaną jedynie ściśle określonymi, wymienionymi w tym przepisie zdarzeniami, do których nie należy oddanie gospodarstwa w dzierżawę. W świetle powyższych ustaleń, Sąd podzielił stanowisko organów obu instancji, że w rozpoznawanej sprawie zryczałtowany dochód z gospodarstwa rolnego powinien być zaliczony do dochodu rodziny skarżącej. Za bezsporne w sprawie Sąd uznał również, że oddanie gospodarstwa rolnego w dzierżawę nie może być uznane za utratę dochodu, ponieważ w analizowanym stanie faktycznym nie występuje żaden z wyjątków pozwalających na niewliczanie obszarów rolnych oddanych w dzierżawę do powierzchni gospodarstwa przy ustalaniu dochodu rodziny uzyskanego z gospodarstwa rolnego. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i jego analiza przeprowadzona przez organy z zastosowaniem powołanych wyżej przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w związku z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala na stwierdzenie, że w rozpatrywanej sprawie prawidłowo został ustalony dochód w rodzinie skarżącej za rok 2017, który w przeliczeniu na osobę przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do wnioskowanego świadczenia. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i spójny wyjaśniły powody, które legły u podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Przywołane w skardze wyroki: WSA w Łodzi z 20 marca 2018 r. II SA/Łd 950/17 oraz WSA w Poznaniu z 11 maja 2017 r., II SA/Po 226/17 odnoszą się do sposobu ustalania dochodu rodziny w przypadku uzyskania dochodu przez jej członka, co w sprawie objętej niniejszą skargą nie miało miejsca. Ponadto w stanach faktycznych tych spraw składnikiem dochodu rodzin nie był dochód z gospodarstwa rolnego. Wbrew stanowisku skarżącej, z żadnego przepisu prawa nie wynika, by warunkiem wliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego do miesięcznego dochodu rodziny, od którego uzależnione jest przyznanie świadczenia osobom uprawnionym do alimentów, było uzyskiwanie dochodu z tego gospodarstwa w okresie świadczeniowym. Wobec powyższego na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) należało skargę oddalić.