II SA/Lu 25/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Bartłomiej Pastucha, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Sygn. akt II SA/Lu [...] UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J. F. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję Burmistrza B. z dnia [...] września 2015 r., [...] w przedmiocie odmowy przyznania J. F. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad A. P., ur. [...] sierpnia 1935 r., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił następujący stan sprawy. Burmistrz B. odmówił przyznania J. F. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad ciotką A. P., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji opisał sytuację wnioskodawcy oraz osoby, nad którą istotnie roztacza opiekę, a także wskazał przyczynę odmowy przyznania świadczenia - przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego ustalonego dla tego świadczenia. Rozpatrując odwołanie J. F., Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgodnie z art. 16a ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. póz. 788 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (obecnie - 664,00 zł). Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio. Zgodnie z art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Na podstawie art. 23 ust. 4e ustawy o świadczeniach rodzinnych ustalając prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, organ właściwy zwraca się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu weryfikacji okoliczności dotyczących spełniania warunków, o których mowa w art. 16a. Organ odwoławczy wskazał, że J. F. w dniu [...] sierpnia 2015 r. złożył w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad swą niepełnosprawną ciotką A. P., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności. W dniu 1 września 2015 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w B., Dział Świadczeń Rodzinnych zwrócił się z wnioskiem o udostępnienie danych osobowych i przeprowadzenie wywiadu środowiskowego u wnioskodawcy oraz u jego ciotki w celu weryfikacji okoliczności dotyczących spełniania warunków o których mowa w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ II instancji wskazał, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] września 2015 r. wynika, że J. F. nie pracuje zawodowo, otrzymuje świadczenie emerytalne, ma problemy zdrowotne z kręgosłupem. Od 1982 r. sprawuje stałą opiekę nad ciotką A. P. we wszystkich czynnościach dnia codziennego. A. P. jest zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Z trudem porusza się za pomocą dwóch kul. Jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną i ma ustanowionego opiekuna prawnego T. S.. Z wywiadu środowiskowego wynika, iż to J. F. pomaga ciotce w codziennej toalecie, zmianie pampersów, podnoszeniu, przygotowywaniu posiłków, utrzymywaniu w czystości odzieży, pomieszczeń, robieniu zakupów, podawaniu leków, załatwianiu wizyt lekarskich. A. P. nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, zaś opiekun prawny T. S. wraz z żoną jedynie pod nieobecność wnioskodawcy podają jej posiłek i pomagają w poruszaniu się, nie wykonują jednak żadnych czynności pielęgnacyjnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że na podstawie art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych za dochód uznaje się po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. Nr. 361 z zm.) pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne nie zaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z zaświadczeniem Naczelnika II Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] sierpnia 2015 r. Nr [...] DOCH dochód strony w 2013 r. wyniósł [...] zł, podatek należny [...] zł, składka na ubezpieczenie społeczne [...] zł, ponadto zgodnie z zaświadczeniem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2015 r., znak [...] składka strony na ubezpieczenie zdrowotne wyniosła w 2013 r. [...] zł. Zatem dochód strony w 2013 r. wyniósł [...] zł - [...] zł - [...] zł - [...] zł = [...] zł. Ponadto organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z zaświadczeniem Naczelnika II Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] sierpnia 2015 r., Nr [...] dochód A. P. w 2013 r. wyniósł [...] zł, podatek należny [...] zł, składka na ubezpieczenie społeczne [...] zł, ponadto zgodnie z zaświadczeniem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2015 r., znak [...] składka na ubezpieczenie zdrowotne wyniosła w 2013 r. [...] zł. Zatem dochód A. P. w 2013 r. wyniósł [...] zł - [...] zł- [...] zł - [...] zł = [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyliczyło, że łączny dochód rodzin (tj. strony i ciotki strony) obliczony zgodnie z powyższymi zasadami wyniósł [...]). Przeliczając ten dochód na osobę, czyli dzieląc go na 2 uzyskujemy kwotę [...]zł, którą należy podzielić przez liczbę miesięcy w roku, czyli 12. Uzyskany wynik to [...] zł - jest on wyższy od ustawowo założonego [...] zł o [...] zł. Tym samym - w ocenie organu odwoławczego - kryterium dochodowe nie zostało spełnione, dlatego specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje J. F.. Dodatkowo organ II instancji wskazał, że zgodnie z zaświadczeniem KRUS w L. z dnia [...] sierpnia 2015 r., znak; [...] J. F. ma przyznaną emeryturę na stałe, co zgodnie za art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. a stanowi przesłankę negatywną do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, dlatego też specjalny zasiłek opiekuńczy stronie nie przysługuje. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie J. F., wskazując, że nie zgadza się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa"). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji - w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami - Sąd stwierdził, że decyzja ta nie narusza prawa w sposób stanowiący podstawę do jej usunięcia z obrotu prawnego. Organ I instancji odmówił stronie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną ciotką (siostrą matki), wywodząc, że łączny dochód J. F. i A. P. w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ odwoławczy zaaprobował to rozstrzygnięcie, przedstawiając szczegółowe wyliczenie łącznego dochodu w oparciu o stosowane zaświadczenia. W zakresie stanu prawnego sprawy wskazać należy, że zgodnie z art. 16a ust. 1 i 2 ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1). Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio (ust. 2). Podkreślić jednocześnie należy, że zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli zachodzi chociaż jedna z przesłanek negatywnych, uniemożliwiających przyznanie tego zasiłku, wymienionych w art. 16a ust. 8 ustawy. W zakresie istotnym dla sprawy wskazać trzeba na przesłankę określoną w pkt 1 lit. a). Art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. a) ustawy stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę na ustalone prawo do emerytury lub renty. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy Sąd stwierdza, że prawidłowe są ustalenia organów w zakresie niespełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 16a ust. 3 w zw. z art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wynikające z zaświadczeń Naczelnika II Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] sierpnia 2015 r. określających dochód J. F. i A. P. oraz z zaświadczeń Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2015 r. o składkach na ubezpieczenie zdrowotne J. F. i A. P.. Ostatecznie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że łączny dochód rodziny w przeliczeniu na jedną osobę wynosi [...] zł, natomiast nieprzekraczalna kwota, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy oświadczeniach rodzinnych wynosiła w dacie orzekania przez organ II instancji [...] zł (zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r.), a nie jak błędnie wskazał organ II instancji kwota 664 zł (aktualna na dzień wydania decyzji przez organ I instacnji). Niezależnie od tego, że organ odwoławczy wskazał nieaktualną kwotę wynikającą z rozporządzenia ustawowe minimum zostało mimo to przekroczone. Odnośnie kryterium dochodowego wskazać należy, iż wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 Konstytucji RP. Jednocześnie ustawodawca w art. 16a ust. 8 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wskazał, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Bezspornym w sprawie pozostaje, że skarżący otrzymuje emeryturę, co również stanowi jednoznacznie przesłankę negatywną do uzyskania przez skarżącego wnioskowanego świadczenia. W stanie faktycznym i prawnym rozpoznawanej sprawy organy orzekające nie mogły zatem zadośćuczynić żądaniu strony skarżącego, gdyż zobowiązane są działać przede wszystkim na podstawie obowiązujących w dacie orzekania przepisów prawa, o czym stanowi art. 7 Konstytucji RP i art. 6 kpa. Tylko łączne spełnienie wyszczególnionych przez ustawodawcę warunków pozwalałoby na pozytywne załatwienie przedmiotowego wniosku. Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w działaniu organów, tak gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa, albowiem ocena ta została dokonana przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy. Innymi słowy - w przywołanych okolicznościach, brak jest podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, która zapadła na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych i potrzebnych do jej rozstrzygnięcia dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych organu odwoławczego, zawartych w jej uzasadnieniu (art. 107 § 3 kpa). Zauważyć przy tym trzeba, iż decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego jest decyzją związaną. Oznacza to, że w razie niespełnienia którejkolwiek z przesłanek określonych w ustawie, warunkujących ustalenie prawa do tego świadczenia, organy administracji nie mogą go przyznać, kierując się względami słuszności bądź zasadami współżycia społecznego, a Sąd nie może oceniać działań organów administracji publicznej przez pryzmat zasad współżycia społecznego wskazanych w art. 5 Kodeksu cywilnego (wyrok NSA z dnia 5 marca 2008 r., II OSK 113/07, Lex nr 489605). Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ppsa skargę oddalił.