II SA/Lu 225/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 października 2013 r. sprawy ze skargi I. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje radcy prawnemu M. M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia ...Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia ...o odmowie przyznania I. J. świadczeń rodzinnych. W uzasadnieniu wskazano, że I. J. złożyła w dniu 25 września 2012r. wniosek o przyznanie jej zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania dzieci – J. J. i M. J. Odmawiając przyznania świadczenia organy obu instancji wskazały, że trzyosobowa rodzina wnioskodawczyni przekracza wymagane w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium dochodowe wynoszące 539 zł. Na dochód rodziny skarżącej osiągnięty w 2011r. składa się bowiem dochód z gospodarstwa rolnego o łącznej pow. 8,1478 ha przeliczeniowych wynoszący 22.104,66 zł, a także dochód z renty rodzinnej wynoszący 11.069,18 zł, co daje miesięcznie 2848,34 zł, czyli 949,45 zł na osobę. W odwołaniu I. J. zarzucała wadliwe ustalenie jej dochodu, wyjaśniła, że w sierpniu 2011r. nabyła po zmarłym mężu ½ udziału w gospodarstwie rolnym o pow. 7,4158 ha oraz ½ działki o pow. 0,7320 ha wraz z domem. Nieruchomość rolna przed śmiercią jej męża była wydzierżawiona, a działkę rolną nabył w całości syn K. J., który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Działkę z domem nabyli natomiast syn J. i córka M. Organ odwoławczy nie uwzględnił tych zarzutów wyjaśniając, że przy ustalaniu dochodów z gospodarstwa rolnego możliwe jest odliczenie od dochodów tylko gruntów wydzierżawionych na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, a taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła I. J. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. W skardze, a następnie w piśmie procesowym z dnia 17 lipca 2013r. skarżąca podniosła, że gospodarstwo rolne zostało wydzierżawione przez jej męża na podstawie umowy z dnia 1 września 2008r. zawartej w trybie ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej w rozumieniu art. 28 ust. 4 i art. 19 tej ustawy, co daje podstawy do odliczenia dochodu z tego gospodarstwa od dochodu rodziny. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz.270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem organ – wbrew art. 7, 77 § 1, 80 w zw. z art. 136 kpa - nie ustalił należycie stanu faktycznego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca wnosiła o przyznanie jej świadczeń rodzinnych tj. zasiłku rodzinnego i dodatku do tego zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dzieci – J. i M. Świadczenia te przyznawane są na podstawie art. 6 i art. 11 a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz.992 ze zm.) zwanej dalej "ustawą". Z przepisu art. 5 ust. 1 tej ustawy wynika, że zasiłek rodzinny przysługuje tylko wtedy, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 539,00 zł. Zasada ta ma również zastosowanie do dodatku rodzinnego, jako świadczenia związanego z zasiłkiem rodzinnym. Jednym z podstawowych obowiązków organu rozpoznającego wniosek o przyznanie tych świadczeń jest prawidłowe ustalenie dochodu rodziny osoby ubiegającej się o nie. Zgodnie z art. 3 ust.1 pkt 2 ustawy - dochód rodziny stanowi suma dochodów członków rodziny, zaś dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (...). Z kolei to, jakie przychody wchodzą w skład dochodu zostało określone szczegółowo w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy – wśród nich wymieniony został dochód z gospodarstwa rolnego. Zasady ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego zostały uregulowane w art. 5 ust. 8 ustawy. W świetle tego przepisu przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969, z późn. zm.). Dochód z gospodarstwa rolnego ma więc charakter zryczałtowany i nie jest zależny od dochodów faktycznie uzyskiwanych (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2011r., I OSK 2024/10, wyrok NSA z dnia 3 lutego 2011r., I OSK 1712/10, wyrok NSA z dnia 23 lutego 2011r., I OSK 1712/10). Szczególne zasady ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego obowiązują natomiast w stosunku do znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego, które zostało oddane w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. W takiej sytuacji dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego uzyskany przez dzierżawcę gospodarstwa rolnego pomniejsza się o zapłacony czynsz z tytułu dzierżawy (art. 5 ust. 8a – 8c). W orzecznictwie podkreśla się, że zawarcie umowy dzierżawy stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników to zawarcie takiej umowy w zamian za emeryturę lub rentę rolniczą. Wydzierżawiającym może być zatem wyłącznie emeryt lub rencista, co wynika z art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, Dz.U. z 1989r., Nr 24, poz. 133 ze zm. (por. wyrok WSA z dnia 29 marca 2011r., II SA/Łd 201/11, wyrok WSA z dnia 6 lipca 2010r., II SA/Bd 457/10, wyrok WSA z dnia 20 grudnia 2010r., II SA/Bk 730/10). W sprawie niniejszej organ wprawdzie słusznie przyjął, że zasadniczo dochód z gospodarstwa rolnego podlega doliczeniu do dochodu rodziny warunkującego przyznani świadczeń rodzinnych, jednak nie ustalił prawidłowo tego dochodu. Nie zostało dostatecznie wyjaśnione kiedy i w jakiej części skarżąca nabyła gospodarstwo rolne. Ze zgromadzonych dokumentów wynika, że w 2011r. skarżąca była jedynie współwłaścicielką (wraz z mężem A. J.) nieruchomości rolnej o pow. 0,7320 ha przeliczeniowych (decyzja Burmistrza z dnia ... 2011r.w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego, k.5 akt admin.), zaś właścicielem pozostałej części gospodarstwa rolnego o pow. 7,4158 ha przeliczeniowych był wyłącznie jej mąż (decyzja burmistrza w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego, k.6 akt admin.) Z akt sprawy wynika, że mąż skarżącej zmarł w dniu 3 lutego 2011r., jednak nie wiadomo, kto nabył po nim gospodarstwo rolne. Z odwołania wniesionego przez I. J. od decyzji organu I instancji wynika, że w sierpniu 2011r. spadek po nim nabyła ona wraz z siedmiorgiem dzieci. W aktach sprawy brakuje jednak orzeczenia właściwego sądu lub organu stwierdzającego nabycie gospodarstwa rolnego w całości przez skarżącą, co uniemożliwia prawidłowe ustalenie jej dochodu z tego gospodarstwa. Nie wiadomo zatem czy skarżąca odziedziczyła gospodarstwo rolne sama w całości czy też łącznie z wszystkimi bądź niektórymi dziećmi. Ma to istotne znaczenie, ponieważ - jak wynika z akt - skarżąca mieszka tylko z dwojgiem z nich, a zatem jej rodzinę tworzą trzy osoby i ich dochody podlegają sumowaniu w celu ustalenia czy rodzina spełnia kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczeń. Brak należytych ustaleń we wskazanym zakresie uniemożliwia prawidłową ocenę wydanego rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja jako wydana z naruszeniem art. 7, 77 i 107 § 3 w zw. z art. 136 kpa oraz art. 3 i art. 5 ust. 1 ustawy podlega uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. Natomiast nie jest trafny zarzut skargi dotyczący oddania gospodarstwa rolnego w dzierżawę na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jak wyżej wskazano, umowa zawarta w trybie przepisów tej ustawy to umowa, w której wydzierżawiającym jest emeryt lub rencista rolniczy. Natomiast z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżąca pobiera po mężu rentę rodzinną (w związku z wychowywaniem małoletnich dzieci), a więc nie jest rencistką w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W takiej sytuacji nie jest zatem możliwe zastosowanie art. 5 ust. 8c ustawy i pomniejszenie dochodu z gospodarstwa rolnego o zapłacony czynsz wynikający z dzierżawy (por. wyrok WSA z dnia 20 grudnia 2010r., II SA/Bk 730/10). Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy, mając na uwadze powyższe rozważania, ustali prawidłowo w jakiej części skarżąca odziedziczyła gospodarstwo rolne po mężu i jaki osiągnęła z tego gospodarstwa dochód w 2011r., a następnie wyda odpowiednie rozstrzygnięcie. Z tych względów, orzeczono, jak w sentencji.