II SA/Lu 321/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 maja 2012 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania E. D. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy D. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z dnia [...] stycznia 2012 r. znak [...] odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką H. T. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, iż materialnoprawną podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jednolity Dz. U. z 2006 nr 139, poz 992 ze zm.), przytaczając treść art.17 ust.1 tej ustawy, który określa krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że w art.17 ust 5 ustawy ustawodawca przewidział wyłącznie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, uchylając w pkt.2 lit. a tego przepisu (w brzmieniu obowiązującym od 14 października 2011 r. ), że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyznało E. D. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 września 2010 r. do 30 listopada 2011 r. Końcowy termin przyznanego świadczenia ustalono na podstawie terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności matki wnioskodawczyni. W dniu [...] grudnia 2011 r. E. D. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w D. nowy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia (...), z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, ponieważ orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Chełmie z dnia 29 listopada 2011 r. H. T. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W ocenie Kolegium okoliczności sprawy, które poprzednio pozwoliły na przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie uległy zmianie, natomiast uległy zmianie przepisy, które obecnie stanowią podstawę odmowy jego przyznania. Z dniem 14 października 2011 r. art.17 ust. 5 pkt.2 lit. a otrzymał brzmienie "pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Zatem negatywną przesłanką do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim jeżeli współmałżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że wymagająca opieki matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z W. T., który orzeczeniem Komisji Lekarskiej do spraw Zatrudnienia i Inwalidztwa nr 2 w Chełmie z dnia 2 lutego 1987 r. był zaliczony do II grupy inwalidów, natomiast orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 5 marca 1999 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy, co w świetle art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie oznacza stopnia niepełnosprawności. Kolegium podkreśliło, że nie kwestionuje trudnej sytuacji rodziny skarżącej oraz złego stanu zdrowia W. T., jednakże brak orzeczenia właściwego organu stwierdzającego jego znaczny stopień niepełnosprawności uniemożliwia wydanie decyzji zgodnie z wnioskiem skarżącej. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego E. D. przyznając okoliczności ustalone przez organy administracji w toku postępowania przytacza orzecznictwo sądów administracyjnych. Wskazuje, iż rodzice mieszkają oddzielnie, ojciec jej od lat nie interesuje się matką, nie pomaga jej w żaden sposób. Opisuje także sytuację zdrowotną matki, jej warunki mieszkaniowe, czynności jakie wykonuje sprawując opiekę nad matką, a także własną sytuację rodzinną i materialną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosi o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U.153, poz.1269 ze zm.). Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych ( w tym przypadku decyzji ) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik, Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii czy decyzja organu administracji publicznej jest zgodna z zasadami słuszności lub współżycia społecznego. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Na wstępie należy podkreślić, że stosownie do przepisu art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ( zwanej dalej ustawą ) świadczenia pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U. Nr 9,poz.59, późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny; 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest ,że matka skarżącej orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o niepełnosprawności w Chełmie z dnia 29 listopada 20011 r. zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, Jednakże pozostaje ona w związku małżeńskim w W. T. Natomiast ta okoliczność zgodnie z art.17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy stanowi przesłankę negatywną. W myśl tego przepisu świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje związku małżeńskim. W orzecznictwie sądów administracyjnych jest już utrwalony pogląd, że pozostawanie w związku małżeńskim nie skutkuje automatycznie odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która faktycznie wykonuje opiekę i spełnia przy tym ustawowe przesłanki do zaliczenia jej do osób uprawnionych do ubiegania się o przyznanie takiego świadczenia ( jest bowiem objęta obowiązkiem alimentacyjnym). Wskazuje się, że w sytuacji gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie może jej obiektywnie wykonywać, to świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na rzecz innej osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny ( vide : wyrok WSA w Rzeszowie z 10 marca 2010 r., II SA/Rz 922/09, wyrok WSA w Olsztynie z 11 marca 2009 r., II SA/OL 61/09, Lex nr 533538). Zgodnie z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Ten obowiązek ma szczególne znaczenie w niepomyślnych okolicznościach życiowych, w szczególności takich jak: choroba czy niepełnosprawność uniemożliwiająca normalną egzystencję. Z definicji małżeństwa wynika obowiązek świadczenia pomocy małżonkowi, a korelatem obowiązku jest prawo do korzystania z tej pomocy, które może być realizowane w różnych formach. W sprawie niniejszej organy administracji ustaliły, iż rodzice skarżącej nie zamieszkują razem i pozostają w faktycznej separacji, jednakże nie wyklucza to możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną przez W. T. Ze złożonego w toku postępowania administracyjnego orzeczenia Komisji Lekarskiej do Spraw Zatrudnienia i Inwalidztwa nr 2 w C. z dnia 2 lutego 1987 r. wynika , iż W. T. zaliczony został do II grupy inwalidów. Jednakże słusznie podkreślił organ odwoławczy , iż w świetle art.3 pkt.21 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie oznacza to znacznego stopnia niepełnosprawności. W świetle powyższych rozważań zarzuty skargi należy uznać za niezasadne. Organ odwoławczy wyjaśnił skarżącej motywy jakimi kierował się wydając poprzednią decyzję przyznającą jej świadczenie pielęgnacyjne( w poprzednio obowiązującym stanie prawnym),nie kwestionował także faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad matką i koniecznością tej opieki. Słusznie natomiast przyjął, iż tylko orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności W. T. mogłoby skutkować przyjęciem, iż nie jest on w stanie sprawować opieki nad żoną. Reasumując, w przypadku gdy o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą pozostającą w związku małżeńskim ubiega się inna osoba niż współmałżonek, nie ma podstaw do wyłączenia ograniczenia wynikającego z art.17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, poza przypadkiem, gdy istnieją obiektywne przyczyny braku możliwości sprawowania tej opieki. Przyczyną tą może być niepełnosprawność potwierdzona stosownym orzeczeniem. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, iż wyżej cytowany przepis wyklucza możliwość przyznania świadczenia stronie w związku z opieką nad matką pozostającą w związku małżeńskim, gdy przyczyną nie wywiązywania się przez małżonka matki z unormowanego w art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązku sprawowania nad nią opieki, jest rozpad tego małżeństwa. Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności skargę należało oddalić na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 stycznia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr. 153, poz.1270 ze zm.)