II SA/Lu 269/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Asesor sądowy Marcin Małek, Protokolant Referent Elwira Szymaniuk-Szkodzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lipca 2023 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 7 lutego 2023 r., znak: SKO.41/454/OS/2023 w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu E. O. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z 7 lutego 2023 r., nr SKO.41/454/OS/2023, po rozpatrzeniu odwołania J. S. ("skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Kraśnika z 4 stycznia 2023 r., nr MOPS/5012/75/2023 w przedmiocie przyznania zasiłku celowego w kwocie 250 zł na częściowe dofinansowanie do zakupu odzieży – dresów, rękawiczek, butów oraz dojazdu do szpitala w miesiącu styczniu 2023 r. Jako podstawę tego rozstrzygnięcia organ wskazał następujące ustalenia stanie faktyczne i prawne. Wnioskiem z 30 grudnia 2022 r., skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. o przyznanie zasiłku celowego na zakup odzieży, tj. spodni, dresów, rękawiczek, butów zimowych oraz na wyjazd do szpitala w dniach: 23 i 24 stycznia 2023 r. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący ma 44 lata, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w mieszkaniu wielorodzinnym, zajmując jeden pokój z aneksem kuchennym. Do akt sprawy załączono dokumenty potwierdzające proces leczenia, poniesione koszty zakupu leków, okularów oraz koszty dojazdu do lekarza. Skarżący podniósł, że wydatki poniesione w miesiącu grudniu to kwota 1432,12 zł, na które składają się: opłaty mieszkaniowe 102 zł, leki 566,13 zł, transport 625 zł, gaz 91,15 zł i prąd 57,88 zł. Organ ustalił, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS Nr 20001 z 16 listopada 2022 r. orzekającym o całkowitej niezdolności do pracy. Uprawniony jest do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, a także objęty pomocą w formie usług opiekuńczych. Na miesięczny dochód skarżącego, wynoszący 776 zł, składają się: zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł oraz zasiłek stały w kwocie 560,16 zł. Decyzją z 4 stycznia 2023 r., organ I instancji przyznał zasiłek celowy z przeznaczeniem na częściowe dofinansowanie do zakupu odzieży: spodni, dresów, rękawiczek, butów oraz dojazdu do szpitala w miesiącu styczniu, w kwocie 250 zł - jednorazowo. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, decyzją z 7 lutego 2023 r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium podniosło, że pomiędzy wykazanym dochodem, a przedstawioną wysokością wydatków występują znaczące dysproporcje, co świadczyć może o nieujawnionych źródłach dochodu. Organ odwoławczy wskazał, że skarżący objęty jest od wielu lat systematycznym wsparciem MOPR w K., a z zaświadczenia z 18 stycznia 2023 r., wynika, że uzyskał pomoc w łącznej wysokości 9.421,92 zł., na którą składały się zasiłki celowe na pokrycie kosztów leków i leczenia w kwocie 1.700,00 zł, zasiłek stały 6.721,92 zł oraz zasiłek celowy na zakup żywności 1.000,00 zł. Dodatkowo skarżący korzystał z bezpłatnych usług opiekuńczych. W ocenie Kolegium, organ wychodzi naprzeciw potrzebom bytowym wnioskodawcy, a przyznany zasiłek celowy uwzględnia okoliczności sprawy. J. S. w skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego na powyższe rozstrzygnięcie, kwestionując decyzję Kolegium, uznał ją za poniżającą, podnosząc, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, a nadto, ze 21 sierpnia 2022 r., był operowany "na goleń", co uniemożliwiło mu poruszanie się do października 2022 r. Wskazując na niezrozumienie przez organy administracji, jego trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r., o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej u.p.s.), który w ust. 1 stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Decyzja w przedmiocie przyznania zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ pomimo ustalenia występujących w sprawie okoliczności spełniających przesłanki z art. art. 39 ust. 1 u.p.s., może przyznania zasiłku odmówić lub udzielić go w mniejszym niż wnioskowano zakresie. Przy ocenie zgodności z prawem takiej decyzji sąd administracyjny bada - co do zasady - czy organ właściwie ustalił i rozważył stan faktyczny, czy wydane rozstrzygnięcie mieści się w granicach uznania administracyjnego oraz, czy należycie rozważono interes społeczny w odniesieniu do skonkretyzowanego interesu indywidualnego strony, o czym stanowi art. 7 k.p.a. Co szczególnie istotne, omawiane świadczenie przyznawane jest zawsze na określony cel, co podkreśla już jego nazwa. Z treści art. 39 u.p.s. wynika, że zasiłek nie jest przyznawany na pokrywanie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Pojęcie niezbędnej potrzeby bytowej jest prawnie niedookreślone, jego interpretacja i ocena należą do organu rozstrzygającego indywidualny przypadek. Podkreślić należy, że pomoc społeczna zaspokaja jedynie potrzeby bieżące, nie jest instytucją odszkodowawczą ani refundującą poniesione wcześniej wydatki, nie spłaca również zaległych zobowiązań. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, art. 39; Lex nr 587229947). Skarżący jest beneficjentem systemu pomocy społecznej w znaczącym zakresie. Z analizy akt sprawy wynika, że stała miesięczna pomoc dla skarżącego ze strony organów administracji to kwota 766 zł. Skarżący jako osoba legitymująca orzeczeniami o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i całkowitej niezdolności do pracy, deklaruje, że jest to jego jedyny dochód. W oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, organ ustalił, że skarżący spełnia warunki formalne kwalifikujące do przyznania wsparcia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w postaci zakupu odzieży (spodni, dresów, rękawiczek), butów zimowych oraz dwóch przejazdów do szpitala. Sąd podziela argumentację organów, że miarkowanie świadczenia w postaci zasiłku celowego na ww. cel, w wysokości 250 zł jest uzasadnione. Polemika skarżącego w zakresie rozstrzygnięcia organu jest chybiona, tym bardziej, że o ile skarżący we wniosku o przyznanie świadczenia wskazał na jaki konkretnie cel przeznaczy otrzymane wsparcie finansowe, to nie skonkretyzował jednak wysokości oczekiwanej pomocy. Organ rozstrzygając sprawę dotyczącą przyznania zasiłku celowego, powinien kierować się interesem obywatela, interesem społecznym oraz własnymi środkami. Uznanie nie pozwala organowi na dowolność w rozstrzygnięciu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia doiwolnego żądania obywatela. Taki też pogląd znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym organ przyznający zasiłek celowy jest zobowiązany ocenić, czy zaspokojenie potrzeby bytowej, której sfinansowania żąda wnioskodawca, jest w świetle jego sytuacji życiowej rzeczywiście niezbędne oraz czy bez uszczerbku dla zaspokajania innych niezbędnych potrzeb sfinansowanie stosowny wydatek może zostać poniesiony ze środków własnych wnioskodawcy (por. wyroki NSA: z 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 470/21; z 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 341/21; z 1 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2739/14; CBOSA). Powyższe uwagi, uprawniają zatem do stwierdzenia, że nawet spełnienie przez wnioskodawcę ustawowych kryteriów, nie oznacza automatycznego obowiązku organu przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego w wysokości zgodnej z jego oczekiwaniami. W okolicznościach niniejszej sprawy jest także istotne, że skarżący w sposób stały korzysta z wszelkich form wsparcia z pomocy społecznej, a jego sytuacja materialna i zdrowotna jest organom dobrze znana. Z zaświadczenia z 18 stycznia 2023 r., wynika, że skarżący uzyskał pomoc socjalną w 2022 r. w łącznej wysokości 9.421,92 zł., na którą składały się zasiłki celowe na pokrycie kosztów leków i leczenia – 1.700,00 zł, zasiłek stały – 6.721,92 zł, oraz zasiłek celowy na zakup żywności 1.000,00 zł. Dodatkowo korzystał z bezpłatnych usług opiekuńczych. Nadto, jak słusznie zauważył organ, pomiędzy wykazywanym dochodem, a przedstawioną wysokością wydatków występują znaczące dysproporcje. Na tej podstawie trafnie organ zakwestionował rzetelność oświadczenia skarżącego, że pomoc finansowa uzyskiwana z MOPS-u jest jego jedynym dochodem. Zasadnie przy tym organ wskazał, że zgodnie z art. 3 u.p.s., pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, wspomagający osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej w jej przezwyciężeniu. Co istotne, rolą organów pomocy społecznej jest wspieranie potrzebujących osób i rodzin w celu ich usamodzielnienia się oraz ich integracji ze środowiskiem. Funkcji tej nie można jednak utożsamiać z obowiązkiem stałego dostarczania środków pieniężnych w wysokości satysfakcjonującej wnioskodawców oraz zaspokajania wszystkich ich oczekiwań zmierzających do podwyższenia standardu codziennego funkcjonowania beneficjentów pomocy społecznej (wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 825/21, dostępny w CBOSA). Jak wynika z akt sprawy, pomoc ze strony MOPS-u udzielana skarżącemu, jest stała i znaczna, a jego twierdzenia o zaniedbaniach ze strony organów i odmowie udzielenia pomocy zupełnie bezpodstawne. Pomoc społeczna nie jest instytucją, która ma zastępować własne starania obywateli w samodzielnym utrzymaniu. Zasoby finansowe państwa – co oczywiste – nie są nieograniczone, w związku z czym organy pomocy społecznej mają obowiązek dostosować rodzaj, formę i rozmiar świadczeń do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz do możliwościach pomocy społecznej – art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. W okolicznościach niniejszej sprawy, organ uwzględnił wniosek skarżącego i przyznał wnioskowane świadczenie, a na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie sposób uznać, że ocena ta była dowolna, a nie swobodna. Podkreślić należy, że jakkolwiek wysokość przyznanego zasiłku może być dla skarżącego niesatysfakcjonująca, jednak nie jest niemożliwe zrealizowanie celu zasiłku w granicach przyznanej kwoty. Przeprowadzona przez sąd kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wskazuje, że brak jest podstaw do jej uchylenia lub stwierdzenia nieważności. Stan faktyczny sprawy ustalono prawidłowo, stosując się do wymogów przepisów k.p.a. Podstawa prawna kwestionowanej decyzji również została zrekonstruowana i określona prawidłowo. W związku z powyższym skargę należało oddalić, jako niezasadną. Z tego względu oraz na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku. Stosownie do art. 250 § 1 p.p.s.a., należało przyznać pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd ustalił wysokość wynagrodzenia na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.) i określoną w tym przepisie kwotę 480 zł podwyższył o podatek od towarów i usług na podstawie § 4 ust. 3 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 68 ze zm.). Sąd nie zastosował stawki z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c, zawartego w rozdziale 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, ponieważ odsyłający między innymi do tego rozdziału przepis § 4 ust. 1 powołanego rozporządzenia jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też przyznano ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenie z uwzględnieniem stawki przewidzianej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.