II SA/Lu 237/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2015 r. na rozprawie sprawy ze skargi D.Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia I. odrzucić skargę; II. przyznać radcy prawnemu M. M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Sygn. [...] UZASADNIENIE W piśmie z dnia 22 października 2014 r. wniesionym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. P. D. Ś. domagał się zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz E. Ś., wynikających z decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. P. z dnia 27 września 2013 r. Wniosek uzasadnił tym, że nie ma wyroku sądu powszechnego wskazującą na osobę uprawnioną do alimentów, co do miejsca zameldowania i nie ma tytułu wykonawczego, na podstawie którego komornik mógłby prowadzić egzekucję. Dodatkowo poinformował o mającej się odbyć w dniu 21 października 2014 r. rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie w sprawie zwrotu należności za okres od 2008 r. do 2011 r. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2014 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. P. odmówił zawieszenia postępowania. Przytaczając brzmienie art. 97 § 1 k.p.a. stwierdził, że w sytuacji wnioskodawcy nie zachodzi żadna z wymienionych w tym przepisie przesłanek zawieszenia postępowania. Odnosząc się do zarzutu, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone zostały osobie nieuprawnionej zauważono, iż świadczenia wypłacane są na podstawie zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. i to on jest organem właściwym do rozstrzygnięcia, czy dany tytuł wykonawczy stanowi podstawę prowadzenia postępowania egzekucyjnego i kto jest osobą uprawnioną do świadczeń alimentacyjnych. Ponadto zwrócono uwagę na to, że postępowanie przed WSA w Lublinie w sprawie umorzenia świadczeń alimentacyjnych z lat 2008 - 2011 nie ma związku z wszczętym postępowaniem administracyjnym. Zażalenie na postanowienie wniósł D. Ś.. W jego ocenie postępowanie w sprawie zobowiązania do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinno być zawieszone do czasu usunięcia przez organ I instancji nieprawidłowości polegających na przyjęciu niekompletnych, bo bez wyroku sądu powszechnego, dokumentów od osoby uprawnionej do alimentów a także przyjęciu wydanego bezpodstawnie zaświadczenia komornika sądowego. Ponadto D. Ś. oświadczył, że komornik nie odpowiedział na jego pismo z dnia 25 września 2014 r. dotyczące pisma organu I instancji z dnia 30 kwietnia 2014 r., w sprawie zmiany danych osobowych osoby "nieuprawnionej do alimentów". Dodał też, że o obowiązku poinformowania o toczących się postępowaniach sądowych był pouczony w postanowieniu z dnia 29 listopada 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 23 stycznia 2015 r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji słusznie zbadał, czy zachodzą przesłanki obligatoryjnego zawieszenia postępowania wymienione w art. 97 § 1 k.p.a., gdyż postępowanie w sprawie zobowiązania D. Ś. do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej wszczęte zostało przez organ I instancji z urzędu. Zatem już z tej przyczyny wykluczone było rozpatrywanie sprawy pod kątem art. 98 k.p.a., czyli zawieszenia postępowania administracyjnego na wniosek strony. Jedną z podstaw obligatoryjnego zawieszenia postępowania jest sytuacja, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd - art. 97 §1 pkt 4 k.p.a. Na tę właśnie przesłankę pośrednio wskazuje D. Ś. we wniosku z dnia 22 października 2014 r. oraz w zażaleniu. W ocenie Kolegium okoliczności tam opisane nie są zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Przedmiotem wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego jest zobowiązanie dłużnika alimentacyjnego do zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej E. Ś.. Z przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że po upływie okresu świadczeniowego, na jaki osoba uprawniona miała ustalone ostateczną decyzją prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ I instancji zobligowany jest do wydania decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy nie wynika, aby w stosunku do ostatecznej decyzji z dnia 27 września 2013 r., przyznającej E. Ś. (obecnie R.) świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r. organ właściwy wierzyciela wszczął nadzwyczajne postępowanie administracyjne mające na celu ponowne zweryfikowanie uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem Kolegium, gdyby nawet takie postępowanie było wszczęte, nie można byłoby uznać tej okoliczności za zagadnienie wstępne, od rozstrzygnięcia którego zależy rozstrzygnięcie o zwrocie należności. Dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja przyznająca E. Ś. (obecnie R.) świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na podstawie której organ właściwy wierzyciela wypłacił świadczenia, dopóty organ ten ma prawo żądać należności z tytułu wypłaconych świadczeń. Kolegium zauważyło też, że jeżeli nawet decyzja ostateczna z dnia 27 września 2013 r. zostałaby zmieniona w sposób mający wpływ na wysokość należności, którą zobowiązany jest zwrócić, to wówczas D. Ś. będzie mógł wystąpić na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. z wnioskiem do organu właściwego wierzyciela o wznowienie postępowania. Kolegium nie stwierdziło, aby przed sądem powszechnym toczyło się jakiekolwiek postępowanie zmierzające do zmiany granic obowiązku alimentacyjnego lub uchylenia obowiązku alimentacyjnego. Zatem D. Ś. jest nadal zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz córki E. wyrokiem Sądu Rejonowego w R. P. z dnia 15 kwietnia 2003 r., sygn. [...] zmienionym wyrokiem tego Sądu z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. [...] (podwyższającym od dnia 9 sierpnia 2011 r. alimenty do kwoty [...]zł). Odnośnie sprawy rozpatrywanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie Kolegium stwierdziło, że nie ma ona żadnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy wszczętej z urzędu, a dotyczącej zobowiązania D. Ś. do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz córki K.. Nie jest to zatem zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Sprawa ta dotyczyła umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz córek K. i E. w okresach świadczeniowych 2008/2009, 2009/2010 i 2010/2011. Natomiast przedmiotem niniejszej sprawy jest zobowiązanie do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie świadczeniowym 2013/2014. Reasumując Kolegium stwierdziło, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku D. Ś. z dnia 22 października 2014 r. o zawieszenie postępowania administracyjnego. Skargę na postanowienie organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł D. Ś.. Zarzucił w niej organowi II instancji, że wydając zaskarżone postanowienie naruszył art. 50 §1 k.p.a., art. 53 1 k.p.a., art. 54 § 1 k.p.a., art. 125 § 1 k.p.a., art. 35 § 1 i 3 k.p.a. i art. 31. W uzasadnieniu podważa ustalenia faktyczne poczynione w sprawie oraz stwierdza, że wbrew ustawowym obowiązkom nie był informowany w toku postępowania o istotny okolicznościach sprawy takich jak zmiana nazwiska przez uprawnioną do alimentów córkę. W odpowiedzi na skargę Kolegium po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania w sprawie i ustosunkowaniu się do zarzutów skargi wnosi o jej oddalenie jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowania, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi (art. 141 § 1 k.p.a.). Przepis art. 101 § 3 k.p.a. nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania. Zgodnie z nim stronie służy zażalenie na postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania albo odmowy podjęcia zawieszonego postępowania. Zażalenie przysługuje zatem na postanowienie o zawieszeniu postępowania oraz na postanowienie o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 września 2015 r. ( II OSK 217/14 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ) stwierdził, że ratio legis takiego unormowania jest wyłączenie możliwości zaskarżania postanowień, które nie wstrzymują biegu postępowania administracyjnego, a więc postanowienia o odmowie zawieszenia oraz o podjęciu zawieszonego postępowania administracyjnego. Skład Orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela ten pogląd. Nie sposób bowiem przyjąć, aby racjonalny ustawodawca z jednej strony wprowadzał takie rozwiązania prawne, które mają na celu usprawnienie przebiegu postępowania, a z drugiej strony utrzymywał te, które prowadzą do jego przedłużenia. Strona niezadowolona z tego rodzaju rozstrzygnięcia nie zostaje pozbawiona możliwości jego kontroli, ponieważ stosownie do art. 142 k.p.a. może je kwestionować w odwołaniu od decyzji oraz skardze do sądu administracyjnego na decyzję organu II instancji.( por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2013 r. II OSK 2296/12 ONSAiWSA z 2014 r., z. 5, poz. 74, postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2013 r., II OSK 1272/12 oraz wyrok NSA z dnia 22 października 2013 r., II OSK 1188/12 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). Z powyższych względów nie było podstaw do rozpoznania przez Kolegium zażalenia na postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania, albowiem Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje prawa strony do wniesienia zażalenia na tego typu postanowienie. Tym samym nie jest dopuszczalne zaskarżenie postanowienia w tym przedmiocie, w drodze skargi do sądu administracyjnego, albowiem skarga na takie postanowienie jest niedopuszczalna, na co wskazuje unormowanie art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a, stosownie do którego sąd orzeka w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Jak uznał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 3 września 2015r. ( II OSK 217/14 opubl. w CBOSA ), jeżeli określona kwestia w postępowaniu administracyjnym jest załatwiona w drodze postanowienia, na które nie służy zażalenie, to rozstrzygnięcie dotyczące tej kwestii nie jest poddane kontroli sądów administracyjnych, także wtedy, gdy strona wniesie niedopuszczalne zażalenie i organ wyższego stopnia wyda w tym przedmiocie postanowienie. Z tych względów należy przyjąć, że przepis art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. odnosi się nie tyle do postanowienia, na które nie służy zażalenie, ponieważ, co do zasady, nie jest dopuszczalne zaskarżanie postanowienia organu pierwszej instancji bez wyczerpania środków zaskarżenia, co do przedmiotu takiego postanowienia, którym jest kwestia wpadkowa w toku postępowania rozstrzygana postanowieniem, na które nie służy zażalenie. Z tych powodów na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu. O przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 251 wspomnianej ustawy w związku z w związku z § 14 ust.2 pkt.1 lit.c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( tekst jedn. Dz. U z 2013r. poz. 490 ze zmianami ).