II SA/Lu 326/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Referent Julia Polak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi A. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przekazania według właściwości wniosku o przyznanie zasiłku celowego oddala skargę. Postanowieniem z dnia 25 marca 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpoznaniu zażalenia A. T. na postanowienie z dnia 15 lutego 2011 r., nr [...], wydane z upoważnienia Burmistrza A. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w A., przekazujące Kierownikowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L., jako organowi właściwemu, wniosek A. T. o przyznanie zasiłku celowego do wysokości 6.000 zł dla osób i rodzin poszkodowanych w wyniku powodzi 2010 r. (pierwsza fala powodziowa) – utrzymało w mocy to postanowienie. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 65 § 1 k.p.a., przekazał wniosek A. T. o przyznanie zasiłku celowego organowi właściwemu, to jest Kierownikowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L., gdyż stwierdził, że miejscem zamieszkania wnioskodawczyni jest L., a nie P., gmina A. Kolegium podkreśliło, iż organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił właściwość miejscową i zasadnie przekazał sprawę do MOPR w L. W ocenie organu odwoławczego fakt, iż strona posiada gospodarstwo rolne, stosowny sprzęt do jego prowadzenia i w związku z wykonywanymi pracami okresowo przebywa w P. nie jest wystarczający do uznania, iż P. jest jej miejscem zamieszkania. Decydujące dla sprawy są inne okoliczności, które wskazują, że strona mieszka w L., to jest: zameldowanie na pobyt stały w L., posiadanie mieszkania o powierzchni 60 m2 w L. przy ul. M. B. [...], zamieszkiwanie co najmniej przez chłodniejszy okres roku w L., pobieranie świadczeń rentowych w L., odbieranie korespondencji w L., opłacanie rachunków w L., korzystanie z usług opieki medycznej w L., przechowywanie dokumentacji medycznej w L., niskie rachunki za energię elektryczną w P., a także niefigurowanie w spisie wyborców w P. Skargę do Sądu na powyższe postanowienie złożyła A. T. wnosząc o jego uchylenie lub zmianę. Zdaniem skarżącej fakt, że jest zameldowana na pobyt stały w L. nie przesądza, iż jej miejscem zamieszkania jest L. Również pozostałe podnoszone przez organy administracji okoliczności nie uzasadniają stanowiska organów, że miejscem zamieszkania skarżącej nie jest P., lecz L. Zdaniem strony organy posłużyły się nieprawdziwymi dowodami, a nie uwzględniły wyjaśnień 14 świadków mieszkających w P. ani dokumentów w postaci faktury wystawionej przez punkt skupu płodów rolnych, zaświadczenia Sołtysa P., oświadczenia właściciela miejscowego sklepu spożywczego. Skarżąca podkreśliła, iż nie jest możliwe prowadzenie gospodarstwa rolnego, o powierzchni 2,87 ha (w tym 0,64 ha upraw sadowniczych), oddalonego o 85 km od miejsca zamieszkania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. Zgodnie z art. 19 k.p.a. organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Przepis ten nakłada na organy administracji publicznej obowiązek kontroli właściwości do rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Po otrzymaniu podania organ administracji publicznej obowiązany jest zbadać zarówno swoją właściwość rzeczową, miejscową oraz instancyjną. Zaniechanie zbadania przez organ właściwości, którego następstwem może być jej brak w danej sprawie powoduje, że decyzja wydana w takim postępowaniu dotknięta jest nieważnością (art. 156 § 1 pkt 1). W przypadku gdy organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, uzna się za niewłaściwy w sprawie, ma obowiązek – w myśl art. 65 § 1 k.p.a. – niezwłocznie przekazać to podanie do organu właściwego w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Skarżąca domagała się przyznania bezzwrotnego zasiłku celowego, a zatem ustalenie właściwości organu nastąpić winno w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). W świetle art. 101 ust. 1 tejże ustawy właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Przepisy powołanej ustawy nie definiują pojęcia "miejsca zamieszkania", dlatego też dla oceny jego znaczenia należy odwołać się do przepisów prawa cywilnego określających miejsce zamieszkania osoby fizycznej. Zgodnie z art. 25 kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W orzecznictwie i w doktrynie ugruntowany jest pogląd, iż zamieszkanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Zatem przy ustalaniu zamiaru nie można poprzestawać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, ponieważ sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości, i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów (por. przykładowo: wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2009 r., II FSK 896/08, niepubl. oraz wyroki SN z dnia 7 czerwca 1983 r., II UR 4/84, OSP 1984, nr 12, poz. 265; M. Pazdan (w:) System prawa prywatnego. Prawo cywilne - część ogólna, t. I, pod red. M. Safjana, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2007, s. 996). Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Obowiązkiem tych organów jest w związku z tym zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 § 1). Ocena, czy dana okoliczność została udowodniona, powinna być dokonana na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80). W rozpoznawanej sprawie organy administracji zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. zebrały i oceniły materiał dowodowy w sprawie. Dokonana przez te organy ocena, iż miejscem zamieszkania skarżącej jest L., nie zaś P., nie nosi znamion dowolności. Z akt administracyjnych wynika, iż w trakcie wywiadu środowiskowego z dnia 30 czerwca 2010 r. skarżąca wskazała, że jej stałym miejscem zamieszkania i zameldowania jest L. W trakcie kolejnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 7 stycznia 2011 r. pracownik socjalny ustalił, że skarżąca wraz z mężem zameldowana jest na stałe w L., gdzie przebywa od stycznia do marca, zaś od 1996 r. zamieszkuje również w P. w okresie do kwietnia do grudnia, gdzie wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo rolne. W L. skarżąca wraz z mężem posiada własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 60 m2, położonego przy ul. M. B. [...]. Na adres zamieszkania w L. jest przekazywana adresowana do niej korespondencja oraz comiesięczne wypłacane świadczenia emerytalne. Z wyjaśnień skarżącej wynika również, iż w L. opłaca ona stałe rachunki za media, korzysta z usług opieki medycznej oraz przechowuje dokumentację medyczną. W toku postępowania przed organem pierwszej instancji dopuszczony został dowód z przesłuchania świadków, to jest: H. S., B. N., M. W., K. W., T. W., Ł. W., S. W., A. P., L. J., J. K., Z. K., J. K. H. S. wskazał, iż widuje stronę w P. w okresie wiosennym i letnim, jego zdaniem strona zamieszkuje od kilkunastu lat w P. B. N. stwierdził, że w okresie letnim strona z mężem przebywa w P. prawie codziennie - jego zdaniem mieszkają oni w P. od wiosny do końca jesieni. M. W., K. W., widują małżonków często od wiosny do jesieni i uważają, że zamieszkują w tym czasie w P. T. W. widuje małżonków często od wiosny do jesieni i uważa, że zamieszkują na stałe w P. od wiosny do jesieni. Ł. W. wskazał, iż nie może stwierdzić, iż państwo T. mieszkają na stałe w P., jednakże widuje ich od wiosny do jesieni w P. S. W. zeznał, że A. T. mieszka na stałe w P. od wiosny do końca jesieni. A. P. zeznała, że państwo T. robią na bieżąco zakupy w jej sklepie wielobranżowym w P., według jej oceny przebywają na stałe w P. od wiosny do jesieni. L. J. zeznał, że często widzi stronę i jej męża przebywających w P. w okresie od wiosny do jesieni, ale jego zdaniem nie zamieszkują oni na stale w P. J. K. zeznał, iż widuje państwa T. w P. od wiosny do jesieni, ale jego zdaniem strona nie zamieszkuje na stale w P. Z. K. oświadczył, że widuje czasami stronę i jej męża w P. w okresie od wiosny do jesieni, nie wie jednak czy mieszkają na stałe w P. J. K. wskazała, że nie ma wiedzy na temat zamieszkiwania strony w P. Prawidłowe jest stanowisko Kolegium, iż powyższe zeznania świadków potwierdzają, że skarżąca często przebywa w P. w okresie od wiosny do jesieni. Zeznania te nie rozstrzygają jednak jednoznacznie, jakie jest miejsce zamieszkania rodziny strony. Nie ulega przy tym wątpliwości, na co zwrócił uwagę organ odwoławczy, iż sama okoliczność uprawiania przez małżonków gospodarstwa rolnego jest jednym z czynników mających wpływ na ocenę miejsca zamieszkania, lecz nie przesądza o tym, iż to P. jest miejscem zamieszkania skarżącej. Dlatego też dla stwierdzenia, jakie jest miejsce zamieszkania skarżącej, należało przeprowadzić również inne dowody i następnie ocenić wszystkie zgromadzone w sprawie dowody we wzajemnej łączności. Zasadne było zatem zwrócenie się przez organ pierwszej instancji do [...] S.A. Rejon Sprzedaży Energii J. L. celem ustalenia wysokości opłat ponoszonych przez skarżącą z tytułu użytkowania energii elektryczną w jej domu w P. Na podstawie zestawienia wystawionego przez zakład energetyczny organy administracji ustaliły, że skarżąca w okresie od marca 2008 r. do czerwca 2010 r. zapłaciła za energię elektryczną łącznie 172,44 zł. Wbrew twierdzeniom skarżącej podzielić należy stanowisko organów, iż jest to kwota bardzo niska, świadcząca o rzadkim korzystaniu przez nią z energii elektrycznej w P. Nie narusza prawa również ocena organów obu instancji, które za okoliczności przemawiające za stwierdzeniem, że centrum spraw i interesów skarżącej jest L. uznały fakt, iż świadczenie emerytalne skarżącej oraz wszelka kierowana do niej korespondencja odbierane były w okresie przed powodzią w L., nie zaś w P. Skarżąca korzysta również stale z porad lekarzy specjalistów w L. O posiadaniu miejsca zamieszkania w L., zdaniem organów, świadczy także to, że skarżąca uzyskała zameldowanie na pobyt czasowy w P. dopiero od 1 lipca 2010 r., a więc po powodzi w czasie powodzi, jak również okoliczność, iż, jak wynika z zaświadczenia Burmistrza A. z dnia 2 lutego 2011 r., skarżąca nie figuruje w spisach wyborców sporządzonych do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz wyboru burmistrza przeprowadzonych w 2010 r. Zasadnie podnosi skarżąca, iż fakt jej zameldowania na pobyt stały w L. nie przesądza o miejscu zamieszkania, jednakże okoliczność ta stanowi wskazówkę, która mogła zostać wzięta pod uwagę przez organy administracji przy ustalaniu miejsca zamieszkania skarżącej. Ponownie należy podkreślić, iż dokonana przez organy administracji ocena całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i w konsekwencji ustalenie miejsca zamieszkania skarżącej nie nosi cech dowolności. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, iż skarżąca czasowo przebywa w P., jednakże należy mieć na względzie, że zgodnie z art. 28 kodeksu cywilnego można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania, a zebrane w sprawie dowody świadczą o tym, iż centrum osobistych i majątkowych interesów skarżącej stanowi L., a nie P. W tych okolicznościach Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w A. zobligowany był, na podstawie art. 65 § 1 k.p.a., do wydania postanowienia o przekazaniu wniosku skarżącej dotyczącego przyznania zasiłku celowego organowi właściwemu miejscowo. Uchylenie się organu pierwszej instancji od przekazania sprawy i rozstrzygnięcie merytoryczne wniosku skarżącej stanowiłoby podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji w myśl art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Należy również zauważyć, iż w dniu 11 kwietnia 2011 r., a więc po wydaniu zaskarżonego postanowienia zmianie uległa treść powołanego przepisu art. 65 § 1 k.p.a. Przepis ten, na mocy art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 6, poz. 18), uzyskał brzmienie: "Jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie.". W obecnym stanie prawnym nie ma więc podstaw prawnych do wydawania postanowienia o przekazaniu sprawy organowi właściwemu, na które służy zażalenie. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie skargę oddalił.