II SA/Lu 289/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia WSA Jacek Czaja, Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz M. J. kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania M. J. od decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej P. J. – reprezentowanej przez ojca R. J., w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. oraz określenia sposobu realizacji świadczenia na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa umorzyło postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił następujący stan sprawy. Decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] organ I instancji przyznał osobie uprawnionej P. J. - reprezentowanej przez ojca R. J., świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od 1 października 2008r. do 30 września 2009 r. M. J. w jednym piśmie złożonym za pośrednictwem organu I instancji w dniu 8 stycznia 2015 r. zatytułowanym odwołanie zaskarżyła siedem, decyzji ustalających uprawnienie syna do świadczeń alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego w latach 2008 - 2014. Wraz z odwołaniem złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołań od powyższych decyzji i podniosła, że decyzje przyznające jej synowi świadczenie z funduszu alimentacyjnego w latach 2008 - 2014 są niezasadne i powinny być uchylone, ponieważ jej były mąż R. J. wyłudził nienależne świadczenie z funduszu alimentacyjnego gdyż, pobierał od niej alimenty na rzecz syna w latach 2008 - 2009, a także alimenty w naturze w postaci paczek żywnościowych i rzeczowych, opłacania wypoczynku letniego syna. Odwołująca wniosła o ich zmianę i oddalenie wniosku P. J. o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł miesięcznie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Nadto wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonych decyzji do czasu rozpoznania jej odwołania i o wznowienie postępowania w ww. sprawach na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 i 5 kpa. Rozpatrując powyższe odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że M. J. nie ma legitymacji do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu wraz z odwołaniem od decyzji z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej ponieważ dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej do alimentów. Organ II instancji wskazał, że podstawą materialną orzekania w sprawach o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj.: Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.). Podstawowym celem ustawy ujawnionym w samym tytule ustawy oraz w preambule do przedmiotowego aktu jest wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów od osób zobowiązanych do alimentacji. W związku z konstytucyjną zasadą pomocniczości państwo przejęło na siebie obowiązek wspierania osób, a w szczególności dzieci, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i nie uzyskują przysługującego im wsparcia alimentacyjnego określonego w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osobom uprawnionym do alimentów ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Ustawa bezpośrednio przesądza o uprawnieniu do żądania od organów publicznych wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoby uprawnionej do alimentów. Osobą taką jest zgodnie z art. 2 pkt 11 ustawy osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Zdaniem organu odwoławczego kwestia legitymacji osoby uprawnionej do alimentów lub jej przedstawiciela ustawowego jest oczywista. Problematyczne jest natomiast uznanie za stronę postępowania w przedmiocie przyznania wskazanych świadczeń również dłużnika alimentacyjnego, a więc osoby zobowiązanej do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 3 ustawy). W orzecznictwie sądów administracyjnych ani w doktrynie prawa administracyjnego omawiana kwestia nie została jednoznacznie przesądzona. Wprawdzie w rozważaniach sądów można znaleźć stanowisko świadczące o konieczności uznania dłużnika alimentacyjnego za stronę w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 września 2013 r., sygn. akt II SA/Po 608/14, Lex nr 1393268, orzeczenie to powołuje się na wyrok NSA z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt I OSK 800/11, Lex nr 1069681), to jednocześnie obecne są poglądy odmienne (zob. wyrok WSA z dnia 6 lipca 2011 r., IV SA/Po 470/11, Lex nr 1154856). Przyjmując za zasadne twierdzenie, iż interes prawny do uczestnictwa w konkretnym postępowaniu administracyjnym powinien wynikać z materialnego prawa administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną w postępowaniu w sprawie o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego i wskazało, że przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie przewidują uczestnictwa dłużnika alimentacyjnego, jako strony, we wskazanym postępowaniu. Dłużnik alimentacyjny w postępowaniu administracyjnym o świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma interes faktyczny, który należy odróżnić od interesu prawnego. Wniosek ten organ odwoławczy wyprowadził z art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który przewiduje, że organ właściwy wierzyciela przekazuje dłużnikowi alimentacyjnemu oraz organowi właściwemu dłużnika informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z treści tego przepisu wynika zdaniem organu odwoławczego, że dłużnik alimentacyjny nie uczestniczy w postępowaniu dotyczącym przyznania przedmiotowych świadczeń, a organ jedynie informuje go o tym fakcie po zakończeniu postępowania i przyznaniu świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że z podstawowych zasad i celów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że przedkłada ona interes osób (dzieci) uprawnionych do alimentów nad interes dłużnika alimentacyjnego, który nie wywiązywał się ze swego obowiązku. Tym samym uznało, że ustawodawca działając racjonalnie i zgodnie z podstawową ideą świadczeń z funduszu alimentacyjnego wykluczył w postępowaniu o przyznanie świadczeń możliwość występowania jako strony dłużnika alimentacyjnego. Wszelkie swoje uprawnienia w zakresie samego obowiązku alimentacyjnego oraz jego wysokości może natomiast dłużnik alimentacyjny dochodzić w postępowaniu cywilnym. Podsumowując organ odwoławczy uznał, że M. J. nie jest stroną postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego i konieczne było umorzenie postępowania odwoławczego, przy czym organ odwoławczy powołała się na uchwalę 7 sędziów NSA z dnia 5 lipca 1999 r. sygn. akt OPS 16/98, ONSA z 1999 r., Nr 4 poz. 119, w której uznano, że stwierdzenie przez organ odwoławczy, iż wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 kpa następuje w drodze decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa. Z kolei odnosząc się do wniosku o wznowienie postępowania w ww. sprawie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że organem właściwym w sprawach wznowienia postępowania jest organ, który wydał w sprawie decyzje w ostatniej instancji tj. Kierownik Działu Świadczeń Socjalnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. działający z up. Prezydenta Miasta L. i organ ten zobowiązany jest do rozpoznania wniosku po otrzymaniu niniejszej decyzji. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. J., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: - art. 138 § 1 pkt 3 kpa poprzez błędne zastosowanie i umorzenie postępowania odwoławczego; - art. 28 kpa poprzez błędne uznanie, że skarżąca nie była stroną postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego; - art. 5 kpa poprzez uniemożliwienie skarżącej poddania decyzji organu I instancji kontroli organu odwoławczego; - art. 7 w zw. z art. 77 i art. 8 kpa przez brak wyjaśnienia istotnych elementów stanu faktycznego. Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak też decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej opisała szczegółowo stan sprawy, rozwijając wskazane zarzuty oraz wskazując, że M. J. jako dłużnik alimentacyjny posiada przymiot strony w postępowaniu administracyjnym o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględnił skargę, jednakże nie z przyczyn w niej wskazanych. Przede wszystkim wskazać należy, że skarżąca w dniu [...] stycznia 2015 r. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji, tj. Prezydenta Miasta L., która została wydana w dniu [...] października 2008 r. w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej P. J. – reprezentowanej przez ojca R. J., w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. oraz określenia sposobu realizacji świadczenia. Jednocześnie wniosła odwołanie od powyżej opisanej decyzji organu I instancji. Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...], która została wydana na skutek odwołania wniesionego przez M. J.. Podkreślić należy, że warunkiem skuteczności czynności procesowej - wniesienia odwołania - jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Konsekwencją niezłożenia odwołań przez strony postępowania, podobnie jak uchybienia ustawowego terminowi (powodujące bezskuteczność odwołania), jest ostateczność decyzji. Rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, a zatem decyzji, która korzysta z ochrony trwałości (art. 16 § 1 kpa). W przypadku uchybienia terminu każdy z legitymowanych podmiotów ma prawo podjąć czynności ukierunkowane na jego przywrócenie (art. 58-60 kpa). Przed rozpatrzeniem odwołania, w sytuacji gdy złożony został wniosek o przywrócenie terminu organ ma bezwzględny obowiązek w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek o przywrócenie terminu i w zależności wyniku tego rozpoznania wydać stosowne rozstrzygnięcie. Konsekwencją natomiast merytorycznego rozpatrzenia przez organ II instancji bezskutecznego środka odwoławczego jest uznanie przez Sąd, że w rozpatrywanej sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, co stanowi przyczynę stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2015 r. Wskazana przyczyna nieważności jest okolicznością przesądzającą treść niniejszego rozstrzygnięcia. Z tego powodu Sąd nie mógł obecnie ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi, ani oceniać w tym kontekście zaskarżonej decyzji. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.