II SA/Lu 280/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg K. Ż. i Gminy na zarządzenie zastępcze Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu - w zakresie wniosku K. Ż. o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marty Laskowskiej – Pietrzak p o s t a n a w i a oddalić wniosek W dniu 25 kwietnia 2018 r. K. Ż. złożył wniosek o wyłączenie sędziego WSA Marty Laskowskiej-Pietrzak od orzekania w sprawie ze skarg K. Ż. i Gminy na zarządzenie zastępcze Wojewody z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu . Jako podstawę prawną powyższego wniosku skarżący powołał przepis art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") wskazując, że zachodzą okoliczności powodujące uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego Marty Laskowskiej-Pietrzak w niniejszej sprawie. Skarżący wniósł przy tym o zwrócenie się przez sąd do ... oraz ... o udostepnienie nagrań z rozprawy z dnia 18 kwietnia 2018 r., w celu ich odtworzenia i wykazania, że sędzia Marta Laskowska-Pietrzak dwukrotnie przerywała merytoryczne wystąpienia jednego z pełnomocników skarżącego, utrudniając tym samym obronę jego praw i dając wyraz braku zainteresowania merytorycznymi argumentami strony skarżącej. W uzasadnieniu wniosku skarżący dodał, że zachowanie sędziego Marty Laskowskiej - Pietrzak, która podczas rozprawy w dniu 18 kwietnia 2018 r. dwukrotnie przerywała merytoryczne wystąpienia jednego z pełnomocników skarżącego, a także ewidentna niechęć tego sędziego do uwzględnienia wniosków dowodowych, które – zdaniem skarżącego – mają istotne znacznie dla sprawy, wskazują na to, że (cyt.) "osoba objęta niniejszym wnioskiem nie jest bezstronna i nie jest w stanie obiektywnie rozpoznać niniejszej sprawy". W pisemnym oświadczeniu z dnia 26 kwietnia 2018 r. sędzia Marta Laskowska-Pietrzak stwierdziła, że rozprawę w niniejszej sprawie prowadziła zgodnie z regułami wynikającymi z art. 98 p.p.s.a. Dodała również, że uważa, iż odnoszenie się przez sąd na obecnym etapie postępowania – poza tym, co wskazane zostało na rozprawie – do dowodów, jest niedopuszczalne. W ocenie sędziego nie istnieją zatem okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności w niniejszej sprawie. Nadto wskazała, że nie zachodzą również okoliczności, o których mowa w art. 18 § 1 p.p.s.a., uzasadniające wyłączenie jej od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy. Na okoliczność przedmiotowego wniosku pisemne oświadczenia z dnia 27 kwietnia 2018 r. złożyli również sędziowie WSA w Lublinie: Maria Wieczorek-Zalewska i Bogusław Wiśniewski – pozostali członkowie składu orzekającego wyznaczonego do rozpoznania niniejszej sprawy. Sędziowie ci wskazali, że podczas rozprawy w dniu 18 kwietnia 2018 r. rzeczywiście doszło do przerwania wywodu jednego z pełnomocników K. Ż. przez przewodniczącą składu orzekającego, jednak mieściło się to w jej uprawnieniach, bowiem wywód ten pozostawał bez znaczenia dla sprawy. Sędziowie podkreślili, że w dalszej części rozprawy pełnomocnicy skarżącego mieli możliwość dalszych wypowiedzi. W ich ocenie zachowanie sędziego Marty Laskowskiej Pietrzak nie wskazywało na jakąkolwiek stronniczość i nie uzasadnia zarzutu braku bezstronności. Sędzia Maria Wieczorek-Zalewska podkreśliła ponadto, że wniosek dowodowy strony skarżącej został oddalony postanowieniem wydanym na rozprawie w pełnym składzie. W piśmie procesowym z dnia 27 kwietnia 2018 r. Wojewoda wyraził swoje stanowisko odnośnie wniosku skarżącego o wyłączenie sędziego, wnosząc o jego oddalenie. W dniu 30 kwietnia 2018 r. do sądu wpłynęło pismo sporządzone w imieniu K. Ż. przez jego pełnomocnika [...] P. B . W piśmie tym strona skarżąca uzupełniła zarzuty zawarte we wniosku o wyłączenie sędziego, wskazując dodatkowo, że podczas rozprawy w dniu 18 kwietnia 2018 r. prawdopodobnie doszło do rozpoznania dwóch złożonych w imieniu skarżącego wniosków (o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego oraz wniosku dowodowego) z naruszeniem regulacji art. 137 § 1 stosowanej w zw. z art. 166 p.p.s.a. to jest bez jakiejkolwiek narady członków składu orzekającego w tym zakresie (powyższe – jak podkreślił pełnomocnik skarżącego – można łatwo wykazać przez odtworzenie nagrań z rozprawy). Zdaniem strony skarżącej, opisany powyżej stan wskazuje z jednej strony na absolutne zdominowanie członków składu orzekającego w niniejszej sprawie przez przewodniczącą Martę Laskowską-Pietrzak, z drugiej zaś może wskazywać na forsowanie przez tego sędziego założonego schematu toku procesu bez względu na pojawiające się nowe, istotne dla toku sprawy, zdarzenia. Wskazując na powyższe pełnomocnik skarżącego ponowił wniosek o zwrócenie się przez sąd do ... i ... o udostępnienie nagrań z rozprawy z dnia 18 kwietnia 2018 r. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł o zwróceniu się do stacji telewizyjnych: ... i ... o udostępnienie w terminie 7 dni wykonanych przez te stacje nagrań z przebiegu rozprawy z dnia 18 kwietnia 2018 r. W wykonaniu powyższego postanowienia stosowne pisma zostały skierowane do wskazanych stacji telewizyjnych w dniu 7 maja 2018 r. W dniu 17 maja 2018 r. (data wpływu) kopię nagrania z przebiegu rozprawy przekazała do sądu ... Z kolei ... w odpowiedzi na żądanie sądu w piśmie z dnia 17 maja 2018 r. (data wpływu: 21 maja 2018 r.) poinformowała jedynie, że materiał zarejestrowany podczas przedmiotowej rozprawy nie został wyemitowany, nie przekazując przy tym żadnego nagrania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podkreślić, że instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Zgodnie z art. 18 § 1 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (§ 2). Ponadto sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3). Poza powyższymi przypadkami, stosownie do art. 19 p.p.s.a., na żądanie sędziego lub na wniosek strony sąd wyłączy sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wyłączeniu na podstawie tego przepisu podlegać może zatem np. sędzia, który z określonej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony. Wymaga jednak podkreślenia, że środek ten nie może być traktowany jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 4, Warszawa 2011, s. 88 , jak również powołane tam postanowienie NSA dnia 22 lutego 2008 r., sygn.. akt II FZ 60/08, ONSA i wsa 2008, nr 6, poz. 97). Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie, o której mowa w tym przepisie, musi zatem faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że w odniesieniu do sędziego Marty Laskowskiej-Pietrzak nie występuje żadna z przesłanek wyłączenia sędziego z mocy ustawy, wymienionych w art. 18 § 1 p.p.s.a. Wniosek K. Ż. opiera się natomiast na dyspozycji art. 19 p.p.s.a., zmierzając do wykazania, iż zachowanie ww. sędziego na rozprawie z dnia 18 kwietnia 2018 r. polegające na przerywaniu wystąpienia pełnomocnika skarżącego, a także stosunek sędziego do zgłoszonych przez stronę skarżącą wniosków dowodowych, świadczą o jej nieprzychylności wobec skarżącego, a tym samym o braku jej bezstronności w niniejszej sprawie. Odnosząc się do powyższych argumentów w pierwszej kolejności należy wskazać, że dla oceny ich zasadności sąd zwrócił się do .. oraz ... o udostępnienie nagrań z rozprawy z dnia 18 kwietnia 2018 r. – czego domagał się wnioskodawca. Stacja .. nie przekazała jednak sądowi żadnego nagrania wyjaśniając, iż takowy materiał nie został w tej stacji wyemitowany. Z kolei ... przekazała sądowi kopię wyemitowanego przez tę stację reportażu na temat przedmiotowej rozprawy, trwającego łącznie 31 sekund, zawierającego jedynie fragment przebiegu rozprawy, podczas którego przewodnicząca składu orzekającego sędzia Marta Laskowska-Pietrzak ogłaszała postanowienie sądu o oddaleniu wniosku skarżącego o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego. Niezależnie od powyższego sąd – posiadając z urzędu wiedzę, iż nagranie przebiegu całej rozprawy, wykonane przez inne osoby uczestniczące w niej w charakterze publiczności, jest powszechnie dostępne w internecie - zapoznał się z jego treścią. Oceniając argumenty podniesione przez stronę skarżącą na poparcie rozpoznawanego wniosku, sąd stwierdził, że są one pozbawione racji. W świetle art. 98 § 1 p.p.s.a. to w gestii przewodniczącego składu orzekającego leży prowadzenie posiedzenia, w tym udzielanie głosu, zadawanie pytań oraz upoważnianie do zadawania pytań. Oczywiste jest zatem, że do uprawnień przewodniczącego należy również ewentualne odebranie głosu stronie (ewentualnie jej pełnomocnikowi), bądź tez przerwanie jej wypowiedzi w sytuacji, gdy wybiega ona poza kwestie istotne dla danej sprawy, powodując jedynie nadmierne i nieuzasadnione przedłużanie rozprawy. Taka zaś sytuacja – jak wynika ze wspomnianego wyżej, dostępnego w internecie nagrania z rozprawy – miała miejsce w niniejszym przypadku, albowiem przerwanie przez przewodniczącą składu orzekającego - sędzię Martę Laskowską-Pietrzak wypowiedzi pełnomocnika K. Ż. nastąpiło w chwili, gdy wypowiedź ta odnosiła się do historycznych aspektów powstawania i funkcjonowania spółek handlowych, a więc do materii pozostającej bez istotnego związku z przedmiotem niniejszej sprawy, jak też ze stanem prawnym mającym w tej sprawie zastosowanie. Wypada dodać, że przerwanie wypowiedzi pełnomocnika strony miało wyłącznie charakter krótkiego upomnienia (zwrócenia uwagi), po którym przewodnicząca ponownie przywróciła głos temu pełnomocnikowi. W świetle powyższego stwierdzić należy, że zachowanie sędzi Marty Laskowskiej-Pietrzak mieściło się w uprawnieniach przewodniczącego składu orzekającego, zmierzając wyłącznie do zapewnienia prawidłowego przebiegu rozprawy. Takie działanie w żaden sposób nie uzasadnia natomiast twierdzenia o nieprzychylności przewodniczącej dla strony skarżącej, ani o braku jej bezstronności w niniejszej sprawie. Zarzutów przedstawionych we wniosku nie potwierdza również protokół ze wspomnianej rozprawy, który – w świetle art. 100 oraz art. 101 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – jest zasadniczym dokumentem przedstawiającym przebieg posiedzenia. Podkreślenia wymaga, że skarżący – uczestnicząc w przedmiotowej rozprawie wraz z dwoma reprezentującymi go profesjonalnymi pełnomocnikami – nie skorzystał z przewidzianego w art. 105 p.p.s.a. uprawnienia do zwrócenie, w toku posiedzenia, uwagi sądu na uchybienia przepisom postępowania, które to ewentualne zastrzeżenia podlegałyby wpisaniu do protokołu. Nadto skarżący nie wystąpił z żądaniem sprostowania lub uzupełnienia tego protokołu w trybie art. 103 p.p.s.a. O rzekomym braku bezstronności sędziego Marty Laskowskiej-Pietrzak w niniejszej sprawie nie może również świadczyć okoliczność, iż sąd na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2018 r. postanowił oddalić złożony przez stronę skarżącą wniosek dowodowy. W orzecznictwie i doktrynie ugruntowane jest stanowisko, że przeświadczenie strony, iż sędzia prowadzi proces wadliwie, nie jest przesłanką żądania wyłączenia sędziego. Strona może zwalczać orzeczenia wydawane przez sąd za pomocą środków odwoławczych. Ocena pracy sędziego pod kątem ewentualnych, popełnionych przez niego uchybień przepisom prawa formalnego albo błędów w stosowaniu prawa materialnego, należy do sądu wyższej instancji w ramach kontroli instancyjnej. Sąd rozpoznający wniosek o wyłączenie sędziego nie bada zasadności i prawidłowości czynności podjętych w sprawie przez sąd orzekający (zob. postanowienie SN z dnia 28 sierpnia 1996 r., I PO 8/96, OSNAP 1997, nr 4, poz. 59, oraz J. Gudowski, Przegląd orzecznictwa z zakresu prawa cywilnego procesowego, PS 2001, nr 4, s. 81; postanowienia NSA: z dnia 27 maja 2014 r., II OZ 506/14, LEX nr 1510360; z dnia 16 stycznia 2013 r., II OZ 1174/12, LEX nr 1274472; z dnia 12 kwietnia 2012 r., I OZ 230/12, LEX nr 1136792; z dnia 29 kwietnia 2009 r., I OSK 720/08, LEX nr 575375, i z dnia 30 kwietnia 2009 r., II OZ 378/09, LEX nr 575365). Końcowo należy zwrócić uwagę, że argumentom skarżącego wskazującym na wystąpienie przesłanek do wyłączenia sędziego Marty Laskowskiej-Pietrzak, przeczy również treść pisemnego oświadczenia sędziego objętego przedmiotowym wnioskiem, jak również treść oświadczeń pozostałych sędziów biorących udział w rozprawie w dniu 18 kwietnia 2018 r., którzy zgodnie stwierdzili, że przerwanie wypowiedzi pełnomocnika skarżącego przez przewodniczącą składu orzekającego było uzasadnione i w żaden sposób nie świadczy o jej stronniczości. Słuszności ww. oświadczeń nie podważają natomiast nagrania z przebiegu rozprawy. Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 22 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.