II SA/Lu 225/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję, która nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku oraz uchyla decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia 13 stycznia 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania K. K., reprezentowanego przez kuratora adwokat I. P., od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy W. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia 8 listopada 2011 r., nr [...], nakazującej K. K. zwrot świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym w kwocie 15 900,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi w kwocie 1 017,34 zł – utrzymało w mocy tę decyzję. Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach sprawy: W zaświadczeniu z dnia 24 sierpnia 2010 r., [...], Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w C. stwierdził, że w okresie ostatnich dwóch miesięcy egzekucja alimentów należnych od K. K. przyznanych dla K. K., P. K. i W.. K. okazała się bezskuteczna. Kwota zobowiązań dłużnika alimentacyjnego wynosiła z tytułu: wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego – 25 850,38 zł, wypłaconych zaliczek alimentacyjnych – 24 780,00 zł, należności wierzyciela alimentacyjnego – 28 663,95 zł. Decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...], Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działając z upoważnienia Wójta Gminy W., przyznał A. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych P. K. i K. K. w wysokości po 350 zł miesięcznie na okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. oraz W. K. w kwocie 300 zł miesięcznie na okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. W oparciu o przedłożony wyrok Sądu Rejonowego w C. Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 25 listopada 2010 r., [...], organ pierwszej instancji decyzją z dnia 14 grudnia 2010 r., nr [...], zmienił powyższą decyzję i przyznał prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla P. K. i K. K. w wysokości 450 zł miesięcznie oraz W. K. w wysokości 400 zł miesięcznie - na okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. Z uwagi na brak możliwości ustalenia miejsca zamieszkania K. K. postanowieniem Sadu Rejonowego w C. Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 5 sierpnia 2010 r., [...], został ustanowiony kurator w osobie I. P. Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w W., zobowiązał K. K. reprezentowanego przez kuratora I. P. do zwrotu należności wypłaconych – na podstawie wskazanych wyżej decyzji – osobom uprawnionym: K. K., P. K. i W. i K. z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 15.900,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Organ przytoczył treść art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zaznaczył, że pomimo powiadomienia ustanowiony dla nieobecnego dłużnika alimentacyjnego nie skorzystał z możliwości wglądu do akt sprawy. Odwołanie od tej decyzji złożyła kurator I. P., reprezentująca K. K., zarzucając organowi pierwszej istotne naruszenie przepisów prawa procesowego oraz prawa materialnego. Odpisaną na wstępie decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że decyzja organu pierwszej instancji nie narusza przepisów postępowania ani przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z przepisów tej ustawy wynika bowiem ustawowy obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, przez dłużnika alimentacyjnego oraz obowiązek wydania przez organ właściwy wierzyciela stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest decyzją związaną oraz jest wydawana w postępowaniu o niezwykle zredukowanym postępowaniu wyjaśniającym. Funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności. W niniejszej sprawie, jak podkreśliło Kolegium, organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że K. K. był zobowiązany do łożenia alimentów na rzecz dzieci: K. K., P. K. oraz W. K., a egzekucja tych alimentów – jak wynika z zaświadczenia komornika, znajdującego się w aktach administracyjnych – była bezskuteczna, a zatem istniały podstawy do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Tym samym decyzja wydana po zakończeniu okresu świadczeniowego, zobowiązująca skarżącego reprezentowanego przez kuratora I. P. do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w ustalonej kwocie 15 900 zł wraz z odsetkami jest zgodna z prawem. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacano w okresie od 1 października 2010 r. do 30 listopada 2010 r. w łącznej kwocie 2 000 zł. W grudniu 2010 r. wypłacono wyrównanie za okres od września 2010 r. do listopada 2010 r. w kwocie 2 200 zł. Kolegium wskazało, że Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 25 listopada 2010 r., [...], podwyższył zasądzone alimenty od K. K. na rzecz jego małoletnich dzieci od 1 września 2010 r. Od stycznia 2011 r. do września 2011 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane były w wysokości po 450 zł miesięcznie na P. K. i K. K. oraz po 400 zł miesięcznie na W. K.. W okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. wypłacono ogółem 15 900 zł. Odsetki ustawowe zostały obliczone prawidłowo, na dzień wydania decyzji organu pierwszej instancji, zgodnie z art. 27 ust. 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 2008 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych. Nieznany z miejsca pobytu K. K. był reprezentowany w postępowaniu przez wyznaczonego w tym celu kuratora, który był zawiadamiany o działaniach podejmowanych przez organ pierwszej instancji i doręczono mu decyzję tego organu. Odnosząc się do wniosku o przyznanie wynagrodzenia na rzecz kuratora organ odwoławczy wskazał, iż wniosek ten nie może być rozpatrzony na obecnym etapie postępowania, albowiem rozstrzygnięcie o kosztach postępowania administracyjnego zapada w drodze postanowienia, a nie w decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty. Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję złożyła kurator I. P., reprezentująca K. K. Decyzji tej strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów: 1. art. 7 i art. 77 k.p.a. przez naruszenie ogólnej zasady postępowania administracyjnego polegającej na przestrzeganiu przez organ praworządności i podejmowaniu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. 2. art. 10 § 1 k.p.a. przez brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu i niedoręczenie decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego z dnia 20 września 2010 r. i 14 grudnia 2010 r., pomimo, iż na dzień ich wydania w sprawie został ustalony kurator dla nieobecnego, a co za tym idzie braku możliwości ustosunkowania się przez stronę w zakresie podstaw wydania decyzji wszczynającej postępowanie, 3. art. 11 k.p.a. poprzez sporządzenie lakonicznego uzasadnienia decyzji na podstawie którego strona nie ma możliwości skontrolowania, na jakich dowodach oparł się organ, jakim dowodom odmówił waloru wiarygodności, jakie były przesłanki wydania decyzji przyznającej świadczenia na rzecz osób uprawnionych, sposobu obliczenia świadczeń oraz odsetek i wykazania ich wypłacenia, 4. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak należytego sporządzenia uzasadnienia decyzji w szczególności poprzez niewypowiedzenie się w zakresie materiału dowodowego zebranego w sprawie, niewykazania czy świadczenia zostały wypłacone na rzecz uprawnionych, kiedy takie wypłaty miały miejsce. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie na rzecz kuratora reprezentującego skarżącego kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, o ile zmierza do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem prawa. Zarzuty podniesione w skardze nie są jednak trafne. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "ustawa", dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1a). Po zakończeniu okresu świadczeniowego organ właściwy wierzyciela, w myśl art. 27 ust. 2 ustawy, ma obowiązek wydać decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Prawidłowe jest wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko, iż w postępowaniu z art. 27 ust. 2 ustawy organ ocenia tylko, czy wydano w przeszłości decyzję pozytywną dla wierzyciela i czy doszło do wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W postępowaniu tym dłużnik nie może zasłaniać się faktem, że wykonał zobowiązanie alimentacyjne w sposób, który nie wywołał stanu bezskuteczności egzekucji. Decyzja, która zostaje wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ust. 1 ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu przedmiotowych należności (por. wyroki NSA z dnia: 5 października 2011 r., I OSK 800/11, 29 lipca 2011 r., I OSK 546/11, 28 czerwca 2011 r., I OSK 337/11 – niepublikowane). W rozpoznawanej sprawie organy administracji obu instancji prawidłowo uznały, że zaszły podstawy do wydania decyzji nakazującej skarżącemu zwrot należności z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r., w łącznej kwocie 15 900 zł. Prawidłowo organ pierwszej instancji wszczął postępowanie administracyjne zmierzające do wydania decyzji o zwrocie przez skarżącego świadczeń wypłaconych dzieciom skarżącego: K. K., P. K. i W. K. z funduszu alimentacyjnego. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. z dnia 24 sierpnia 2010 r. stwierdzające, iż w okresie ostatnich dwóch miesięcy (przed jego wydaniem) egzekucja alimentów należnych od skarżącego przyznanych dla jego dzieciom okazała się bezskuteczna (k. 13 akt. adm.). Zaświadczenie to jest wystarczającym dowodem do stwierdzenia, że egzekucja alimentów wypadła bezskutecznie, co stanowi jedną z przesłanek przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 9 w zw. z art. 2 pkt 11 ustawy. Uchylenia zaskarżonej decyzji nie uzasadnia fakt niedoręczenia kuratorowi skarżącego decyzji Wójta Gminy W. o przyznaniu prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego z dnia 20 września 2010 r. oraz decyzji tego organu z dnia 14 grudnia 2010 r. o zmianie wysokości świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Należy bowiem podkreślić, iż z przepisów prawa materialnego, to jest z przepisów ustawy, nie wynika, by skarżący posiadał interes prawny pozwalający uznać go za stronę postępowaniu administracyjnego w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Stroną w tej sprawie jest jedynie osoba uprawniona do alimentów orzeczonych wyrokiem sądu powszechnego lub ustalonych ugodą zawartą przed takim sądem. W tym postępowaniu po stronie zobowiązanego do alimentów nie powstają żadne nowe prawa ani obowiązki, a wobec tego decyzja ustalająca prawo do świadczenia z funduszu nie wpływa na sytuację prawną skarżącego, zobowiązanego do alimentów. Źródłem obowiązku płacenia alimentów obciążającego skarżącego jest wyrok sądu powszechnego orzekający o tym obowiązku. Świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma zaś charakter świadczenia substytucyjnego, wypłacanego w zastępstwie zobowiązanego do alimentów. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż w toku postępowania administracyjnego w przedmiocie zwrotu należności z funduszu, w którym to postępowaniu skarżącemu służył przymiot strony, kurator skarżącego miała pełną możliwość brania czynnego udziału w postępowaniu, w tym wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji w sprawie zebranych dowodów w sprawie. Również okoliczność, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło precyzyjnego wyliczenia wysokości należności w kwocie 15 900,00 zł oraz kwoty odsetek ustawowych naliczonymi od dnia wymagalności do dnia wydania decyzji w sprawie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym nie daje podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd uwzględnił jednak skargę z przyczyn w niej niepodniesionych, a które to przyczyny zobowiązany był wziąć pod rozwagę z urzędu na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., Poz. 270), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "p.p.s.a.", który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Organ pierwszej instancji w decyzji utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją nakazał skarżącemu zwrot przedmiotowych należności w wysokości 15 900,00 zł ustawowych odsetek w kwocie 1 017,34 zł wyliczonych na dzień wydania decyzji. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się pismo z dnia 12 stycznia 2012 r. W piśmie tym brak jest podpisu i pieczątki osoby, która go sporządziła. Z jego treści wynika, iż dokument ten stanowi prawdopodobnie wydruk przesłanego telefaksem pisma Ośrodka Pomocy Społecznej w W., adresowanego do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W piśmie tym wskazano sposób wyliczenia odsetek ustawowych, których łączna wysokość – po zsumowaniu przez Sąd – wynosi 1 017,34 zł, a więc tyle, ile wynosi wskazana w sentencji decyzji organu pierwszej instancji kwota odsetek ustawowych, do której zwrotu został zobowiązany skarżący (k. 41, 55 akt adm.). Analiza tego dokumentu wskazuje, iż kwota wyliczonych odsetek, to jest 1 310,10 zł nie jest prawidłowa. Wątpliwości Sądu budzi bowiem wysokość wyliczenia odsetek za poszczególne miesiące. W świetle § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 2008 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych (Dz. U. Nr 220, poz. 1434), wysokość odsetek ustawowych wynosi 13 % w stosunku rocznym. Przykładowo z dokumentu tego wynika, iż odsetki ustawowe wyliczone – na dzień 8 listopada 2011 r. - od kwoty 2 200 zł z tytułu świadczeń wypłaconych osobom uprawnionym w dniu 20 grudnia 2010 r. wyniosły 46,37 zł, zaś odsetki obliczone od kwoty 1 300 zł wypłaconej w dniu 20 sierpnia 2011 r. wyniosły 150,80 zł (k. 55). Wyliczenie to jest kompletnie nielogiczne, albowiem niemożliwym jest, by kwota odsetek, wyliczana w stosunku rocznym, od kwoty 2 200 zł, naliczona za okres od dnia 21 grudnia 2010 r. do dnia 8 listopada 2011 r., a więc za okres ponad 10 miesięcy, była trzykrotnie mniejsza aniżeli wysokość odsetek od dużo niższej kwoty należności głównej – 1 300 zł, naliczonych za okres od dnia 21 sierpnia 2011 r. do dnia 8 listopada 2011 r., to jest za okres ponad dwóch miesięcy. Decyzja organu pierwszej instancji narusza zatem nie tylko powołane przepisy art. 27 ust. 1-2 ustawy, gdyż ustala błędną wysokość należnych odsetek, lecz także przepis art. 107 § 3 k.p.a., stanowiący m.in., iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione oraz dowodów, na których się oparł. W tej sytuacji brak było podstaw do utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżona decyzja narusza więc również art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Wskazane naruszenia przepisów postępowania uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. Jednocześnie Sąd uchylił na podstawie art. 135 powołanej ustawy także decyzję organu pierwszej instancji mając na uwadze naruszenie przepisów przez organ pierwszej instancji. Uchylenie decyzji organu pierwszej instancji jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy przez organy administracji. Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji uwzględnią wszystkie przedstawione wyżej uwagi. Odnosząc się do wniosku kuratora skarżącego o zasądzenie na jego rzecz wynagrodzenia za reprezentowanie skarżącego należy wskazać, iż jest on niezasadny. W myśl art. 184 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dla ochrony praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika, ustanawia się kuratora. W trybie powołanego przepisu przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego wyznacza sąd opiekuńczy na wniosek organu administracji, zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi bowiem, iż organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Wynagrodzenie takiego przedstawiciela należy do kosztów postępowania administracyjnego (por. uchwałę SN z dnia 9 lutego 1989 r., III CZP 117/88, OSNC 1990, nr 1, poz. 11). Zauważyć należy, iż ani przepis art. 200 p.p.s.a., ani żaden inny przepis tejże ustawy nie nakłada na Sąd obowiązku orzekania w wyroku o kosztach postępowania na rzecz kuratora ustanowionego przez sąd rodzinny. W niniejszej sprawie adwokat I. P. występowała jako kurator nieznanego z miejsca pobytu D. G., działając w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego w C. z dnia 13 września 2010 r., [...]. Z postanowienia tego wynika, że kuratorem dla skarżącego została ona ustanowiona na wniosek Wójta Gminy W. (k. 56, 57 akt adm.). Organem właściwym do rozpoznania wniosku o przyznanie wynagrodzenia za reprezentowanie skarżącego jest zatem ten organ, a nie Sąd. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.